Ts 177/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 22 stycznia 2020 r. Pozycja 59 POSTANOWIENIE z dnia 13 listopada 2019 r. Sygn. akt Ts 177/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski – przewodniczący i sprawozdawca Leon Kieres Zbigniew Jędrzejewski , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 11 stycznia 2017 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konsty- tucyjnej B.W., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia . Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 25 sierpnia 2016 r., reprezentowana przez radcę prawnego B.W. (dalej: skarżąca) wystąpiła o stwier- dzenie nie zgodności: 1) art . 482 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny ( ówcześnie: Dz. U z 2016 r. poz. 380; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1025, ze zm.) z art. 64 ust. 2, art. 32 ust. 1 oraz art. 76 Konstytucji; 2) art. 823 w związku z art. 182 § 2 i art. 13 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Ko deks postępowania cywilnego (ówcześnie: Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.) z art. 64 ust. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 1992 r. Nr 72, poz. 359, ze zm.) w związku z art. 51 ust. 2 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (ówcześnie: Dz. U. Nr 149, poz. 703, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 2017, ze zm.) z art. 76, art. 32 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji. Postanowieniem z 11 stycznia 2017 r. Trybuna ł Konstytucyjny odmówił nadania skardze dalszego biegu. Postanowienie doręczono pełnomocnikowi skarżącej 30 stycznia 2017 r. Na to postanowienie skarżąca – pismem z 6 lutego 2018 r. – wniosła zażalenie , domagając się nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. OTK ZU B/2020 Ts 177/16 poz. 59 2 Trybunał Konstytucyjny zważył , co następuje: 1. Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowa- dzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074 , ze zm.), do postępowań przed Trybunałem Konstytucyjnym wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym ( Dz. U. poz. 2072, ze zm. ; dalej: u.o.t.p. TK) stosuje się prze pisy tej ustawy. Skoro postępowanie zainicjowane rozpatrywaną skargą nie zostało zakończone przed 3 stycznia 2017 r., tj. dniem wejścia w życie u.o.t.p. TK, to zarówno postę - powanie wstępne jak i merytoryczne rozpoznanie tej skargi określają przepisy u.o.t.p. TK. Zgodnie z art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża - lenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytu - cyjnej dalszego biegu. Trybunał w składzie trzech sędziów rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w zw iązku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpoznawa nia zażalenia Trybunał bada przede wszystkim , czy w wydanym postano- wieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu . 2. O dmowę nadania skardz e konstytucyjnej dalszego biegu Trybunał oparł na następujących podstawach. 2.1. Trybunał uznał, że zarzut niezgodności art. 482 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (ówcześnie: Dz. U z 2016 r. poz. 380; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1025, ze zm.; dalej: k.c.) z art. 64 ust. 2, art. 32 ust. 1 oraz art. 76 Konstytucji nie spełnia wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK, poniewa ż skarżąca nie odniosła konstytucyjnego prawa podmiotowego wynikającego ze wskazanego wzorca kontroli do kwestionowanej normy prawnej. Zarzucając niezgodność art. 482 § 1 k.c. z art. 64 ust. 2 Konstytucji , skarżąca – w oce- nie Trybunału – poprzesta ła „wyłąc znie na literalnym przywołaniu art. 64 ust. 2 Konstytucji, co jednak nie jest wystarczające”. Z arzut „nieuzasadnionego pogorszenia sytuacji dłużników banków w stosunku do dłużników innych wierzycieli” (art. 64 ust. