Ts 381/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 26 kwietnia 2023 r. Pozycja 127 POSTANOWIENIE z dnia 1 sierpnia 201 6 r. Sygn. akt Ts 381/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Wróbel – przewodniczący i sprawozdawca Stanisław Biernat Zbigniew Jędrzejewski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej N . R . w sprawie zgodności: art. 339 § 5 i art. 505 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm. ) z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 Kon - sty tucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: 1) nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg w zakresie badania zgodności art. 339 § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego ( Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm. ) z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol - skiej ; 2) odmówić nadania skardze dalszego biegu w zakresie badania zgodności art. 505 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm. ) z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej . UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstyt uc yjnego 24 listopada 2015 r. (data nadania) N . R . (dalej: skarżąc y ) zakwestionował zgodnoś ć art. 339 § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – K odeks postępowania karnego (Dz. U .89.555, ze zm. ; dalej: kpk) w zakresie , w jakim przepis ten pozbawia pokrzywdzonego prawa do bycia poinformowanym o skierowaniu sprawy na posiedzenie celem wydania wyroku nakazowego, o którym mowa w art. 339 § 3 pkt 7 kpk, a ponadto nie przewiduje obowiązku pouczenia pokrzywdzonego o możliwości za kończenia postępowania bez przeprowadzenia rozprawy , a tym samym konie - czności wcześniejszego złożenia ośw iadczenia, o którym mowa w art. 54 § 1 kpk, z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji . Ponadto skarżący wniósł o stwierdzenie niezgodności art. 505 kpk w zakresie, w j akim przepis ten pozbawia pokrzywdzonego prawa do otrzymania odpisu wyroku nakazowego, z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji. OTK ZU B/2023 Ts 381/15 poz. 127 2 Skarga kon stytucyjna została wniesiona na podstawie n astępującego s tanu fakty - cznego. Skarżący 19 grudnia 2014 r. został zawiadomiony o przesłaniu aktu oskarżenia do Sądu Rejonowego w P . – Wydział V K arny wraz z pouczeniem, że pokrzywdzony aż do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej może złożyć oświadczenie , że będzie działał w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Skarżący czekał na wyznaczeni e daty rozprawy, na której zamierzał złożyć oświadcz enie o zamiarze działania w charakterze oskarżyciela posiłkowego. W dniu 16 lutego 2015 r. Sąd Rejonowy w P . – V Wydział Karny wydał wyrok nakazowy , uznając winę oskarżonego i wymierza jąc mu karę. Pokrzywdzony dopiero 30 marca 2015 r. uzyskał informację o wydaniu wyroku nakazowego. Tym samym został skutecznie pozbawiony możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych w art. 54 § 1 kpk. W dniu 2 kwietnia 20 15 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia sprzec iwu od wyroku nakazowego wraz z oświadczeniem, ż e chciałby przystąpić i działać w sprawie w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Sąd R ejonowy w P . – V Wy - dział Karny postanowieniem z 10 kwietnia 2015 r. (sprawa […] ) orzek ł, że s karżący nie może brać udziału w postępowaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego, ponieważ sprawa została już praw o mocnie zakończona . W k olejnym postanowieniu wydanym 10 kwietnia 2015 r. (sprawa […] ) Sąd R ejonowy w P . – V Wydział Karny odmówił przywrócenia ter minu do wniesienia sprzeciwu od wyroku nakazowego , z tego powodu, że skarżący nie jest stroną postępowania, a tylko strona może żą dać przywrócenia terminu. Po rozpoznaniu zażalenia wniesionego na powy ższe orzeczenie Sąd Okręgowy w W . – Wydział X Odwoławczy posta - nowieniem z 17 sierpnia 2015 r. (sprawa […] ) utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzy gnięcie, wskazując, że prawo do wniesienia spr zeciwu od wyroku nakazowego nie przysługuje po - krzywdzonemu, o ile nie uzyskał on do czasu wydania wyroku nakazowego statusu oskarżyciela posiłkowego. Z wydaniem wskazanych powyżej rozstrzygnięć skarżący w iąże naruszenie