Ts 16/23

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 23 września 2025 r. Pozycja 263 POSTANOWIENIE z dnia 3 lipca 2025 r. Sygn. akt Ts 16/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M . Ż . o zbadanie zgodności: 1) art. 94k, art. 94l pkt 1, a rt. 94o ust. 1 i 2, art. 94r, art. 94t ust. 1 pkt 3 oraz ust. 2 pkt 7, ust. 2 pkt 8 lit. d - e, ust. 2 pkt 9 lit. b - c , oraz art. 94x ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 813 , z e zm.) w zakresie, w jakim „ użyte w tych przepi- sach słowo « usługa » oznacza również świadczenie pomocy prawnej w rozumieniu art. 2 i [art.] 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach pra - wnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 1166)”, z art. 2, art. 20, art. 21, art. 22, art. 30, a rt. 31, art. 32, art. 40, art. 42, art. 45, art. 47, art. 64 ust. 2 oraz art. 65 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 94o ust. 2 pkt 3 powołanej w punkcie pierwszym ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej, a ponadto art. 136 § 2 ustawy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2022 r. poz. 859 , z e zm.) oraz § 5 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 kwietnia 2011 r. [w sprawie nakładania kary grzywny w drodze mandatu karnego za wykroczenia skar- bowe] (Dz. U. z 20 18 r. poz. 1160 , z e zm.) w zakresie, w którym : – „ przepisy te dopuszczają brak pouczenia sprawcy wykroczenia skarbowego o treści art. 4 Kodeksu karnego skarbowego”, – „przepisy te dopuszczają brak pouczenia radcy prawnego o wynikających z art. 12 ust. 1 powołanej w punkcie 1 ustawy o radcach prawnych skut- kach prawnych niewyrażenia zgody na przyjęcie mandatu karnego”, z art. 2, art. 30, art. 40, art. 42, art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 32 Konstytucji; 3 ) art. 94u w związku z art. 64 ust. 1 pkt 10 powołanej w punkcie pierwszym ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej w zakresie, w którym „ przepisy te przewidują jedynie uprawnienie [ sprawdzające ] , a nie obowiązek utrwale- nia dźwięku lub dźwięku i obrazu z nabycia sprawdzającego”, z art. 2, a rt. 42, art. 45 ust. 1 w związku z art. 32 Konstytucji; 4 ) art. 140 § 1 powołanej w punkcie drugim ustawy – Kodeks karny skarbowy w zakresie, w którym „ przepis ten zezwala na uznanie przyjęcia mandatu karnego za przyznanie się do umyślnego popełnienia wykroczenia skarbowe- go w rozumieniu art. 4 § 1 Kodeksu karnego skarbowego”, z art. 2, art. 30, OTK ZU B/2025 Ts 16/23 poz. 263 2 art. 40, art. 42, art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 32 Konstytu- cji; 5 ) art. 111 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2022 r. poz. 931 , z e zm.) w związku z art. 94k powołanej w punkcie pierwszym ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej w zakresie, w któ- rym „ przepisy te przewidują powstanie w toku nabycia sprawdzającego obo- wiązku ewidencjonowania przy zastosowaniu kasy rejestrującej sprzedaży usługi polegającej na świadczeniu pomocy prawnej w rozumieniu art. 2 i [art.] 4 powołanej w punkcie 1 ustawy o radcach prawnych i wydania na- bywcy paragonu fiskalnego”, z art. 2, art. 20, art. 21, art. 22, art. 30, art. 31, a rt. 32, art. 40, art. 42, art. 45, art. 47, art. 64 ust. 2 oraz art. 65 ust. 1 Konsty- tucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 16 sty cznia 2023 r. (data nadania), uzupełnionej pismem procesowym z 13 lutego 2023 r. (data nadania), M . Ż . (wcześniej: […] ; dalej: skarżąca), radca prawn y działająca w imieniu własnym, wystąpi- ła z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego. Skarżąca, wykonująca zawód radcy prawnego, 14 października 2022 r. została podda- na procedurze tzw. nabycia sprawdzającego i w jej wyniku ukarana kredytowanym mandatem skarbowym w wysokości 2000 zł, wystawionym przez pracownicę Urzędu Skarbowego w C. Skarżąca złożyła do sądu wniosek o uchylenie tego mandatu. Sąd Rejonowy w W . II Wydział Karny postanowieniem z 12 stycznia 2023 r. (sygn. akt […] ) odmówił uchylenia mandatu z uwagi na to, że w postępowaniu badał jedynie, czy czyn wskazany w mandacie jest wykroczeniem skarbowym. Mandat karny z 14 października 2022 r. (data odbioru) został wskazany jako ostatecz- ne orzeczenie w rozumieniu art. 79 Konstytucji. Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 22 lutego 2023 r. (doręczonym skarżącej 1 marca 2023 r.) skarżąc a została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) wskazanie ostatecznego orzeczenia, w rozumieniu art. 79 Konstytu- cji, w związku z którym wniesiona została skarga konstytucyjna (wraz z czterema kopiami ) ; 2) udokumentowanie daty doręczenia orzeczenia wskazanego jako ostateczne (doręczenie np. poświadczonej za zgodność z oryginałem koperty w której doręczone zostało to orzecze- nie wraz z monitoringiem przesyłki Poczty Polskiej, poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii zwrotnego potwierdzenia odbioru tej przesyłki lub elektronicznego potwierdzenia od- bioru) wraz z czterema kopiami; 3) poinformowanie, czy od wskazanego ostatecznego orze- czenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia (wraz z czterema kopiami); 4) do- ręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem (wraz z czterema kopiami): a) ostatecznego orzeczenia, w związku z którym została wniesiona skarga konsty- tucyjna, b) orzeczeń (wyroków, postanowień, decyzji, innych rozstrzygnięć) potwierdzają- cych wyczerpanie drogi prawnej; 5) doręczenie jednego odpisu skargi konstytucyjnej wraz z załącznikami . Skarżąca odniosła się do zarządzenia w piśmie procesowym z 8 marca 2023 r. (data nadania). OTK ZU B/2025 Ts 16/23 poz. 263 3 Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 24 lipca 2024 r. (doręczonym skarżącej 16 sierpnia 2024 r.) wezwał skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) wskazanie, które wolności lub prawa skarżącej wyrażone w posta - nowieniach Konstytucji wskaz anych w petitum skargi i w jaki sposób – zdaniem skarżącej – zostały naruszone przez zakwestionowane w skardze przepisy; 2) uzasadnienie zarzutu niezgodności zakwestionowanych w skardze przepisów z wolnościami lub prawami skar - żącej, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie; 3) doręczenie czytelnego odpisu lub kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem mandatu karnego z 14 paź dzier - nika 2022 r. seria […] (wraz z czterema kopiami); 4) doręczenie odpisu lub kopii poświa - dczonej za zgodność z oryginałem postanowienia Sądu Rejonowego w W . z 12 stycznia 2023 r., sygn. akt […] . Skarżąca odniosła się do zarządzenia w piśmie procesowym z 23 sierpnia 2024 r. (data nadania). Skarżąca wn iosła o uznanie, że niezgodne ze wskazanymi przepisami Konstytucji jest rozszerzenie pojęcia „ usług a” w rozumieniu ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 813, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2023 r. poz. 615; dalej: uKAS ) na czynności wykonywane przez radcę prawnego w kancelarii radcy prawnego w ramach świadczonej pomocy prawnej stosownie do art. 2 i art. 4 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych ( Dz. U. z 2022 r. poz. 1166 ze zm. ; obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 499; dalej: u.r.pr.) . Jej zdaniem powyższe przepisy naruszają wolność działal- ności gospodarczej (art. 22 Konstytucji) przez wprowadzenie ograniczeń wykraczających poza ramy określone w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skarżąca podniosła również, że prowadze- nie nabycia sprawdzającego w jej kancelarii podstępnie wymusiło na niej nieświadome pod- jęcie się czynności, które nie stanowią pomocy prawnej w rozumieniu art. 2 u.r.pr. Zdaniem skarżącej zakwestion ow ane w skardze przepisy uKAS wprowadzają niedopuszczalne ze względu na zasadę proporcjonalności ( art. 31 ust. 3 Konstytu cj i) ograniczenia „ w swobodnym decydowaniu przez skarżącą o podjęciu i kontynuowaniu pracy w określonym zawodzie, o miejscu i rodzaju wykonywanej pracy, ale też o wyborze osoby, na której [ rzecz ] świadczy pomoc prawną ” (s. 4 pisma