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji) nie d otyczy ł – zdaniem Trybunału – kwestionowanego art. 482 § 1 k.c., lecz „bezpośrednio regulacji stanowiących o bankowym tytule egzekucyjnym”, których art. 482 § 1 k.c. nie zawiera. W ocenie Trybunału, źródłem naruszenia wolności lub praw wynikających z art. 76 Konstytucji, a także z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 76 Konstytucji , nie był kwestionowany art. 482 § 1 k.c., lecz umowa zawarta między bankiem, a skarżącą. Biorąc pod uwagę powyższe uchybienia, Trybunał zakwalifikował badaną skargę j ako oczywiście bezzasadną i na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK odmówił nadania jej dalszego biegu w zakresie zarzutu niezgodności art. 482 § 1 k.c. z art. 64 ust. 2, art. 32 ust. 1 oraz art. 76 Konstytucji. 2.2. Trybunał odmówił n adania skardze dalszego biegu w zakresie niezgodności art. 823 w związku z art. 182 § 2 i art. 13 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (ówcześnie: Dz. U. z 2014 r. poz. 101, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 1360, ze zm.; dalej: k.p.c.) z art. 64 ust. 2 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji z następujących powodów. Po pierwsze, zakwestionowana norma prawna nie wyraża treści OTK ZU B/2020 Ts 177/16 poz. 59 3 normatywnych przypisywanych jej przez skarżącą, a więc ochrona konstytucyjności tej normy pozostawałaby bez wpływu na ochronę konstytucyjnych praw skarżącej. Po drugie, art. 823 k.p.c. utracił moc obowiązującą , co czyni niedopuszczalnym kontrolę jego konstytucyjności (art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p. TK). 2.3. Zarzut niezgodnoś ci art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 1992 r. Nr 72, poz. 359, ze zm.; dalej: dawne prawo bankowe) w związku z art. 51 ust. 2 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (ówcześnie: Dz. U. Nr 149, poz. 703, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2018 r. poz. 2017, ze zm.; dalej: ustawa o zastawie rejestrowym) z art. 76, art. 32 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji, nie spełniał – w ocenie Trybunału – wymogu określonego w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK, gdyż przepisy te nie stanowiły podsta wy wydania ostatecznego orzeczenia w sprawie objętej badaną skargą konstytucyjną. Z tego względu, na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK, Trybunał odmówił skardze nadania dalszego biegu również w tym zakresie. 3. Zażalenie na to postanowienie, skarżąca oparła na następując ych podstawach. Po pierwsze, zdaniem skarżącej art. 482 § 1 k.c. stanowił „podstawę kapitalizacji odsetek w bankowym tytule egzekucyjnym”. W jej ocenie konstytucyjne prawo ochrony własności zostało wyczerpująco określone w skardze konstytucyjnej, a Trybunał nie odniósł się do zarzutu niezgodności tego przepisu z art. 32 ust. 1 Konstytucji jako „samodzielnym wzorcem kontroli”. Po drugie, art. 823 w związku z art. 182 § 2 i art. 13 § 2 k.p.c. stanowił podstawę wydania ostatecznego orz eczenia w sprawie objętej badaną skargą konstytucyjną, a łączna interpretacja tych przepisów wyraża treści normatywne przypisywane im przez skarżącą w skardze. Po trzecie, art. 53 ust. 2 dawnego prawa bankowego w związku z art. 51 ust. 2 ustawy o zastawie rejestrowym stanowiły – w ocenie skarżącej – podstawę wydania ostatecznego orzeczenia w sprawie objętej badaną skargą konstytucyjną. 4. Biorąc pod uwagę podstawy odmowy wskazane przez Trybunał w postanowieniu z 11 stycznia 2017 r. oraz argumenty skarżącej przedstawione w zażaleniu, Trybunał Konstytucyjny stwierdza , że zarzuty podniesione w tym zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania skardze dalszego biegu. 