prawa do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji. W u zasadnieniu postawionego zarzutu od - wołuje się do wyroku Trybunału K onstytucyjnego z 30 września 2014 r. (sprawa SK 22/13) , w którym Trybunał orzekł o niekonstytucyjności art. 339 § 5 w zw. z art. 54 § 1 kpk w zakresie, w jakim regulacja ta nie zapewnia pokrzywdzonemu możliwości wzięcia udziału w posiedzeniach s ądu dotyczących umorzenia postępowania przed rozprawą, o których mowa w art. 339 § 3 pkt 1 kpk. W wyrok u Trybunał potwierdził konieczność ochrony interesu po - krzywdzonego w postępowaniu karnym , w tym prawa do przystąpienia do procesu w chara - kterze strony. Zdaniem skarżącego obecny kształt przepisów procedury karnej skutecznie pozbawia pokrzywdzonego możliwości skorzys tania z dobrodziejstwa prawa do infor macji o przebiegu sprawy, a przez to możliwości podjęcia decyzji co do przystąpienia do sprawy w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Skarżący podkreśla , że po uzyskaniu informacji o wniesieniu aktu oskarżenia pozostawał w przekonaniu o przysługującym mu do rozpo częcia prz ewodu sądowego na rozprawie głównej prawie do przystąpienia do postępowania w cha - rakterze oskarżyciela posiłkowego. Ponieważ sprawa została skierowana do rozpoznania w trybie postępowania nakazowego, o czym skarżący nie został poinformowany, i rozpo - znana w tym trybie , doszło de facto do pozbawienia skarżącego przysługującego mu prawa. Uniemożliwienie pokrzywdzonemu przystąpienia do procesu w charakterze oskarżyciela pos iłkowego automatycznie prowadzi do niemożności wniesienia przez niego sprzeciwu od rozstrzygnięcia wydanego w tryb ie nakazowym, ponieważ prawo to przysługuje wyłącznie stronie , którą to pokrzywdzony nie jest. Takie ograniczenie praw pokrzywdzonego przez zaskarżone przepisy uzasadnia twierdzenie o naruszeniu prawa do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zarządzeniem z 11 stycznia 2016 r. sędzia TK wezwał skarżącego do uzupełnienia braków wniesionej skargi konstytucyjnej , m.in. przez dokładne określenie sposobu, w jaki zaskarżony art. 505 kpk naruszył przysługujące skarżącemu konstytucyjne prawo do sądu. OTK ZU B/2023 Ts 381/15 poz. 127 3 W piśmie nadesłanym w celu uzupełnie nia braków skarżący wykazał, że art. 505 kpk narusza prawo do rzetelnego postępowania sądowego, gdyż w nieuzasadniony sposób ogranicza krą g osób uprawnionych do otrz ymania odpisu wyroku nakazowego; w przepisie pominięto pokrzywdzonego. Na skutek tego pokrzywdzony zostaje skutecznie pozbawiony możliwo ści złożenia sprzeciwu od wyroku nakazowego, a tym samym zainicjowania postępowania sądowego , w toku którego m ożliwe było by przeprowadzenie dowodów. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekły ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Na etapie wstępnej kon troli Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga spełnia przesłanki, o których mowa w przywołanym przepisie Konstytucji , oraz wymagania, o któ - rych stanowią art. 60 i art. 64 - 66 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konsty - tucyjnym (Dz.U.2016.293 ; dalej: ustawa o TK), a także to, czy nie zachodzą okoliczności przewidziane w art. 77 ust. 3 tej ustawy. 2. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna w zakresie dotyczącym art. 339 § 5 kpk spełnia wymagania formalne wynikające z art. 79 ust. 1 Ko nstytucji oraz art. 60, art. 64 - 66 ustawy o TK , a ponadto nie zachodzą przesłanki wsk azane w art. 77 ust. 3 ustawy o TK. 2.1. Jak ustalił Trybunał, skargę konstytucyjną złożył w imieniu skarżącego adwokat, który przedstawił stosowne pełnomocnictwo. 2.2. Skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną, ponieważ postanowienie Sądu Okrę gowego w W . – Wydział X O dwoławczy z 17 sierpnia 2015 r. (sprawa […] ) jest prawomocne i nie przysługują od niego żadne zwyczajne środki zaskarżenia. 