procesowe go z 23 sierpnia 2024 r.). Z askarżonym przepisom za- rzuciła również zanegowanie jej kwalifikacji merytorycznych i moralnych (art. 47 Konstytu- cji) , a poprzez wywoł an i e uczuci a poniżenia naruszenie jej godności (art. 30 i art. 40 Konsty- tucji ) . Według niej doszło również do naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji przez oczywisty brak bezstronności organu stosującego prawo i brak rzetelności i jawności prowadzonego postępowania, gd yż skarżąca nie wiedziała , jaka usługa była przedmiotem postępowania sprawdzającego. Skarżąca podn iosła , że niezgodne ze wskazanymi przepisami Konstytucji są regulacje , które dopuszczają brak pouczenia sprawcy wykroczenia skarbowego o treści art. 4 ustawy z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy ( Dz. U. z 2022 r. poz. 859 ze zm. ; obec- nie: Dz. U. z 2025 r. poz. 633 ; dalej: k.k.s. ) , a także brak pouczenia radcy prawnego o wyni- kających z art. 12 ust. 1 u.r.pr. skutkach prawnych niewyrażenia zgody na przyjęcie mandatu karnego . Z arzu ciła , że brak pouczenia o treści art. 4 k .k.s. , który w wypadku przyjęcia manda- tu stanowi o przyznaniu się do winy umyślnej w sytuacji, gdy czynu z art. 62 § 4 k.k.s. nie po - pełniono , stanowi dyskryminację w stosunku do sprawców czynów umyślnych . Twierdzi, że przepisy te naruszają wolność skarżącej z powodu nieproporcjonalnego ograniczenia jej praw (art. 31 ust. 3 oraz art. 32 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji) , a także dyskryminują skar- żącą w zakresie przysługujące go jej domniemania niewinności (art. 32 w zw iązku z art. 42 Konstytucji ). Zdaniem skarżącej „ brak takich pouczeń pozwolił sprawdzającym akceptować przyjęcie przez skarżącą mandatu w błędnym przekonaniu o karalności nieumyślnego zacho- wania z art. 62 § 4 k.k.s.” (s. 8 pisma procesowego z 23 sierpnia 2024 r.) . OTK ZU B/2025 Ts 16/23 poz. 263 4 Według skarżącej osoby sprawdzające , występując w roli organu procesowego , po- winny zapewnić jej standard sprawiedliwości proceduralnej zawarty w art. 42 Konstytucji . B rak prawidłowej świadomości co do znaczenia prawnego przyjęcia mandatu w stanie fak- tycznym niniejszej sprawy wywołało w niej uczucie upokorzenia oraz potraktowania w spo- sób poniżający (art. 40 Konstytucji) . Zdaniem skarżącej brak pouczenia o treści art. 12 ust. 1 u.r.pr. pozwolił w toku naby- cia sprawdzającego za akceptować przyjęcie przez skarżącą mandatu w błędnym przekonaniu o konieczności prowadzenia przeciwko niej postępowania mandatowego przez organ KAS, czym naruszono – jej zdaniem – zasadę legalizmu (art. 7 Konstytucji) oraz zasadę demokra- tycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji) . Według skarżącej oznacza to jej dyskryminację na tle sprawców zachowań z art. 62 § 4 k.k.s. niekorzystających z ochrony z art. 12 ust. 1 u.r.pr. lub analogicznej . Skarżąc a zarzuc iła także brak obowiązku utrwalenia dźwięku lub dźwięku i obrazu z nabycia sprawdzająceg o . I stnieje zatem ryzyko pomijania przez sprawdzającego jedno- znacznej nieumyślności zachowania (zaniechania) sprawdzanego , czego udowodnienie może być wysoce utrudnion e. Jej zdaniem godzi to „ w istotę sprawiedliwości proceduralnej , opartej na zasadzie prawdy i tym samym w prawo skarżącej do rzetelnego – tj. opartego na prawdzie – procesu” (s. 9 pisma procesowego z 23 sierpnia 2024 r.) . S tanowi także dyskryminację na tle uczestników innych post ę powań , gdzie utrwalanie cyfrowe ma charakter obowiązkowy. Skarżąca zakwestionowała możliwość uznania przyjęcia mandatu karnego za przyzna- nie się do umyślnego popełnienia wykroczenia skarbowego w rozumieniu art. 4 § 1 k.k.s. Zasugerowała, że przepis stanowiący przedmiot kontroli jest niezgodny z art. 30 Konstytucji, gdyż przyjęcie mandatu wystawionego przez pracowników Krajowej Administracji Skarbo- wej oznacza przyznanie się sprawcy do winy, i to winy umyślnej. Podniosła także, że uchybia to godności radcy prawnego i poniża go – stąd postulowana niezgodność z art. 40 ustawy