Ts 192/21

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 2 lutego 2023 r. Pozycja 34 POSTANOWIENIE z dnia 10 listopada 2022 r. Sygn. akt Ts 192/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej V.F. i K.F. o zba- danie zgodności: art. 292 w związku z art. 172, art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.) „ w zakresie, w jakim sta- nowią one podstawę prawną nabycia w drodze zasiedzenia przed 3 sierpnia 2008 r. służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz Zakładu Energetycznego S.A. w O . (działka nr […] ), […] S.A. w W. (działki nr […] ), poprzedników Tauron Dystrybucja S.A. w K. oraz na rzecz Tauron Dystrybucja S.A. (działka nr […] ) ” , z: 1) art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji ; 3) art. 21 ust. 1 Konstytucji; 4) art. 2 Konstytucji, p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 26 czerwca 2021 r. (data nadania) V.F. i K.F. (dalej: skarżący), reprezentowani przez pełnomocnik a z wyboru, wystąpili z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia, na tle następującego stanu faktycznego: Skarżący wnieśli do Sądu Rejonowego w N . o ustanowienie za jednorazowym wyna- grodzeniem w wysokośc i 6 900,63 zł służebności przesyłu na nieruchomościach oznaczonych jako działki nr: […], stanowiących użytki rolne, położonych w N ., gmina P., na rzecz Tauron Dystrybucja S.A. z siedzibą w K . , polegającej na możliwości korzystania z napowietrznej linii energetycznej średniego napięcia wraz ze słupami. Skarżący jest właścicielem działek gruntu oznaczonych numerami […], objętych księgą wieczystą […] oraz działek oznaczonych nume- rami […], objętych księgą wieczystą […]. Skarżący jako małżonkowie są właścicielami na prawach majątkowej wspólności ustawowej działki nr […], objętej księgą wieczystą […] . OTK ZU B/2023 Ts 192/21 poz. 34 2 W odpowiedzi na wniosek skarżących Tauron Dystrybucja S.A. z siedzibą w K. wni ósł o oddalenie żądan ia . Stwierdził, że wskazaną przez nich służebność przesyłu nabył przez zasiedzenie. Wyjaśnił, że przez działki nr […] przebiega linia energetyczna relacji R. wybudowana przed 1945 r., a przez działki nr […] linia energetyczna relacji R., odgałęzienie K., wybudowana przed 1975 r. Sąd Rejonowy w N . – I Wydział Cywilny postanowieniem z 6 lutego 2020 r. (sygn. akt […]) oddalił wniosek skarżących. W uzasadnieniu powołał przepisy normujące służeb- ność gruntową art. 172 ( stanowiący o zasiedzeniu ), art. 292 i art. 352 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, ze zm.; dalej: k.c.) oraz art. 305 1 k.c., w któ rym zawarto definicję służebności przesyłu. Zdaniem Sądu faktyczne ko- rzystanie z nieruchomości skarżących przez Tauron Dystrybucja S.A. z siedzibą w K. oraz jego poprzedników prawnych miało charakter nieprzerwany przez wymagany ustawą czas i polegało na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia – linii przesyłowej średniego napięcia wraz z dwoma słupami energetycznymi. Odpowiadało więc swym zakresem treści służebności przesyłu. Zgodnie z powyższym Sąd uznał, że Tauron Dystrybucja S.A. z siedzi- bą w K . jest posiadaczem służebności, ponieważ „doszło do uprzedniego nabycia przez zasie- dzenie służebności przesyłu obciążającej nieruchomości wnioskodawców , tożsamej co do treści prawa oraz w zakresie odpowiadającym żądaniu wniosku” ( k. 16v akt o sygn. Ts 192/21). Postanowieniem z 26 marca 2021 r. (sygn. akt […]) Sąd Okręgowy w O . – II Wydział Cywilny Odwoławczy oddalił apelację skarżących od postanowienia Sądu Rejonowego w N., akcept ując i przyj mując w całości jako własne ustalenia Sądu pierwszej instancji w zakresie skonstruowanego stanu faktycznego, jak i zapatrywania prawn e tego Sądu oraz wyjaśniając , że „[s]łużebność przesyłu określon a w przepisach art. 305 1 k.c. do 305 4 wprowadziła do ko- deksu