2.3. Trybunał stwierdza też, że skarżący dochował trzymiesięcznego terminu do wnie - sienia skargi zastrzeżonego w art. 64 ustawy o TK. Postanowienie Sądu Okręgowego w W . – X Wydzi ał Karny Odwoławcz y (sprawa […] ) zost ało bowiem doręczone 26 sierpnia 2015 r., a skarga została złożona 24 listopada 2015 r. 2.4. Przedmiotem wniesionej skargi skarżący uczynił art. 339 § 5 kpk , który stanowi: „ S t rony, obrońcy i pełnomocnicy mogą wziąć udział w posiedzeniach wymienionych w § 1 oraz w § 3 pkt 1, 2 i 6, z tym że udział prokuratora i obrońcy w posiedzeniu w przedmiocie orzeczenia środka zabezpieczającego określonego w art. 93a § 1 pkt 4 Kodeksu karnego je st obowiązkowy. Pokrzywdzony ma prawo wziąć u dział w posiedzeniach wymienionych w § 3 pkt 1 i 2. Zawiadamiając pokrzywdzonego o posiedzeniu poucza się go o możliwości zakończenia postępowania bez przeprowadzenia rozprawy oraz wcześniejszego złożenia oświadczen ia, o którym mowa w art. 54 § 1 ” . Zdaniem skarżąceg o naruszenie prawa do rze - telnej procedury wynika z braku nałożenia przez zaskarżony przepis obowiązku poinfor - mowania pokrzyw dzonego o skierowaniu sprawy na posiedzenie celem wydania wyroku nakazowego. T ym samym nie ma on możliwości skor zystania z przewidzianego w art. 5 4 § 1 kpk prawa do przyłączenia się do postępowania w charakterze oskarżyciela p osiłkowego, a w dalszej kolejności wniesienia sprzeciwu od wyroku nakazowego. 2.5. W ocenie Trybunału w zakresie art. 339 § 5 kpk skarżący prawidłowo określił przedmiot kontroli (art. 65 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK), wskazał, które konstytucyjne prawa OTK ZU B/2023 Ts 381/15 poz. 127 4 i w jaki sposób zostały – jego zdaniem – naruszone (art. 65 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK), a także należycie uzasadnił sformułowane w skardz e zarzuty (art. 65 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK) . 2.6. Skoro złożona skarga, w zakresie , w jakim przedmiotem zaskarżenia jest art. 339 § 5 kpk , spełnia wymagania przew idziane w ustawie o TK, a nie zachodzą okoliczności określone w art. 77 ust. 3 ustawy o TK, to – na podstawie art. 77 ust. 5 tej us ta wy – zasadne było nadanie jej w tym zakresie dalszego biegu. 3. Skarga konstytucyjna w zakresie dotyczącym art. 505 kpk nie spełnia wymogów formalnych, co przesądza o konieczności odmowy nadania jej dalszego biegu. 3.1. Jednym z warunków dopuszczalności wystąpienia ze skargą konstytucyjną – wynikającym zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i art. 65 ust. 1 pkt 1 usta wy o TK – jest uczynienie jej przedmiotem przepisów wykazujących dwojaką kwalifikację. Po pierwsze, powinny one stanowić podstawę prawną ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie skarżącego przez sąd lub organ administracji publicznej. Po drugie, przepisy te stanowić powinny źródło naruszenia konstytucyjnych praw skarżącego; ten zaś jest zobligowany do sprecyzowania sposobu takiego naruszenia. 3.2. Zgodnie z art. 505 kpk : „ O dpis wyroku nakazowego doręcza się oskarżycielowi, a oska rżonemu i jego obrońcy – wraz z odpisem aktu oskarżenia. W każdym wypadku odpis tego wyroku doręcza się prokuratorowi. Wraz z odpisem wyroku doręczyć należy pou czenie przytaczające przepisy o prawie, terminie i sposobie wniesienia sprzeciwu o raz skutkach jego niewniesienia ”. Zdaniem skarżącego naruszenie prawa do rzetelnego procesu ma także źródło w treści przytoczonej regulacji, ponieważ uniemożliwiła mu ona wniesienie sprzeciwu od wyroku nakazowego , co pozwoliłoby na rozpoznanie sprawy na rozprawie i przeprow adzenie postępowania dowodowego. Tak sformułowany zarzut nie znajduje uzasadnienia w treści wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Możliwość wniesienia spr zeciwu zgodnie z art. 506 kpk przysługuje tylko oskarżonemu i oskarżycielowi. Skarżącemu przysługiwało by to prawo , gdyby przed wydaniem wyroku nakazowego wstąpił w prawa oskarżyciela posiłkowego. Mo - ment wydania wyroku nakazowego jest bowiem – jak wskazuje sąd II instancji w uzasa - dnieniu swojego rozstrzygnięcia – momentem , d o którego uzyskan ie przez pokrzywdzonego statusu oskarżyciela posiłkowego umożliwiałoby mu wniesienie sprzeciwu. W tym kontekście nie ma znaczenia okoliczność , że skarżącemu na podstawie zaskarżonej regulacji nie doręczono wyroku nakazowego; jego doręczenie nie oznaczałoby bowiem możliwości wniesienia przez niego sprzeciwu. 3.3. W związku z powyższym – na podstawie art. 77 ust. 3 w zw. z art. 65 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK – Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytu cyjnej dalszego biegu w zakresie dotyczącym art. 505 kpk.