za- sadniczej. Ponadto wymuszenie automatycznego przyjęcia wersji niekoniecznie zgodnej z prawdą, narusza zdaniem skarżącej jej prawo do rzetelnego procesu ze względu na niemoż- ność powołania się w toku nabycia sprawdzającego na zapisy dźwięku i obrazu . Na koniec skarżąca zakwestionowała możliwość powstania w toku nabycia sprawdza- jącego obowiązku ewidencjonowania przy zastosowaniu kasy rejestrującej sprzedaży usługi , polegającej na świadczeniu pomocy prawnej w rozumieniu art. 2 i art. 4 u.r.pr. i wydania na- bywcy paragonu fiskalnego . Zdaniem skarżącej o bjęcie pojęciem „ sprzedaży, z którą wiąże się obowiązek prowadzenia ewidencji sprzedaży przy zastosowaniu kas rejestrujących” narusza wolność wyboru i wykonywania zawodu (art. 65 ust. 1 Konstytucji) oraz wolność wykonywania działalności zawodowej w warunkach społecznej gospodarki rynkowej (art. 20 i art. 22 Konstytucji ), a także pozbawia skarżącą korzyści zarobkowych (art. 21 , art. 64 ust. 2 i art. 32 Konstytucji ) . Tym samym stanowi naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skar- dze konstytucyjnej dalszego biegu, jeżeli skarga nie spełnia wymogów określonych w ustawie i usunięcie jej braków nie jest możliwe, gdy braki te nie zostały usunięte w terminie albo gdy skarga jest oczywiście bezzasadna. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga konstytucyjna jest środkiem ochrony praw i wolności określonych w przepisach Konstytucji, służącym eliminowaniu z systemu prawne- OTK ZU B/2025 Ts 16/23 poz. 263 5 go przepisów ustaw lub innych aktów normatywnych, na podstawie których w sprawie skar- żącego wydane zostało ostateczne orzeczenie sądu lub organu administracji publicznej. W związku z tym art. 77 u.o.t.p.TK stanowi, że skargę można wnieść po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżą- cemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia. Art. 79 Konstytucji wymaga ostatecznego orzeczenia, czyli „wyczerpania toku instancji”, a więc aktywności zainteresowanego podmiotu. Trybunał stwierdz a , że analizowana skarga nie spełnia powyższej przesłan ki nadania jej dalszego biegu. 2. Mając na uwa dze poczynione wcześniej ustalenia i przenosząc je na grun t niniejszej skargi należy zauważyć, że skarżąca nie podjęła żadnych działań mających na celu uzyskanie ostatecznego rozstrzygnięcia , będącego formalnym wymogiem wniesienia skargi konstytu- cyjnej. Uzyskane rozstrzygnięcie w postaci mandatu karnego z 14 października 2022 r. – wskazane przez skarżąc ą jako orzeczenie ostateczne w rozumieniu art. 79 Konstytucji – po- siada co prawda walor prawomocności, natomiast nie jest orzeczeniem ostatecznym, gdyż skarżąca nie wyczerpała drogi prawnej. Powyższe rozstrzygnięcie (mandat karny) nie zostało bowiem zaskarżone przy użyciu zwyczajnych środków zaskarżenia , które skarżąca mogła uruchomić poprzez odmowę przyjęcia mandatu , co skutkowałoby zgodnie z art. 139 § 1 usta- wy z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (obecnie: Dz. U. z 2025 r. poz. 633) przekazani em sprawy do rozpoznania na zasadach ogólnych oraz uzyskani em orzecze nia są- d u . P oprzestała na postępowaniu mandatowym, które jest uproszczoną form ą pociągnięcia do odpowiedzialności za zgodą sprawcy , maj ąc ą na celu przyśpieszenie i usprawnienie postępo- wania (zob. postanowienia TK z : 24 września 2013 r., sygn. Ts 149/13, OTK ZU nr II/B/2014, poz. 888 ; 18 kwietnia 2012 r. , sygn. Ts 349/11, OTK ZU nr 1/B/2013, poz. 105 ; 24 stycznia 2013 r. , sygn. Ts 349/11, OTK ZU nr 1/B/2013, poz. 106) . Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna nie spełnia podstawowego wymogu określonego w art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Wskazana okoliczność jest , zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK , podstawą odmo- wy nadania rozpatrywanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu . Mając powyższe na względzie, Trybunał postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżące j przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.