Ts 28/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 2 września 2019 r. Pozycja 166 POSTANOWIENIE z dnia 15 maja 201 9 r. Sygn. akt Ts 28/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej G .K. o zbadanie zgodności: art. 183 ust. 1 w związku z art. 39 ust . 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2010 r. Nr 211 , poz. 1384, z 2014 r., poz. 94 i z 2016 r., poz. 1636 ), w brzmieniu obowiązującym przed 6 maja 2017 r. , w zakresie, w jakim „pozwala uznać za czyn zabroni ony pod groźbą kary, składanie zleceń lub zawieranie transakcji, zgodnych ze szcze - gólnymi regulacjami ustalonymi dla obrotu giełdowego przez spółkę prowa - dzącą rynek regulowany dokonywanych między akcjonariuszami notowanej na giełdzie spółki, które to zlece nia lub transakcje wpływają na wielkość obrotu akcjami spółki i mogą wpływać na pozycję spółki w publikowanych przez spółkę prowadzącą rynek regulowany indeksach, lecz nie wprowadzają lub nie mogą wprowadzać innych inwestorów w błąd co do ceny akcji”, z ar t. 42 ust. 1 w związku z art. 2 i w związku z art. 47 i art. 21 ust. 1 Konstytucji Rzeczy - pospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej . UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjne go 15 lutego 201 9 r. (data nadania ), G .K. (dalej: skarżąc a ) wystąpiła z żądaniem przytoczonym w kom - parycji niniejszego postanowienia. 2. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następując ym stanem fakty - cznym . Skarżąca i jej mąż są akcjonariusza mi spółki Boryszew S.A. Od maja 1996 r. akcje spółki Boryszew S.A. są notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych. W marcu 2012 r. spółka została ujęta po raz drugi w indeksie WIG 20. U chwałą nr 200/2012 z 5 marca 2012 r. w sprawie zmiany „ Szczegółowych Za sad Obrotu Giełdowego ” (dalej: Zasady Obrotu). Zarząd Giełdy Papierów Wartościowych wprowadził do obrotu giełdowego zlecenie typu OTK ZU B/2019 Ts 28/19 poz. 166 2 cross. Uchwałą Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych z 17 października 2012 r. (nr 1038/2012), w § 36 Oddziału 8 Rozdz iału 8 Z asad Obrotu w Systemie UTP sprecy - zowano, że zlecenia mi typu cross są zlecenia z limitem ceny realizowane na sesjach giełdowych w transakcjach zawieranych na podstawie dwóch przeciwstawnych zleceń z tym samym limitem ceny, złożonych w tym celu jednocześnie przez tego samego członka giełdy w imieniu i na rachunek dwóch klientów tego członka giełdy albo w imieniu i na rachunek tego członka giełdy oraz jego klienta. W 2013 r. istniało realne ryzyko , że spółka akcyjna Boryszew opuści indeks WIG 20. W okresie od 19 do 30 kwietnia 2013 r. na sześciu spośród ośmiu sesji , pomiędzy rachunkiem prowadzonym przez ten sam Dom Maklerski na rzecz męża skarżącej a rachunkiem prowadzonym przez Dom Maklerski PKO BP na rzecz skarżącej, zawarte zostały 24 tran - sakcje typu cross d otyczące akcji spółki. Transakcje te miały istotny udział w dziennych obrotach i wywarły znaczący wpływ na obraz rynku ze względu na wysokość wolumenu obrotów. Celem nadrzędnym tych transakcji było zawyżenie obrotów akcjami spółki, umożliwiające jej utrzym anie się w indeksie WIG 20. Komisja Nadzoru Finansowego 7 maja 2013 r. podjęła uchwałę o przekazaniu do publicznej wiadomości informacji o zaistnieniu okoliczności wskazujących że na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie dokonano manipulacji akcjami spółki akcyjnej Boryszew , polegającej na składaniu zleceń i zawieraniu transakcji wprowadzających w błąd co do rzeczywistego popytu, podaży lub ceny instrumentu finansowego. Sąd Rejonowy w T . , w wyrok u z 21 listopada 2017 r. (sygn. akt […] ) orzekł, co nast ępuje : – „ przyjmując, że skarżąca i [ jej mąż ] dopuścili się czynu polegającego na tym, iż w okresie od 19 do 30 kwietnia 2013 r., działając wspólnie i w porozumieniu, w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru dokonali manipulacji ak cjami spółki Boryszew S.A. poprzez polecenie złożenia