Ts 193/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 20 kwietnia 2023 r. Pozycja 113 POSTANOWIENIE z dnia 29 listopada 2017 r. Sygn. akt Ts 193/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Stowarzyszenia […] w sprawie zgodności: art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed są- dami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w zw. z art 2, art. 12 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 9 pa ździernika 2017 r. (data nadania) Stowarzyszenie […] (dalej: skarżący, stowarzyszenie) zakwestionowa- ło zgodność art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed są- dami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.; dalej: p .p.s.a.) w zakresie, w ja- kim wyłącza udział organizacji społecznych w postępowaniach sądowoadministracyjnych innych niż stanowiące następstwo postępowań administracyjnych wskazanych w art. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administra cyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257; dalej: k.p.a.), z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2, art. 12 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. Skargę wniesiono w związku z następującą sprawą. R ozstrzygnięciem nadzorczym z dnia 26 stycznia 2017 r. Wojewoda Mazowiecki stwie rdził nieważność uchwały Sejmiku Województwa Mazowieckiego z dnia 19 grudnia 2016 r. (nr 209/16) w sprawie uchwalenia planu gospodarki odpadami dla województwa mazowieckiego 2022 . Województwo Mazo- wieckie wniosło na rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Stowarzyszenie złożyło do sądu wniosek o dopuszczenie go do udziału w charakterze uczestnika w postępowaniu zainicjowanym skargą Wojewódz- twa. Postanowieniem z dnia 15 maja 2017 r. (sygn. akt […] ) Wojewó dzki Sąd Administracyj- ny w Warszawie odmówił dopuszczenia stowarzyszenia do udziału w sprawie . Następnie Na- czelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 września 2017 r. (sygn. akt […] ) odda- lił zażalenie stowarzyszenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia sąd stwierdził, że art. 33 § 2 p.p.s.a. nie może być stosowany w postępowaniu sądowoadministracyjnym przy rozpoznawaniu spraw sądowoadministracyjnych „z innego OTK ZU B/2023 Ts 193/17 poz. 113 2 rodzaju skarg, poza skargami na decyzje administracyjne i postanowienia podejmowane w postępowaniu administracyjnym”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony wolności lub praw. Musi ona spełniać przesłanki jej dopuszczalności, które zostały okre ślone w art. 79 ust. 1 Konstytu- cji, a doprecyzowane w przepisach ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK). 2. Zgodnie z tymi regulacjami skarga powinna spełniać wymogi przewidziane dla pi- sma procesowego, a nadto zawierać: dokład ne określenie ustawy lub innego aktu normatyw- nego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o wol- nościach lub prawach albo o obowiązkach wynikających z Konstytucji i wobec którego skar- żący domaga się stwierdzenia niez godności z Konstytucją; wskazanie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone, a także uza- sadnienie wraz z dokładnym opisem stanu faktycznego. Zarzuty sformułowane w skardze muszą uprawdopodabniać niekon stytucyjność kwestionowanej regulacji, co oznacza koniecz- ność wywiedzenia z zaskarżonych przepisów określonej normy, wskazanie właściwych wzor- ców konstytucyjnych wyrażających prawa podmiotowe przysługujące osobom fizycznym bądź prawnym i – przez porównanie treści wynikających z obu regulacji – wykazanie ich wzajemnej niezgodności. 3. W ocenie Trybunału rozpatrywana skarga konstytucyjna warunków powyższych nie spełnia. 