4.1. Pierwszy argument podniesiony w zażaleniu dotyczy zarzutu niekonstytucyjności art. 482 § 1 k.c. Trybunał przypomina, że kwestionowany art. 482 § 1 k.c. (tzw. zakaz anatocyzmu) ogranicza wynikające z art. 481 § 1 k.c. generalne prawo wierzyciela do żądania od dłużnika zapłaty odsetek. W zaskarżonym postanowieniu Trybunał trafnie wyjaśnił, że z arzut „nieuzasadnionego pogorszenia sytuacji dłużników banków w stosunku do dłużników innych wierzycieli” nie dotyczył kwestionowanego art. 482 § 1 k.c., lecz „bezpośrednio regulacji stanowiących o bankowym tytule egzekucyjnym”, których art. 482 § 1 k.c. n ie zawiera. Skarżąc a nie wskazał a także , w jaki sposób konstytucyjne prawo równej dla wszy - stkich ochrony własności (art. 64 ust. 2 Konstytucji) mogło zostać naruszone przez art. 482 § 1 k.c. w kwestionowanym zakresie. Po pierwsze, wyprowadziła ona z tego p rzepisu normę, która nie stanowiła podstawy wydania ostatecznego orzeczenia (przepis nie daje wierzycielom prawa do kapitalizacji odsetek, lecz prawo to ogranicza). Po drugie, skarżąca OTK ZU B/2020 Ts 177/16 poz. 59 4 nie odniosła – bogatego w swej treści normatywnej – konstytucyjnego pra wa równej dla wszystkich ochrony własności (art. 64 ust. 2 Konstytucji) do kwestionowanego przepisu. Wobec tego, że – jak wyjaśnia skarżąc a w zażaleniu oraz skardze konstytucyjnej – art. 32 ust. 1 Konstytucji może stanowić „samodzielny wzorzec kontroli” konstytucyjności art. 482 § 1 k.c. w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej, należy przypomnieć, że w postanowieniu pełnego składu z 24 paźdz iernika 2001 r. (sygn. SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225), Trybunał Konstytucyjny zajął sta nowisko , że co do zasady, w sprawach inicjowanych skargą konstytucyjną, niedopuszczalne jest powoływani e jako „samodzielnego” wzorca kontroli art. 32 Konstytucji. Przepis ten nie kreuje bowiem w sposób samoistny praw lub wolności jednostki o charakterze podmiotowym (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK). Pogląd ten zachowuje nadal swą aktualność ( zob. wyrok z 21 czerwca 2017 r., sygn. SK 35/15, OTK ZU A/2017, poz. 51). Skarżąca nie przedstawiła argumentacji, zgodnie z którą – w ramach rozpoznawanej sprawy – pogląd ten nie powinien znaleźć zastosowania lub należałoby od niego odstąpić. 4.2. Drugi argument podniesiony w zażaleniu dotyczył zarzutu niekonstytucyjności art. 823 w związku z art. 182 § 2 i art. 13 § 2 k.p.c. 4.2.1. T reść kwestionowanych przepisów jest następująca. Artykuł 823 k.p.c.: „Postępowanie egzekucyjne umarza się z mocy samego prawa, jeżeli wierzyciel w ciągu roku nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania lub nie zażądał podjęcia zawieszonego postępowania. Termin powyższy biegnie od dnia dokonania ostatniej czynności egzekucyjnej, a w razie zawieszenia postępo - wania – od ustania przyczyny zawieszenia”. Przepis ten został – co przypominał Trybunał w zaskarżonym postanowieniu – uchylony 8 września 2016 r. n a podstawie art. 2 pkt 87 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postę - powania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1311, ze zm.). Artykuł 182 § 2 k.p.c.: „Umorzenie postępowania zawieszonego w pierwszej instancji nie pozbawia powoda prawa ponownego wytoczenia powództwa, jednakże poprzedni pozew nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa”. Artykuł 13 § 2 k.p.c.: „Przepisy o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodza- jów postępowań unormowanych w niniejszym kodeksie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej”. Z przepisów tych, skarżąc a zrekonst ruowała następującą normę prawną: „postępowanie egzekucyjne – do chwili jego umorzenia z mocy prawa – wywiera skutki w zak resie przerwania biegu przedawnienia roszczeń objętych tym postępowaniem, jeżeli przed umorzeniem postępowania nabywca wierzytelności objętej tym postępowaniem wystąpił o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu stwierdzającemu tę wierzytelność na swoją rzecz”. 