Ts 28/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 29 października 2020 r. Pozycja 330 POSTANOWIENIE z dnia 26 sierpnia 2020 r. Sygn. akt Ts 28/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej P. C. w sprawie zgodności: art. 101 ust . 1 ustawy z dnia 8 marc a 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 506, ze zm.) w związku z art. 20 ust. 1 , art. 24a ust. 3 i art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 741, ze zm.) oraz w związku z art. 3 § 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze z m.) rozumian ego w ten sposób, że „nie należy do właściwości są- dów administracyjnych lub jest nie dopuszczalna skarga na uchwałę rady gminy w sp rawie przeprowadzenia referendum lokalnego, po djętą z inicjatywy organu stanowiącego gminy” , z 45 ust. 1 w związku z Preambułą do Konstytucji Rzeczy- pospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej. UZASADNIENI E 1. W s kardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 4 lutego 2020 r. (data nadania) radca prawny P. C. (dalej: skarżący) w imi eniu własnym, wystąpi ł z żądaniem przytoc zonym na tle następującego stanu faktycznego. Postanowieniem z 15 maja 2019 r. ( sygn. akt [ … ] ) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej: WSA) odrzucił skargę skarżącego, którą skarżący złożył wraz z innymi osobami na uchwałę Rady Miasta Lublin z 31 stycznia 2019 r. nr 55/III/2019 w przedmiocie przeprowadzenia referendum lokaln ego w sprawach dotyczących mieszkańców Lublina (Dz. Urz. Woj. Lub. z 2019 r. poz. 1250). WSA wyjaśnił, że uchwała o przeprowadzeniu refe- rendum lokalnego – w świetle ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 741, ze zm.) – nie może być przedmiotem skargi do sądu administra- cyjnego. W związku z powyższym – zdaniem WSA – zaskarżona uchwała nie podlega kogni- cji sądów administracyjnych określo nej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami ad mi nistracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.). O d powyższego orzeczenia skarżący złożył skargę kasacyjną, która została oddalona postanowie- niem Naczelnego Sądu Admi nistracyjnego (dalej: NSA) z 1 października 2019 r. (sygn. […] ). OTK ZU B/2020 Ts 28/20 poz. 330 2 2. Zarządzenie m s ędziego Trybunału Konstytucyjnego z 11 marca 2020 r. skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi przez wyjaśnienie, czy wzorcem kon- troli uczynił także, niewymienione w petitum , ale przywołane w uzasadnieniu skargi art. 2, art. 7, art. 1 71 ust. 2 w związku z art. 7 oraz art. 184 zdanie drugie Konstytucji. Zarządzenie to zostało doręczone skarżącemu 1 kwietnia 2020 r. W piśmie procesowym z 8 kwietnia 202 0 r. (data nadania) skarżący wyjaśni ł, że po- wyższych przepisów Konstytucji nie uczynił wzorc ami kontroli . P odkreśl ił jednocześnie, że zostały one powołane , ponieważ „niektóre elementy prawa podmiotowego mogą być wywo- dzone uzupełniająco z różnych przepisów konstytucyjnych, także będących źródłem zasad ustrojowych czy przepisami kompetencyjny mi”. 3. Zdaniem skarżącego zakwestionowany w skardze przepis narusza jego prawo do sądu gwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji w związku z zasadą efektywności instyt ucji publicznych wyrażoną w Preambule Konstytucji. Skarżący podnosi, że sądy administra cyjne, odrzucając jego skargę, pozbawiły go prawa do uzyskania sądowego rozstrzygnięcia w przedmiocie zbadania zgodności z prawem uchwały organu przedstawicielskiego ws pólno- ty samorządowej, której jest członkiem. Wskazuje on, że możliwość kontrol i legalnoś ci za- kwestionowanej uchwały może pełnić rolę jednego z instrumentów wpływania na rzetelność, sprawność i efektywność działania instytucji publicznych w zakresie przepro wadzenia refe- rendum . W ocenie skarżącego w jego spraw ie dochodzi do wyłączeni a drogi są dowej nie na podstawie wyraźnego przepisu ustawowego, lecz w wyniku sądowej interpretacji. Podkreśla on , że sądy administracyjne ograniczają jego prawo do sąd u bez wyra źnej podstawy w usta- wie. Wskazuje, że w polskim porządku prawnym istnieje pozy tywny prze pis dopuszczający, na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 506, ze zm. ; dalej: u.s.g. ) wniesienie skargi przez każdego , „czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarzą dzeniem” . S ądy administracyjne doko- nują jednak takiej wykładni, która wyłącza drogę sądow ą w sprawie skargi na uchwałę rady gminy zarządzającą referendum z jej własnej inicjatywy . Skarżący podnosi, że sądy admini- stracyjne „twórcz o” podchodzą do wykładni pr zepisów o swojej właściwośc i rzeczowej i w podobnych sprawach