4. Kwestionowany przez stowarzyszenie przepis stanowi: „udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administra- cyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy za- kresu jej statutowej działalności. Postanowienie sąd wydaje na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie o odmowie dopuszczenia do udziału w sprawie przysługuje zażalenie”. Zda- niem skarżącego przepis ten jest niezgodny z Konstytucją, gdyż a priori wyłącza ud ział orga- nizacji społecznych w pewnych rodzajach postępowań sądowoadministracyjnych niebędących sprawami indywidualnymi, pomimo zbieżności przedmiotu postępowań z celami statutowymi organizacji i pomimo potrzeby ochrony w nich interesu społecznego i intere sów zbiorowych. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu p rzede wszystkim należy podkreślić, że stowarzyszenie nie wskazało sposobu naruszenia przysługujących mu praw podmiotowych, które doznać miały naruszenia w wyniku odmowy dopuszczenia go do udziału w postępowa- niu sądowym. Wskazane przez stowarzyszenie p rawo podmiotowe do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytu- cji) wielokrotnie było przedmiotem orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał zwracał uwagę na to, że na treść tego prawa składają się zasadni czo trzy elementy: prawo dostępu do sądu, tj. prawo uruchomienia procedury przed sądem – organem o określonej charakterystyce (niezależnym, bezstronnym i niezawisłym); prawo do odpowiedniego ukształtowania proce- dury sądowej zgodnie z wymogami sprawiedliwoś ci i jawności; a także prawo do wyroku sądowego, tj. prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia danej sprawy przez sąd (zob. wyroki TK z: 10 lipca 2000 r., SK 12/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 143; 20 września 2006 r., SK 63/05, OTK ZU nr 8/A/2006, poz. 108; 4 marca 2008 r., SK 3/07, OTK ZU nr 2/A/2008, poz. 25). OTK ZU B/2023 Ts 193/17 poz. 113 3 Trybunał stwierdził również, że zakres przedmiotowy prawa do sądu został wyzna- czony przez konstytucyjne pojęcie sprawy. W wyroku z dnia 27 maja 2008 r. (SK 57/06; OTK ZU nr 4/A/2008, poz. 63) Trybun ał Konstytucyjny uznał, że konstytucyjna treść norma- tywna pojęcia prawnego „rozpatrzenie sprawy”, zamieszczonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji, obejmuje rozstrzyganie o prawach lub obowiązkach jakiegoś podmiotu, na podstawie norm prawnych wynikających z obo wiązujących przepisów prawnych. Istotą „rozpatrzenia sprawy” jest prawna kwalifikacja konkretnego stanu faktycznego, zawarta w wydanej normie konkret- nej i indywidualnej, skierowanej do określonego podmiotu, z której to normy wynikają okre- ślone skutki prawn e, tzn. konkretne uprawnienia lub obowiązki. Przyjęcie takich założeń prowadzi do wniosku, że „sprawa” w ujęciu art. 45 ust. 1 Konstytucji to określone zadanie sądu polegające na prawnej kwalifikacji konkretnego stanu faktycznego, służącej rozstrzy- gnięciu o prawach lub obowiązkach określonego podmiotu (adresata). W ocenie Trybunału skarżący nie wykazał, by w analizowanej sprawie doszło do na- ruszenia prawa do sądu, gdyż sądy administracyjne nie rozstrzygały ani o prawach, ani o ob- owiązkach stowarzyszenia, ta k w znaczeniu materialnoprawnym , jak i procesowym, z wyjąt- kiem prawa do udziału w postępowaniu. Jednakże w odniesieniu do tego prawa skarżący sko- rzystał z przysługującego mu dwuinstancyjnego postępowania sądowego. Zdaniem Trybunału s karżący nie wyjaśnił, k tóry z elementów prawa do sądu został w jego przypadku naruszony. Niedopuszczenie skarżącego do udziału w postępowaniu nie przełożyło się na zakres upraw- nień stron postępowania, prawa do wysłuchania, prawa do korzystania z uprawnień proceso- wych czy prawa d o uzyskania przez nie orzeczenia sądowego. Przywołane przez skarżącego argumenty dotyczące urzeczywistnienia społeczeństwa obywatelskiego nie mają natomiast związku z przysługującym mu prawem do sądu. Mając na uwadze powyższe Trybunał uznał, że skarga nie spełnia przesłanki określo- nej w a rt. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK, co skutkuje odmową nadania jej dalszego biegu. 