cywilnego, ustawa z 30 maja 2008 r. nowelizując ten kodeks (Dz. U. Nr 116, poz. 731). Przepisy te dotyczące służebności przesyłu obowiązują dopiero od dnia 3 sierpnia 2 008 r. Nie oznacza to jednak, że dopiero od tej daty można liczyć okres zasiedzenia tego typu służebno- ści”. Sąd Okręgowy w O. powołał uchwałę Sądu Najwyższego z 7 października 2008 r. , sygn. akt III CZP 89/08 (LEX nr 458125), w której stwierdzono , że „[p] rzed ustawowym uregulo- waniem służebności przesyłu (art. 305 1 -305 4 k.c.) dopuszczalne było nabycie w drodze zasie- dzenia służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa. (…) ustanowiona na rzecz przedsiębiorstwa przesyłowego służebność gruntowa odpowiada funk- cji uregulowanej obecnie w prawie służebności przesyłu” . P odkreślił również, że w wielu orzeczeniach Sąd Najwyższy „dopuszczał możliwość zastosowania przepisu art. 292 k.c., w związku z art. 285 § 2 k.c. interpretowanych funkcjonalnie, do skutków posiadania przez przedsiębiorstwa energetyczne służebności polegającej na korzystaniu z cudzej nieruchomo- ści w zakresie związanym z działalnością tego przedsiębiorstwa” ( k. 23v akt o sygn. Ts 192/21). 2. W skardze konstytucyjnej skarżący podkreślili, że przedmiotem wątpliwości kon- stytucyjnych nie jest treść przepisów , tylko ich określona wykładnia przyjęta w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a za nim sądów powszechnych. Stwierdzili, że dokonana przez Sąd Okręgowy w O. wykładnia funkcjonalna art. 292 w związku z art. 172 oraz art. 285 § 1 i 2 k.c. „dopuszczająca nabycie w drodze zasiedzenia przed dniem 3 sierpnia 2008 r. służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa przesyłowe- go w znacz nym zakresie modyfikuje treść klasycznej służebności gruntowej, którą de iure musi pozostać. (…) w ykładnia prawa nie powinna mieć charakteru prawotwórczego tj. nie powinna pod pozorem interpretacji tworzyć nowych norm, stąd powinna się ona mieścić w ramach dopuszczalnego znaczenia językowego (…). P od rozwagę Trybunału [ skarżący poddali] zatem dopuszczalność wykreowania przed 3 sierpnia 2008 r. w drodze wykładni OTK ZU B/2023 Ts 192/21 poz. 34 3 funkcjonalnej służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu i nabycia jej w drodze zasiedzenia” ( k. 4v akt o sygn. Ts 192/21). 3 . Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2021 r. (do- ręczonym pełnomocnikowi skarżących 9 listopada 2021 r. ) skarżący zostali wezwani do usu- nięcia braku formalnego skargi konstytucyjnej przez poinformowanie, czy od postanowienia Sądu Okręgowego w O. z 26 marca 2021 r. (sygn. akt […]) została wniesiona skarga kasacyj- na z uwagi na poczynione w skardze konstytucyjnej zastrzeżenie, że termin do złożenia nad- zwyczajnego środka zaskarżenia jest terminem otwartym. W piśmie procesowym z 16 listopada 2021 r. (data nadania) skarżący poinformowali, że od postanowienia Sądu Okręgowego w O. nie został wniesiony nadzwyczajny środek za- skarżenia. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania. 2. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie uczyniono art. 292, art. 172 oraz art. 285 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.; dalej: k.c.), które w dacie wydania przez Sąd Rejonowy w N . – I Wydział Cywilny postanowienia z 6 lutego 2020 r. (sygn. akt […]) oraz przez Sąd Okręgowy w O . – II Wydział Cywil ny Odwoławczy postanowienia z 26 marca 2021 r. (sygn. akt […] ) miały następujące brzmienie: – art. 292: „ Służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy po- lega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu własności nieru- chomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio”, – art. 172: § 1 „Posiadacz nieruchomości niebędący jej właścicielem nabywa własność, jeżeli po- siada nieruchomość nieprzerwanie od lat dwudziestu