dopuszczają możliwość wniesienia skargi na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. W jego ocenie „ [z] punktu widzenia konstytucyjnego prawa do sądu taką interpre- tację należ y uznać za nieprawidłową, bowiem pozostaje w wyraźnej sprz eczności z dotych- czasowym dorobkiem Trybunału Konstytucyjnego opowiadającego się za rozszerzającą wy- kładni ą art. 45 ust. 1 Konstytucji”. Dlatego − zdaniem skarżącego − „[…] wydaje się ko- nieczne wyda nie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku interpretacyjnego, stwierdzającego niekonstytucyjność przedstawionego rozumienia przywołanych przepisów ustawy”. Skarżący pod kreśla, że pogląd przeciwny, a więc dopuszczający możliwoś ć wniesienia skargi na przedmiot o wą uchwa łę ma oparcie w poglądach „wyrażanych przynajmniej przez część dok- tryny i orzecznictwa”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Skarga konstytuc yjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolno- ści i praw. Ma gwarantować, że o bowiązujące w systemie prawa akty normatywne nie będą stanowiły źródła ich naruszeń. Jej merytoryczne rozpoznanie uzależnione jest od spełnienia licznych przesłan ek, wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z przepisów ust awy z dnia 30 list opada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). OTK ZU B/2020 Ts 28/20 poz. 330 3 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono następujące przepisy: – art. 101 ust . 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 506, ze zm.) o treści: „Każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarzą- dzeniem, p odjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu admin istracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego”, – art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 741, ze zm.; dalej: u.r.l.) o treści: „Na uchwałę organu stanowiącego je dnostki samorządu terytorialnego odrzucając ą wniosek mieszkańców w sprawie przeprowadzenia referendum, a także na niedotrzymanie przez ten organ terminu określonego w art. 18, inicjatorowi referendum służ y skarga do sądu administracyjnego w terminie 14 dni od dnia doręczenia uchwały lub upływu term inu do jej podjęcia”, – art. 24a ust. 3 u.r.l. stanowiący : „Na rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody unieważniające uchwałę rady gminy o prze- prowadzeniu referendum w sprawie odwołania wójta (burmistrza, prezydenta mi asta) radzie gminy służy skarga do sądu adm inistracyjnego w terminie 14 dni od dnia otrzymania roz- strzygnięcia nadzorczego. Sąd administracyjny rozpatruje skargę w terminie 14 dni od dnia jej zgłoszenia. Skargę kasacyjną wnosi się w terminie 14 dni” , – 26 ust. 1 u.r.l. w brzmieniu : „Na postanowieni e komisarza wyborczego odrzucające wniosek o przeprowadzenie referendum, o którym mowa w art. 22, a także w przypadku niedotrzymania przez komisarza terminu okre ślonego w art. 24, inicjatorowi referendum służy skarga do sądu administracyj- nego w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia” , – art. 3 § 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 2020 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. po z. 2325 , ze zm. ) o następującej treści: „Sądy adm inistracyjne orzekają także w sprawach, w któr ych przepisy ustaw szcze- gólnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach”. 3. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że skarga konsty tucyjna spełnia przesłanki wa- runkujące przekazani e jej do rozpoznania merytorycznego, gdyż: 1) została sporządzona przez radcę prawnego (art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK); 2) skarżący: a) wyczerpał przysługującą mu drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), albow iem po- stanowienie Naczelnego Sądu Administracyjn ego z 1 pa ździernika 2019 r. (sygn. akt […] ) jes t prawomocn e i nie przysługują od niego żadne zwykłe środki zaskarżenia , b) dochował terminu wniesienia skargi konstytucyjnej (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK) , c) p rawidłowo określił przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK), wskazując, które konsty tucyjne prawa i wolności i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK) oraz przedstawił w tym zakresie stosowne uzas adni enie (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). 4. W ocenie Trybunału analizowana skarga konstytucyjna n ie jest obarczona nieusu- walnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, zaś sformu- łowane w niej zarzuty nie są oczywiście bezz asad ne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny pos tanowił jak w sentencji.