5. Podniesiony w skardze problem konstytucyjny odnosi się, zdaniem Trybunału, do zagadnienia funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Potwierdza to także sam skarżący, gdy stwierdza, że „udział czynnika społecznego może być jedynie korzystny z punktu widze- nia dobra (...) postępowania”. To sformułowanie pozwala przyjąć, że skarżący wniósł skargę konstytucyjną w celu reali zacji interesu ogólnego. Skarga konstytucyjna służy jednak ochronie praw podmiotowych jednostki; jej celem nie jest zainicjowanie oceny ustrojowych założeń funkcjonowania orga- nów wymiaru sprawiedliwości. Warunkiem rozpoznania skargi jest istnienie osobiste go (su- biektywnego) i aktualnego interesu prawnego skarżącego w merytorycznym rozstrzygnięciu skargi. W polskim systemie prawnym skarga konstytucyjna nie jest więc actio popularis . Rozstrzygnięcie Trybunału, zainicjowane wniesieniem skargi konstytucyjnej, c hoć wywiera skutki erga omnes , to jednak musi dotyczyć podmiotu, który postępowanie zainicjował. Oznacza to, że w jego sprawie musi dojść, w przypadku zasadnego i skutecznego podważenia kwestionowanego przepisu, do faktycznej ochrony konstytucyjnych praw l ub wolności, jak stanowi art. 79 ust. 1 Konstytucji (zob. postanowienie TK z 21 września 2006 r., SK 10/06, OTK ZU nr 8/A/2006, poz. 117). 6. Trybunał zwraca uwagę również na to, że niewłaściwe jest zaliczenie do wzorców kontroli przepisów Konstytucji ni ebędących źródłem praw podmiotowych (art. 2 i art. 12 Konstytucji). 6.1. W dotychczasowym orzecznictwie Trybunału ukształtowany został pogląd, że wynikające z art. 2 Konstytucji zasady demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwo- ści społecznej mogą zo stać wyjątkowo przyjęte za samoistny konstytucyjny wzorzec kontroli OTK ZU B/2023 Ts 193/17 poz. 113 4 kwestionowanego przepisu, jednakże tylko gdy „skarżący wskaże wynikające z tych zasad konkretne prawa lub wolności mające postać normatywnych praw podmiotowych. Norma- tywne prawa podmiotowe muszą precyzyjnie określać zarówno ich adresata, jak i jego sytua- cję prawną powiązaną z możnością wyboru sposobu zachowania się” (zob. orzeczenia TK z dnia 10 stycznia 2001 r., Ts 72/00, OTK ZU nr 1/2001, poz. 12 oraz 20 lutego 2008 r., SK 27/07, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 22) . W związku z powyższym art. 2 Konstytucji nie może być samodzielnym wzorcem kontroli skargi konstytucyjnej. 6.2. Ustosunkowując się do zarzutu niezgodności art. 33 § 2 p.p.s.a. z art. 12 Konsty- tucji, Trybunał przypomina, że podstawą do formułowania konstytucyjnych wolności i praw, których naruszenie uprawnia do złożenia skargi konstytucyjnej, są postanowienia rozdziału II Konstytucji. W interpretacji przepisów zawartych w tym rozdziale mogą być pomocne zasady ogólne, np. wynikająca z art. 12 Konstytucji zasada , która chroni wolność tworzenia i działa- nia organizacji społecznych od strony in stytucjonalnej (por. wyrok TK z 24 lutego 2004 r., K 54/02, OTK ZU nr 2/ A/2004, poz. 10). Zasady te nie mogą jednak stanowić samoistnej podstawy sk argi konstytucyjnej. Podstawy takiej należy szukać w konkretnych przepisach Konstytucji statuujących określone prawo lub wolność (por. wyrok TK z dnia 28 października 2010 r., SK 19/09, OTK ZU nr 8/A/2010, poz. 83 oraz postanowienie TK z dnia 24 paździer- ni ka 2001 r., SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). W analizowanej sprawie przepisem takim jest art. 58 Konstytucji, który reguluje wolność zrzeszania się (a w konsekwencji także wolność działania zrzeszeń), jednak stowarzyszenie nie przywołało te go przepisu jako wzorca kontroli kwestionowanego przepisu (por. postanowienie TK z dnia 13 grudnia 2011 r., Ts 151/11, OTK ZU nr 1/B/2012, poz. 140). Dlatego też Trybunał uznał, że stowarzyszenie nieprawidłowo uczyniło art. 12 Konstytucji wzorcem kontroli w tej sprawie. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p . TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty doręczenia tego postanowienia.