Ts 299/21

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 9 stycznia 2023 r. Pozycja 14 POSTANOWIENIE z dnia 20 września 2022 r. Sygn. akt Ts 299/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej A.K. w sprawie zgodności: art. 128 § 1 i art. 130 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w zakresie, w jakim „zobowiązu- ją stronę pod rygorem zwrotu pisma, do dołączenia do pisma procesowego jego odpisu oraz odpisu załączników dla doręczenia ich uczestniczącym w sprawie osobom, bez wyjątków dla strony nieposiadającej faktycznej możliwości wyko- nania tego obowiązku, zwłaszcza strony będącej osobą pozbawianą wolności” , z art. 45 ust. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 6 grudnia 2021 r. (data nadania) A.K. (dalej: skarżący), reprezentowan y przez pełnomocnika z urzędu , wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującej sprawy. S ąd Rejonowy w K. IV Wydział Ksiąg Wieczystych, postanowieniem z 27 listopada 2020 r. (sygn. akt […] ), rozpoznawszy skargę złożoną przez skarżącego na wpis dotyczący egzekucji z nieruchomości , utrzymał w mocy zaskarżony wpis. Na p owyższe postanowienie skarżący wniósł apela cję (błędnie nazwaną zażaleniem) . S ąd Okręgowy w K. II Wydział Cy- wilny (dalej: Sąd Okręgowy) zarządzeniem z 2 5 lutego 2021 r. (sygn. akt […]) wezwał skar- żącego do usunięcia braków formalnych apelacji poprzez przedłożenie jej odpisu i uiszczenie opłaty od a pelacji w terminie tygodnia pod rygorem odrzucenia tego środka odwoławczego . Zarządzenie zostało skutecznie doręczone skarżącemu 4 marca 2021 r. Skarżący w piśmie procesowym złożonym 9 marca 2021 r. (data nadania) wniósł o zwolnienie go od obowiązku uiszcz enia opłaty od apelacji. N ie przedłożył ponadto jej odpisu, wnosząc o sporządzenie go przez sąd lub przesłanie mu oryginału apelacji w celu wykonania kserokopii . Sąd Okręgowy postanowieniem z 6 kwietnia 2021 r. (sygn. akt jw.) odrzucił apelację, stwierdziw szy, ż e braki formalne nie zostały uzupełnione. OTK ZU B/2023 Ts 299/21 poz. 14 2 Na powyższe postanowienie (doręczone skarżącemu 14 kwietnia 2021 r.) skarżący złożył zażalenie. Sąd Okręgowy zarządzeniem z 12 czerwca 2021 r. (sygn. akt jw. , doręczo- nym skarżącemu 22 czerwca 2021 r. ) , wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych zażalenia poprzez przedłożenie jego odpisu oraz uiszczeni e opłaty od tego środka odwoław- czego w terminie tygodnia pod rygorem jego odrzucenia. W terminie zakreślonym w zarzą- dzeniu braki formalne nie zostały usunięte. W związku z tym Sąd Okręgowy postanowieniem z 24 sierpni a 2021 r. (sygn. akt […]) odrzucił zażalenie. Powyższe postanowienie zostało do- ręczone skarżącemu 6 września 2021 r. Skarżący łączy n aruszenie swoich praw z postanowieniem Sądu Okręgowego z 6 kwietnia 2021 r. (sygn. akt […] ). Zostało ono wskazane w skardze konstytucyjnej jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji . W związku z tym postanowieni em, 19 kwietnia 2021 r. (data wpływu) skarżący wystąpił do Sądu Okręgowego z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej do Trybunału Konstytucyjnego. Sąd Okręgowy p ostanowieniem z 18 czerwca 2021 r. (sygn. akt […]) stwierdził swą niewłaściwość i przekazał wniosek do rozpoznania Sądowi R ejonowemu w K., który p ostanowieniem z 21 września 2021 r. (sygn. akt […]) ustanowił dla skarżącego adwokata z urzędu . Ok ręgowa Rada Adwokacka w K. zarządzeniem z 18 października 2021 r. (doręczonym pełnomocnikowi 21 października 2021 r.) wyznaczyła adwokata wska- zanego przez skarżącego. Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 3 lutego 2022 r. (doręczonym peł- nomocnikowi skarżącego 16 lutego 2022 r.), na podstawie art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 30 li- stopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), wezwał skarżącego do udokumentowania daty wystąpienia przez niego z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do wniesienia skargi konstytucyjnej (wraz z czterema kopiami), a także do doręczenia odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem złożonych wraz ze skargą konstytucyjną załączni- ków nr 7, 14 i 16 oraz poświadczonych za zgodność z oryginałem kopii załą czników nr 1, 2, 6, 10 i 13. Skarżący ustosunkował się do zarządzenia 23 lutego 2022 r. (dana nadania). Sędzia Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 19 maja 2022 r. (doręczonym peł- nomocnikowi 8 czerwca 2022 r.) na podstawie art. 61 ust. 3 u.o.t.p.TK we