zleceń ustalonemu pełnomocnikowi do rachunku i o sobiste składanie zleceń oraz zawieranie transakcji mogących wprowadzić w błąd co do rzeczywistego popytu i podaży, a także z zamiarem wywołania innych sk utków prawnych, niż te, dla osiągnięcia których faktycznie jest dokonywana dana czynność prawna, tj. czynu stanowiącego występek z art. 183 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2014 r. poz. 94 ; dalej: u.o.i.f. ) w zw iązku z art. 12 [ ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2016 r. poz. 1137; dalej: k.k.) ] , na podstawie art. 66 § 1 i 2 w zw iązku z art. 67 § 1 k . k . warunkowo um a rz a postępowanie karne wobec nich na okres dwóch lat tytułem próby ” (pu nkt I sentencji ); – „ na podstawie art. 67 § 3 w zw iązku z art. 39 pkt 7 k.k. w zw iązku z art. 43a § 1 k.k. orzek a wobec każdego z oskarżonych świadczenie pieniężne na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości po 60 000 złotych ” (punkt II sentencji ) ; – „ zasądz a od każdego z oskarżonych na rzecz Skarbu Państwa po 100 zł tytułem opłat sądowych i obciąż a ich wydatkami postępowania po połowie ” (punkt III sentencji). Po rozpoznaniu apelacji od powyższego orzeczenia, wniesion yc h przez oskarżyciela publicznego, pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, pełnomocnika skarżąc ej oraz pełno - mo cnika męża skarżącej , Sąd Okręgowy w T . wyrokiem z 13 września 2018 r. (sygn. akt […] ): – z mienił punkt I zaskarżonego wyroku w ten sposób, że „ czyn przypisany oskarżonym wyczerpuje znamiona art. 183 ust. 1 [ u.o.i.f. ] w brzmieniu określonym w tekście jednolitym tejże ustawy z dnia 15 września 2017 r. , ( Dz. U. z 2017 r. poz. 1768 )” (punkt I lit. a sentencji) ; – „ elimin uje z opisu czynu ustalenie o dzia łaniu oskarżonych « także z zamiarem wywołania innych skutków prawnych niż te, dla osiągnięcia których faktycznie jest doko - OTK ZU B/2019 Ts 28/19 poz. 166 3 nywana dana czynność prawna » (punkt I lit. b sentencji) ; – w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżony wyrok sądu pierwszej insta ncji (punkt II sentencji) ; – zasądził od oskarżonych po 100 zł „ tytułem opłat za drugą instancję oraz obciąż a ich wydatkami postępowania odwoławczego po ¼ części każdego z nich ” (punkt III sentencji); – zwolnił oskarżyciela posiłkowego od obowiązków ponoszenia kosztów sądowych za drugą instancję i całością wydatków związanych z apelacjami oskarżyciela publicznego i oskar życiela posiłkowego obciążył Skarb Państwa (punkt IV sentencji) . 3 . Z askarżon e prze pis y w kwestionowanym zakresie – zdaniem skarżącej – narusza ją jej prawo do ochrony prawnej czci i dobrego mienia (art. 47 Konstytucji), prawo do ochrony własności (art. 21 ust. 1 Konstytucji), zasady zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, zakazu nadmiernej ingerencji oraz określoności przepisów prawa (art. 2 Konstytucji), a także wynikającą z art. 42 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji zasadę podlega - nia odpowiedzialności karnej wyłącznie za czyn zabroniony przez ustawę w czasie jego p o - peł nienia . 4 . Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 21 marca 2019 r. , skarżąca została wezwana do u sunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez doręczenie 5 egzem plarzy pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i wniesienia ska rgi konstytu- cyjnej, a także reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyj- nym. S karżąca wykonała powyższe zarządzenie w przepisanym terminie. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072 , ze zm. ; dalej: u . o . t . p . TK) , skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowi ada ona określonym przez prawo wymogom. 