4.2.2. W postanowieniu z 11 stycznia 2017 r. Trybunał stwierdził, że: „art. 823 k.p.c. nie dotyczy przerwania biegu przedawnienia (nawiązując do skargi, przepis ten nie przewiduje, jakie są skutki toczącego się postępowania egzekucyjnego » w zakresie przerwania biegu przedawnienia «), podobnie zresztą jak art. 182 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sytuacje, w których bieg przedawnienia ulega przerwaniu, wskazuje art. 123 § 1 k.c., niekwestionowany w skardze. Dodać też trzeba, że z art. 823, art. 182 § 2 w zw iązku z art. 13 § 2 k.p.c. – interpretowanych łącznie – nie wynika norma, której kontroli domaga się skarżąca.” OTK ZU B/2020 Ts 177/16 poz. 59 5 4.2.3. S karżąca odnosząc się w zażaleniu do tego stwierdzenia, wyjaśniała : „wszczęcie postępowania egzekucyjnego , umorzonego nas tępnie z mocy prawa, powoduje przerwanie biegu przedawnienia roszczenia nim objętego, jeżeli po jego wszczęciu a przed jego umorzeniem nabywca wierzytelności objętej tym postępowaniem wystąpił o nadani e klauzuli wykonalności tytułowi egzekucyjnemu na swoją rzecz”. W ocenie skarżącej, do takiej właśnie konkluzji doszedł sąd w orzeczeniu wskazanym w skardze jako ostateczne w sprawie, mimo że „w orzecznictwie sądowym przyjęte jest odmienne rozumienie tego przepisu”. 4.2.4. Wziąwszy pod uwagę: 1) treść kwestion owanych przepisów, 2) normę prawną, którą skarżąca z nich rekonstruuje i kwestionuje w skardze 3) oraz wyjaśnienia skarżącej wskazane w zażaleniu – Trybunał Konstytucyjny stwierdził , co następuje. Skarżąca zrekonstruowała z kwestionowanych przepisów normę prawną, która bezpośrednio z nich nie wynika , lecz którą wyprowadził – z daniem skarżącej – sąd wydający ostateczne orzeczenie w sprawie objętej badaną skargą. Stanowisko to zostało bliżej wyjaśnione w samym postanowieniu Trybunału z 11 stycznia 2017 r. W tym stanie rzeczy, skarżąca domaga się przeprowadzenia przez Trybunał kontroli konstytucyjności normy indywidualno-konk retnej (aktu stosowania prawa). Należy jednak przypomnieć, że przedmio- tem postępowania zainicjowanego wniesieniem skargi konstytucyjnej j est hierarchiczna kontrola zgodności ogólnych norm prawnych z normą konstytucyjno - prawną. Norma ogólna jest adresowana do rodzajowo określonego adresata (norma generalna) i wyznacza mu postę - powanie w zasadzie powtarzalne (norma abstrakcyjna) – zob. wyrok p ełnego składu z 16 li- stopada 2011 r., sygn. SK 45/09, OTK ZU nr 9/A/201, poz. 97 . Natomiast normą indywidualno- konkretną jest akt stosowania prawa (np. wyrok sądowy), czyli akt zastoso- wania ogólnej normy prawnej do indywidualnie oznaczonej osoby i rozstrzy gający , czy na tę osobę należy nałożyć określony, skonkretyzowany obowiązek lub przyznać jej określone, skonkretyzowane uprawnienie (zob. L. Morawski, Wstęp do prawoznawstwa, Wyd. XVII, Toruń 2016, s. 55-56). Trybunał przypomina, że nie jest uprawniony do kontrolowania wykładni przepisów ani aktów stosowania prawa, jednak w ramach wyjątku, w zakresie kognicji Trybunału mieści się dokonywanie kontroli konstytucyjności treści normatywnej przepisu uzyskanej w wyniku jednolitej, powszechnej i stałej wykładni są dowej (zob. wyroki TK z: 24 czerwca 2008 r., sygn. SK 16/06, OTK ZU nr 5/A/2008, poz. 85, czy 2 czerwca 2009 r., sygn. SK 31/08, OTK ZU nr 6/A/2009, poz. 83 ). Skarżąca nie kwestionuje jednak treści normatywnej przepisów, uzyskanej w wyniku jednolitej, pows zechnej i stałej wykładni sądowej. Przekonuje bowiem, że kwestionowana norma prawna była jednostkowym i wadli- wym aktem stosowania prawa. Z tego względu Trybunał nie ma podstaw do dokonania takiej kontroli (zob. postanowienie TK z 7 czerwca 