zwał skarżącego do wskazania: a) ostatecznego orzeczenia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, b) która kon- stytucyjna wolność lub prawo skarżącego wyrażone w art. 2 Konstytucji i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone przez zakwestionowane w skardze przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm. ; dalej: k.p.c.) , a także c) w jaki sposób przepisy te naruszają wyrażone w art. 45 ust. 1 Konsty- tucji prawo do sądu. Skarżący został także zobowiązany do uzasadnienia zarzutów niezgod- ności kwestionowanych przepisów z wolnościami i prawami wynikającymi z postanowień Konstytucji wskazanymi w skardze jako wzorce kontroli dla zakwestionowanych przepisów, z powołaniem argumentów lub dowodów na ich poparcie. Skarżący ustosunkował się do zarządzenia w piśmie procesowym z 14 czerwca 2022 r. W piśmie z 14 czerwca 2022 r. skarżący zarzucił, że zakwestionowane w skardze p rzepisy naruszają prawo do sądu (prawo dostępu do sądu, prawo do rozpoznania złożonej apelacji – art. 45 ust. 1 Konstytucji), a także zasady: państwa prawnego , prawidłowej legisla- cji (art. 2 Konstytucji) oraz dodatkowo wskazał zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji) , ponieważ „nie przewidują odrębnego uregulowania sytuacji osób pozbawionych wolności w zakresie obowiązku dołączenia do pisma procesowego jego odpisu oraz odpisu załączników dla doręczenia ich uczestniczącym w sprawie osobom” (s. 2 pisma). Według skarżące go oso- by, które z przyczyn od siebie niezależnych nie mogą wykonać obowiązków wynikających z zakwestionowanego w skardze art. 128 § 1 k.p.c., powinny być z nich zwolnione. „Brak OTK ZU B/2023 Ts 299/21 poz. 14 3 zwolnienia” skutkuje bowiem nierozpoznaniem sprawy (w wypadku skarżącego – apelacji) przez sąd. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania ska rdze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna lub gdy braki formalne nie zostały usunięte w ustawowym terminie. 2. Trybunał Konstytucyjny uznał za konieczne wyjaśnienie na wstępie , które z posta- nowień dołączonych do skargi jest orzeczeniem ostatecznym w rozumieniu art. 79 ust. 1 Kon- stytucji. Zgodnie z tym przepisem , skarga konstytucyjna może być wniesiona wówczas, gdy sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach, prawach lub obo- wiązkach skarżącego na podstawie aktu normatywnego, któremu w skardze zarzuca się nie- zgodność z Konstytucją. Charakter orzeczenia, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, został spre - cyzowany w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, zgodnie z którym skarga kons tytucyjna może być wnie - siona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego osta - tecznego rozstrzygnięcia. W związku z tym należy stwierdzić, że w rozpatrywanej sprawie ostatecznym orzeczeniem jest postanowienie Sądu Okręgowego z 24 sierpnia 2021 r. (sygn. akt […] ), odrzucające zażalenie na postanowienie o odrzuceniu apelacji. To rozstrzygnięcie wyczerpuje drogę prawną, o której mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, a zatem to w związku z nim skarżący winien formułować zarzuty niekonstytucyjności przepisów, na podstawie których zostało ono wydane. 3. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że s kardze konstytucyjnej należało odmówić nadania dalszego biegu , ponieważ nie spełnia ona ustawowych przesłanek nadania jej dalsze- go biegu , zaś część sformułowanych w niej zarzutów cechuje oczywista bezzasadność . 3.1. S tosownie do art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK w skardze należy określić kwestiono- wany przepis us tawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwier- dzenia niezg odności z Konstytucją. Skarżący zakwestionował art. 128 § 1 i art. 130 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm. ; dalej: k.p.c. ). Należy jednak zauważyć , że w sprawie, w związku z którą skarżący wystąpił do Trybunału Konstytu- cyjnego, jego sytuację prawną kształtowały art. 128 § 1 i art. 130 § 1 k.p.c. Pozostałe unor- mowania art. 130 k.p.c. sprecyzowane w § 1 1 i § 2 - 8 nie były podstawą żadnego z orzeczeń dołączonych do skargi. W tym zakresi e rozpatrywan y środek prawny nie spełnia podstawowej przesłanki wynikającej z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanej w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK . OTK ZU B/2023 Ts 299/21 poz. 14 4 3.2 . Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK w skardze konstytucyjnej należy wskazać, która konstytucyjna wolność lub prawo skarżącego i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone, a także uzasadnić zarzut niezgodności kwestionowanych przepisów z wol- nościami lub prawami z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie. Skarżący wskazał , że zaskarżone przepisy naruszyły prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji), a także zasady: równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji) , demokratycznego państwa prawnego, prawidłowej legislacji i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji). Trybunał zwra ca uwagę , że wzorcem kontroli w postępowaniu przed Trybunałem zai- nicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej mogą być tylko te normy Konstytucji, które są dla skarżącego źródłem przysługujących mu wolności lub praw. W rozpatrywanej sprawie t aki charakter ma tylko art. 45 ust. 1 Konstytucji, statuujący prawo do sądu. Odnośnie nato- miast do art. 2 Konstytucji Trybunał w swoim orzecznictwie przyjmuje, że z zasad demokra- tycznego państwa prawnego mogą wynikać – niewyrażone w innych przepisach Konst ytucji – prawa i wolności , jednakże obowiązkiem skarżącego jest dokładne określenie treści nowego prawa lub wolności oraz wskazanie jego beneficjenta (por. postanowienie pełnego składu TK z 23 stycznia 2002 r., sygn. Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60) . Jeżeli taka sytuacja nie zachodzi, wzorzec ten może być uwzględniony tylko w zakresie, w jakim oparte na nim zarzuty odnoszą się do argumentacji wskazującej na naruszenie konstytucyjnych wolności lub praw . W skardze konstytucyjnej art. 2 Konstytucji zost ał wskazany jako samodzielny wzorzec kontroli, zaś zarzut jego naruszenia nie został uzasadniony. Odnośnie natomiast do art. 32 ust. 1 Konstytucji należy przypomnieć, że wyrażone w nim praw o do równego traktowania Trybunał uznaje za prawo drugiego stopnia, tj. prawo doznające uszczerbku jedynie w zakresie innych praw podmiotowych lub wolności (por. po- stanowienie pełnego składu TK z 24 października 2001 r., sygn. SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, po z. 225). Należy także stwierdzić , że art. 32 ust. 1 Konstytucji został przywołany jako wzorzec kontroli dla zakwestionowanych w skardze przepisów dopiero w piśmie proce- sowym 14 czerwca 2022 r., a więc z przekroczeniem terminu określonego w art. 77 ust. 1 u .o.t.p.TK. N aruszenie prawa do sądu skarżący łączy z brakiem uregulowania przez ustawodawcę sytuacji tych osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie mogą wykonać obowiązków wynikających z zakwestionowanego w skardze art. 128 § 1 k.p.c. Według niego ustawa po- winna takie osoby albo zwalniać z wykonania tych obowiązków , albo nakładać ich wykona- nie na sąd . Brak odpowiedniej z punktu widzenia skarżącego regulacji pozbawił go – jak za- rzucił – kontroli orzeczenia zaskarżonego apelacją. W odniesieniu do powyższego należy zauważyć, że w uchwale Sądu Najwyższego – Izby Cywilnej z 27 lutego 2 008 r. (sygn. akt […] ) stwierdzono, że „niedopuszczalne i bezza- sadne jest przerzucanie na sąd wykonywania czynności obciążających stronę, choćby miała charakter technicz ny, gdyż mogłoby to prowadzić nie tylko do anarchizacji procesu cywilne- go, ale także do naruszenia zasady równości stron”. Równy dostęp do sądu oraz praw o do sprawiedliwego rozpoznania sprawy tym bardziej naruszałyby przepisy, które z w alniałyby skarżącego z wykonania obowiązków wynikających z art. 128 § 1 k.p.c. Trzeba bowiem zau- ważyć , że dla zachowania konstytucyjnych standardów równego dostępu do sądu, każdy uczestnik postępowania powinien mieć prawo do otrzymywania pism procesowych wraz z zał ącznikami do nich, wnoszonymi do sądu przez innych uczestników postępowania. Try- bunał zwraca uwagę także na to, że niezbędne odpisy pism może dla skarżącego wykonać jego pełnomocnik procesowy (jeśli został ustanowiony) lub każda osoba wskazana przez skarżą cego. W razie uchybienia terminowi ustawodawca wyposażył skarżącego w instrument jego przywrócenia (art. 168 § 1 k.p.c.) . W związku z tym należy stwierdzić, że sformułowane w skardze zarzuty naruszenia prawa do sądu cechuje oczywista bezzasadność . OTK ZU B/2023 Ts 299/21 poz. 14 5 Wskazane okoliczności są – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 i 3 u.o.t.p.TK – podstawą odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na niniejsze postanowienia w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.