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono art. 183 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2010 r. Nr 211, poz. 1384, ze zm.; dalej: u.o.i.f.) , w brzmieniu obowiązującym w kwietniu 2013 r. : „Kto dokonuje manipulacji, o której mowa w art. 39 ust. 2 pkt 1 - 3, pkt 4 lit. a lub pkt 5 - 7, podlega grzywnie do 5 000 000 zł albo karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5, albo obu tym karom łącznie”. W myśl ar t. 39 ust. 2 pkt 1 u.o.i.f. manipulację stanowi „składanie zleceń lub zawieranie transakcji wprowadzających lub mogących wprowadzić w błąd co do rzeczy - wistego popytu, podaży lub ceny instrumentu finansowego, chyba że powody tych działań były uprawnione, a złożone zlecenia lub zawarte transakcje nie naruszyły przyjętych praktyk rynkowych na danym rynku regulowanym”. Jako wzorce kontroli skarżąca powołała art. 42 ust. 1 w związku z art. 2 w związku z art. 47 i art. 21 ust. 1 Konstytucji. 3. Trybunał stwierdz a, że analizowana s karga konstytucyjna spełnia przesłanki warun - kujące przekazanie jej do rozpoznania merytorycznego , gdyż: 1) została sporządz ona w imieniu skarżąc ej przez adwokata (art. 44 ust. 1 u.o.t.p. TK); 2) s karżąc a : a) wyczerpa ł a przysługującą jej drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK) , poniewa ż OTK ZU B/2019 Ts 28/19 poz. 166 4 wyrok Sądu Okręgowego w T . z 13 września 2018 r. (sygn. akt […] ) jest prawomocn y i nie przysługują od niego żadne zwy kłe środki zaskarżenia , b) dochowa ła przepisanego terminu do wniesienia skargi konstyt ucyjnej (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK) , ponieważ odpis wymienionego wyżej wyroku został doręczony pełnomocnikowi skarżącej 15 listopada 2018 r., a skarga została wniesiona 15 lutego 201 9 r., c) prawidłowo określi ła przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u . o . t . p . TK), wskaza ła , które konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób – jej zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u . o . t . p . T K) , a także przedstawi ła w tym zakresie stosowne uzasadnienie (art. 53 ust. 1 pkt 3 u . o . t . p . TK). 4. W ocenie Tr ybunału skarga konstytucyjna nie jest obarczona nieusuwalnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK, zaś sformułowan e w niej zarzut y nie są oczywiście bezzasadn e w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK. I stot a problemu poruszonego przez skarżącą sprowadza się do ustalenia, czy niezgodne z Konstytucją jest uznanie za czyn zabroniony pod groźbą kary składani a zleceń lub zawierani a transakcji – zgodnych ze szczególnymi regulacjami ustalonymi dla obrotu giełdowego przez spó łkę prowadzącą rynek regulowany – dokonywanych między akcjonar - iuszami notowanej na giełdzie spółki, które to zlecenia lub transakcje wpływają na wielkość obrotu akcjami spółki i mogą wpływać na jej pozycję w publikowanych przez spółkę prowadzącą rynek regu lowany indeksach, lecz nie wprowadzają lub nie mogą wprowadzać innych inwestorów w błąd co do ceny akcji. Kwestionowany art. 183 ust. 1 u.o.i.f. nie wskazuje wszystkich znamion czynu zabronionego , albowiem określa tylko adresata normy prawnokarnej i sankcj ę za jej naruszenie. Co do znamienia określającego czynność sprawczą przepis ten odsyła do art. 39 ust. 2 pkt 1 u.o.i.f., zgodnie z którym wyłączona jest karalność przewidzianej w tym przepisie manipulacji instrumentami finansowymi, jeżeli powody podjętych działań były uprawnione, a złożone zlecenia lub zawarte transakcje nie naruszyły przyjętych praktyk rynkowych na danym rynku regulowanym. W związku z powyższym należy zauważyć, że art. 183 ust. 1 w związku z art. 39 ust. 2 pkt 1 u.o.i.f. zawierają pojęci a niezdefiniowane przez ustawodawcę. Tym samym – jako przepisy determinujące znamiona strony przedmiotowej czynu określonego w art. 39 ust. 2 pkt 1 u.o.i.f. – uniemożliwiają właściwą rekonstrukcję normy karnej w zakresie wskazanym przez skarżącą. Wziąwszy powyższe pod uwagę, dyskwalifikacja formalna analizowanej skargi konstytucyjnej na etapie wstępnej kontroli w istocie wykraczałaby poza ramy art. 61 ust. 1 i 4 u.o.t.p. TK. W związku z powyższym – na podstawie art. 61 u st. 2 u . o . t . p . TK – postanowiono jak w sentencji.