2018 r., sygn. Ts 140/17, OTK ZU B/2018, poz. 121). Co więcej, zrekonstruowana w skardze konstytucyjnej norma prawna dotyczy sytuacji, w której bieg przedawnienia ulega przerwaniu. Sytuację taką reguluje art. 123 § 1 k.c., który nie został zakwestionowany w skardze konstytucyjnej – co z resztą Trybunał wskazał w postanowieniu o odmowie nadania skardze dalszego biegu. Z tych względów n ależy stwierdzić, że z art. 823 w związku z art. 182 § 2 i art. 13 § 2 k.p.c. nie wynika norma, której kontroli domaga się skarżąca. A wobec tego odmowę nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej – w zakresie zarzutu ich niekonstytucyjności – należy uznać za prawidłową. 4.2.5. To co może wzbudzać wątpliwości na gruncie wykładni operatywnej, a co nie zostało podniesione w zażaleniu, to uznan ie, że wobec utraty mocy obowiązującej art. 823 k.p.c., który skarżąca łączy z art. 182 § 2 oraz art. 13 § 2 k.p.c., skardze należało odmówić OTK ZU B/2020 Ts 177/16 poz. 59 6 nadania dalszego biegu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p. TK. Po pierwsze, przepis ten określa przesłankę umorzenia postępowania, a nie odmowy nadania skardze dalszego biegu. Po drugie, analiza tej przesłanki, w sprawie inicjowanej wniesieniem skargi konstytucyjnej, powinna zawsze zostać dokonana z uwzględnieniem art. 59 ust. 3 u.o.t.p. TK poprzez badanie, czy wydanie orzeczenia w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw. T akiej analizy w postanowieniu z 11 stycznia 2017 r. Trybunał nie przeprowadził. Jest to jednak uwaga niemająca wpływu na nieu względnienie zażalenia z dwóch powodów. Po pierwsze, zarzut taki nie został w zaża - leniu podniesiony, a Trybunał rozpoznając zażalenie – co należy podkreślić – związany jest zarówno zakresem zaskarżenia jak i argumentacją wskazanymi w tym środku zaskarżenia (zasada skargowości wynikająca z art. 67 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK). Po drugie, niezależnie od tej oceny, odmowa nadania skardze dalszego biegu w zakresie zarzutu niekonstytucyjności art. 823, w związku z art. 182 § 2 i art. 13 § 2 k.p .c. – jako niezależna – jest zasadna. 4.3. Trzeci argument podniesiony w zażaleniu dotyczył zarzutu niekonstytucyjności art. 53 ust. 2 dawnego prawa bankowego w związku z art. 51 ust. 2 ustawy o zastawie rejestrowym z art. 76, art. 32 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji. W ocenie skarżącej, przepisy te stanowiły podstawę ostatecznego orzeczenia, gdyż „bank mimo braku zgody skarżącej w zawartej umowie wszczął egzekucję (…) na podstawie bankowego tytułu egzekucyjnego” zaopatrzonego w klauzulę wykonalności . Tak więc, źródło naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw skarżącej, upatruje ona w naruszeniu przez bank zawartej ze skarżącą umowy bankowej, nie zaś w zakwestionowanych przepisach. Należy podzielić pogląd wyrażony w pos tanowieniu z 11 stycznia 2017 r., zgodnie z którym „sądy w sprawie skarżącej nie badały, czy bankowy tytuł egzekucyjny został prawidłowo wystawiony, w szczególności nie brały pod uwagę brzmienia art. 53 ust. 2 dawnego prawa bankowego w związku z art. 51 ust. 2 ustawy o zastawie rejestrowym”. W tym stanie rzeczy, odmowę nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej – w za- kresie zarzutu niekonstytucyjności art. 53 ust. 2 dawnego prawa bankowego w związku z art. 51 ust. 2 ustawy o zastawie rejestrowym – należy uznać za prawidłową. 4.4. Porównując podstawy odmowy nadania skardze dalszego biegu oraz argumentację podniesioną w zażaleniu na to postanowienie, należy stwierdzić, że zażalenie nie odnosiło się do wszystkich podstaw odmowy , a argumentacja zaprezentowana w zaża - leniu nie podważyła podstaw odmowy nadania skardze dalszego biegu. Z tego względu zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.