Ts 215/22

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 23 października 2023 r. Pozycja 282 POSTANOWIENIE z dnia 19 lipca 2023 r . Sygn. akt Ts 215/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jakub Stelina , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym s karg i konstytucyjn ej […] spółk a z ograniczoną odpowiedzialnoś cią […] spółk a komandytowo - akcyjn a z siedzibą w K. o zba- danie zgodności : art. 394 2 § 1 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 , ze zm. ) w brzmieniu nadanym ustaw ą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469 , ze zm. ) w zakresie , w jakim „ unie- możliwia zaskarżenie postanowieni a o odm o wi e zwolnienia od kosztów sądo- wych wydanego przez sąd drugiej instancji ”, z art. 2, art. 32, art. 77 ust. 2, art. 45 ust. 1 , 64 ust. 1 , art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: odmówić nada nia skardze konstytucyjnej dalsz ego bieg u . UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 21 września 2022 r. (data nadania) […] spółka z ogranic zoną odpowiedzialnością […] spółka komandy- towo - akcyjna z siedzibą w K. ( dalej: skarżąc a ) – reprezentowan a przez p ełnomocnik a z wy- boru – wystąpi ł a z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia na tle następującego stanu faktycznego . Od wyroku Sądu Okręgowego w K. z 24 czerwca 2021 r. (sygn. akt […] ) skarżą ca wni o sł a apelację wraz z wnioskiem o zwolnienie jej z opłaty sądowej od apelacji. Wniosek ten został oddalony przez Sąd Apelacyjny w K. postanowieniem z 24 lutego 202 2 r. (sygn. akt […] ). Pismem z 11 marca 202 2 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o sporządzenie i doręcze- nie uzasadnienia powołanego wyżej orzecze nia, który Sąd Apelacyjny w K. odrzucił posta- nowieniem 22 marca 2022 r. (sygn. akt […] ) . Postanowieniem tym odrzucił również złożoną apelację. Na postanowienie o odrzuceniu apelacji skarżąca wniosła zażalenie, które S ą d Apela- cyjny postanowieniem z 7 czerwca 2022 r. (sygn. akt […] ) oddalił. Orzeczenie t o zostało do- OTK ZU B/2023 Ts 215/22 poz. 282 2 ręczone skarżącej wraz z uzasadnieniem 22 czerwca 2022 r. i wskazane zostało jako ostatecz- ne rozstrzygnięcie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. 2. Zarzą dzeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z 10 listopada 202 2 r. (doręczo- nym 2 1 listopada 20 22 r.) skarżąc ą wezwano do usunięcia brak u formaln ego skargi przez do - ręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem: a) postanowień Sądu Apelacyjnego w K. z: – 22 marca 2022 r. (sygn. akt […] ) wraz z czterema kopiami, – 24 lute- go 2022 r. (sygn. akt […] ), – 7 czerwca 2022 r. (sygn. akt […] ); b) w yroku Sądu Okręgo wego w K. z 24 czerwca 2021 r. (sygn. akt […] ); c) elektronicznych potwierdzeń odbioru złożonych wraz ze skargą konstytucyjną . Pismem z 28 listopada 202 2 r. (data nadania) skarżąc a usun ęła wskazane braki. 3. S ędzi a Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 7 lutego 202 3 r. (doręczonym 13 lutego 202 3 r.) wezwał skarż ą c ą do usunięcia brak ów formaln ych skargi przez : 1) sprecy- zowanie i uzasadnienie, w jaki sposób art. 394 2 § 1 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Ko- deks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz nie- których innych ustaw (Dz. U. poz. 1469, ze z m.) „w zakresie w jakim uniemożliwia zaskarże- nie postanowienia o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych wydanego przez sąd drugiej instancji” narusza art. 2 i art. 32 Konstytucji; 2) wskazanie i uzasadnienie, jakie prawa i wol- ności skarżącej zostały narusz one przez zaskarżony przez nią przepis. Pismem z 20 lutego 2023 r. (data nadania) skarżąca ustosunkowała się do powyższego wezwania. 4 . W ocenie skarżącej , skoro „zażalenie na rozstrzygnięcie o kosztach przysługuje tyl- ko w razie, gdy wniosek w tym zakres ie został złożony w pierwszej instancji [to] [k]on - sekwencją tego poglądu jest sytuacja, w której w razie złożenia tego wniosku po raz pierwszy przez stronę pozwaną, a zatem tę, która nie m iała potrzeby wcześniej takiego wniosku składać (z uwagi na to, że to na powodzie spoczywa obowiązek wpisu sądowego i pozwana nie mu- siała wcześniej ponosić kosztów sprawy z wyjątkiem wynagrodzenia pełnomocnika), to jej sytuacja prawna i procesowa jest znacząco gorsza od sytuacji prawnej powoda. W takim przypadku pozwana s półka nie tylko zostaje pozbawiona możliwości kontroli merytorycznej rozstrzygnięcia, ale nawet nie dowiaduje się o motywach jakie przyświecały sądowi przy orzekaniu. Przyjęcie takiej interpretacji jest niezgodne z podstawowymi zasadami i prawami o charakt erze ustrojowym i wynikającymi z Konstytucji RP a dotyczącymi również procedury cywilnej, tj. z prawem do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (Art. 78 Konstytucji), z zasadą dwuinstancyjności postępowania ( A rt. 176 ust. 1 Konstytu cji), z prawem do sądu i dostępu do sądu A rt. 45 ust. 1 i A rt. 77 ust. 2 Konstytucji), z zasadą rów- ności ochrony własności i innych praw majątkowych ( A rt. 64 ust. 1 Konstytucji), z zasadą równości wobec prawa ( A rt. 32 ust. 1 Konstytucji) oraz zasadą sprawi edliwości społecznej ( A rt. 2 Konstytucji)” (s. 4 skargi). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wym aganiom . OTK ZU B/2023 Ts 215/22 poz. 282 3 2. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji prawo do wniesienia skar gi konstytucyjnej przysługuje każdemu, czyje konstytucyjne prawa lub wolności zostały naruszone w wyniku wydania w jego sprawie ostatecznego rozstrzygnięcia, opartego na niezgodnym z Konstytucją przepisie ustawy lub innego aktu normatywnego. W myśl art. 7 7 ust. 1 u.o.t.p.TK skarga konstytucyjna może być wniesiona po wyczer- paniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu trzech miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzy- gnięcia. W yczerpanie drogi prawnej jest warunkiem koniecznym z punktu widzenia subsy- diarności skargi konstytucyjnej. W toku instancji s karżący musi w ięc wykorzystać dostępne mu zwykłe środki prawne, zapobiegające uzyskaniu przez orzeczenie waloru prawomocności. Skar żący powinien zatem wskazać prawomocne rozstrzygnięcie, które zostało wydane w oparciu o zaskarżony akt normatywny. Tylko regulacja prawna, będąca podstawą ostatecz- nego orzeczenia odnoszącego się do praw lub wolności skarżącego, może być przedmiotem skargi , która – w przeciwnym wypadku – nabrałaby charakteru actio popularis ( zob. m.in. postanowieni e TK z 29 stycznia 2013 r., sygn. SK 36/12, OTK ZU nr 1/A/2013, poz. 15 i powołane tam orzecznictwo ). Wskazanie takiego przepisu nie jest bowiem czysto „technicz- ną czynnością”. Jak zauważył Trybunał w postanowieniu z 14 maja 2003 r., sygn. Ts 56/02 (OTK ZU nr 2/B/2003, poz. 91): „nie chodzi (…) o wskazanie jakiegokolwiek – podjętego w toku postępowania – orzeczenia sądu, ale takiego, które nadać mogło ostateczny charakter merytorycznemu rozstrzygnięciu o konstytucyjnych prawach lub wolnościach skarżącego, wydanemu na podstawie zakwestionowanych w skardze przepisów”. Innymi słowy, chodzi o władcze rozstrz ygnięcie, które ostatecznie – i choćby pośrednio – określa sytuację prawną skarżącego i ma znaczenie dla realizacji jego uprawnień (por. postanowienia TK z : 17 grudnia 1997 r., sygn. Ts 22/97, OTK ZU nr 1/1998, poz. 10 oraz 26 maja 2008 r., sygn. SK 8/08, OTK ZU nr 4/A/2008, poz. 72). Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego , dla zbadania zgod- ności z Konstytucją przepisów zamykających drogę sądową bądź wykluczających dopusz- czalność wniesienia do sądu określonego środka prawnego , konieczne jest uprzednie uzyska- nie orzeczenia w przedmiocie odrzucenia niedopuszczalnego z mocy prawa środka. Dopiero dysponując takim orzeczeniem, skarżący m ógłby dochodzić stwierdzenia naruszenia prawa do sądu ( zob. postanowienie pełnego składu TK z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35 ). Pogląd wyrażony w przywołanym orzeczeniu Trybunału stanowi, co do zasady – zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine u.o.t.p.TK – wiążącą dyrektywę in- terpretacyjną dla kolejnych składów orzekającyc h do chwili zmiany stanu prawnego lub do momentu odstąpienia od niego przez Trybunał w orzeczeniu wydanym w pełnym składzie. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego skarżąc a nie uzyskał a ostatecznego rozstrzy- gnięcia naruszającego je j prawa określone w petitum s kargi konstytucyjnej, ponieważ nie wni o sł a zażalenia na postanowienie o oddaleniu wniosk u w przedmiocie zwolnienia od kosz- tów. Zażądał a jedynie sporządzenia uzasadnienia postanowienia o odmowie takiego zwolnie- nia , na które w dalszej kolejności złożyła zażalenie . Przedmiotem skargi nie uczyniono jednak prawa do uzyskania uzasadnienia niezaskarżalnego postanowienia, lecz prawo do wniesienia zażalenia na orzeczenie odmawiające zwolnienia z kosztów . Okoliczność ta uniemożliwia merytoryczne rozpoznan ie skargi oraz przekłada się na odmowę nadania jej dalszego biegu na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK. 3. Trybunał stwierdza również, że kwestionowan y w skardze art. 394 2 § 1 1 pkt 1 usta- wy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilne go (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) nie był normatywną podstawą postanowienia Sądu Apelacyjnego w K. z 7 czerwca 202 2 r. (sygn. akt […] ), z którym skarżąc a wiąż e naruszenie je j konstytucyjnych praw. Prze- pis ten nie determinował bowiem treści tego rozstrzygnięcia. Intencją s karżąc e j było za kwe- OTK ZU B/2023 Ts 215/22 poz. 282 4 stionowanie brak u możliwości zaskarżenia postanowienia w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych wydanego przez sąd drugiej instancji, a nie brak możliwości jego uza- sadnienia . Z tych wsz ystkich powodów należało postanowić jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżąc e j przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienie w terminie siedmiu dni od daty jego doręczenia.