jako posiadacz samoistny, chyba że uzy- skał posiadanie w złej wierze (zasiedzenie)”, § 2 „Po upływie lat trzydziestu posiadacz nieruchomości nabywa jej własność, choćby uzyskał posiadanie w złej wierze”, – art. 285: § 1 „Nieruchomość można obciążyć na rzecz właściciela innej nieruchomości (nieru- chomości władnącej) prawem, którego treść polega bądź na tym, że właściciel nieruchomości władnącej może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, bądź na tym, że właściciel nieruchomości obciążonej zostaje ograniczony w możności dokonywania w sto- sunku do niej określonych działań, bądź też na tym, że właścicielowi nieruchomości obciążo- nej nie wolno wykonywać określonych uprawnień, które mu względem nieruchomości wład- nącej przysługują na podstawie przepisów o treści i wykonywaniu własności (służebność gruntowa)”, § 2 „Służebność gruntowa może mieć jedynie na celu zwiększenie użyteczności nieru- chomości władnącej lub jej o znaczonej części”. OTK ZU B/2023 Ts 192/21 poz. 34 4 Jako wzorce kontroli skarżący wskazali: art. 64 ust. 3 w związku z art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1, art. 21 ust. 1, art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol- skiej. 3 . Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że skarga konstytucyjna kwalifikuje się do rozpoznania merytorycznego , gdyż: – została sporządzona w imieniu skarżąc ych przez radcę prawnego ustanowionego pełnomocnikiem z wyboru, który do skargi załączył wymagane pełnomocnictwo (art. 44 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 3 u.o.t.p.TK ); – s karżący wyczerpa li przysługującą im drogę prawną w rozumieniu art. 77 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 2 pkt 2 u.o.t.p.TK ; – postanowienie Sądu Okręgowego w O. – II Wydział Cywilny Odwoławczy z 26 marca 2021 r. (sygn. akt […]) doręczono pełnomocnikowi skarżąc ych 9 czerwca 2021 r., skarga konstytucyjna została zaś wniesiona do Trybunału Konstytucyjnego 26 czerwca 2021 r. (data nadania) , a więc d ochowany został trzymiesięczny termin do wniesienia skargi konstytucyjnej, określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK; – brak formalny skargi konstytucyjnej został prawidłowo usunięty w przepisanym terminie; – prawidłowo wskaza no , które przysługujące skarżącym konstytucyjne prawa i w jaki sposób – ich zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK); – uzasadniono sformułowane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). 4. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że analizowana skarga nie jest obarczona nie- usuwalnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, a sformułowane w niej zarzuty nie są oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. Problem przedstawiony przez skarżących w niniejszej sprawie dotyczy wykładni art. 292 w związku z art. 172 k.c. oraz art. 285 § 1 i 2 k.c. przyjętej w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a za nim sądów powszechnych , dopuszcza jącej nabycie w drodze zasiedzenia przed 3 sierpnia 2008 r. służebności gruntowej odpowiadającej treści służebności przesyłu na rzecz przedsiębiorstwa przesyłowego . Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wskazywał, że w zakresie jego właściwości mieszczą się zarzuty skierowane przeciwko wykładni zaskar - żonych przepisów, o ile wykł adnia taka jest jednolita i utrwalona w rozstrzygnięciach orga - nów stosujących prawo (zob. postanowienie TK z 12 grudnia 2005 r., sygn. Ts 112/05, OTK ZU nr 1/B/2006, poz. 52). W ocenie Trybunału w rozpoznawanej sprawie została zastoso- wana wykładni a utrwalona, jednolita i powszechnie przyjmowana w procesie sądowego sto - sowania wskazanych w petitum skargi konstytucyjnej przepisów ustawy – Kodeks cywilny. Biorąc powyższe pod uwagę należało postanowić jak w sentencji.