Ts 61/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 27 lutego 2020 r. Pozycja 74 POSTANOWIENIE z dnia 19 grudnia 2019 r. Sygn. akt Ts 61/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Krystyna Pawłowicz – przewodniczący i sprawozdawca Stanisław Piotrowicz Julia Przyłębska , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na posta nowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z 26 sierpnia 2019 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej J.W., p o s t a n a w i a: uwzględnić zażalenie i nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg. Orze czenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE W sporządzonej przez radcę prawnego i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 12 kwietnia 2018 r. (data nadania) skardze konstytucyjnej J.W. (dalej: skarżący) zarzucił nie- zgodność: po pierwsze, art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Praw o o postę- powaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zakresie, w jakim nakłada na stronę obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść ja- kichkolwiek kosztów postępowania bez ustanowienia obiektywnych, jednoznacz nych i wią- żących sąd kryteriów oceny sytuacji materialnej strony, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i preambułą Konstytucji , wskazując naruszenie zasady poprawnej legislacji oraz zasady rze- telności działa nia instytucji publicznych; po drugie, art. 276 w związku z art. 175 § 1 w z wiązku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 245 § 1 -3 p.p.s.a. w zakresie, w jakim na- kłada na stronę wymóg wniesienia skargi o wznowienie postępowania sporządzonej i podpi- sanej przez adwokata lub radc ę prawnego, j ed nocześnie nie gwarantując stronie prawa do uzyskania zwolnienia od kosztów w zakresie całkowitym lub częściowym, a w konsekwencji uzyskania pomocy prawnej według obiektywnych, jednoznacznych i wiążących sąd kryteriów oceny jej sytuacji materialnej, z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 i preambułą Konstytucji , wskazując naruszenie zasady poprawnej legislacji oraz zasady rzetelności działania instytucji publicznych. Skarżący zarzuca zaskarżonym przepisom brak jasnej regu lacji kryteriów oceny sy tu- acji materialn ej strony, która gwarantował aby skarżącemu pomoc zawodowego pełnomocnika OTK ZU B/2020 Ts 61/18 poz. 74 2 do zainicjowania postępowania wznowieniowego oraz brak obiektywnych i jednoznacznych kryteriów ubiegania się o tę pomoc. Postanowieniem z 26 sierpnia 2019 r. (doręczony m pełnomocnik owi skarżące go 16 września 2019 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszeg o biegu skardze kon- stytucyjnej. Trybunał Konstytucyjny w zakresie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a . stwierdził, że zarzut przedstawiony w skar dze konstytucyjnej jest „ z jednej strony polemiką skarżącego z uzyska- nym rozstrzygnięciem sądowym, a z drugiej rodzajem postulatu legislacyjnego, którego Try- bunał nie może być właściwym adresatem” . Uzasadnienie ponadto „ nie uprawdopodabnia naruszenia przys ługującego skarżącemu kon stytucyjnego prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez niezawisły sąd”, a skarga w tym zakresie „sprowadza się do kwestionowania jednostkowego, niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia sądowego wydanego w przedmiocie ustanowienia p ełnomocnika z u rzędu celem wniesienia skargi o wznowienie postępowania”. S karga do tycząca art. 276 w zw iązku z art. 175 § 1 w z wiązku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 245 § 1 -3 p.p.s.a. nie spełnia zdaniem Trybunału, po- dwój nej kwalifikacji z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a „zarzut niezgodności (…) z odniesionym do niego wzorcem kontroli jest bezzasadny” . Na powyższe postanowienie skarżący złożył 23 września 2019 r.– w ustawowym ter- minie – zażalenie. Zarzucił w nim niewłaściwą wykładnię art. 79 ust. 1 Konstytucji przez stwierdzenie, że postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 września 2017 r. (sygn. akt [ … ]), odrzucające wniosek o wznowienie postępowania z powodu braku profesjo- nalnego pełnomocnika , nie stanowi orzeczenia ostatecznego, „podczas gdy postanowienie to jest orzeczeniem ostatecznym od którego nie przysługuje żaden środek odwoławczy”. Zarzu- cił ponadto wadliwe uznanie, że skarga konstytucyjna nie spełnia wymogów formalnych w zakresie naruszenia kon stytucyjnych wolności i praw skarżąceg o. W jego ocenie, uprawdo- podobnił on naruszenie prawa do ochrony sądowej . Z powodu braku jasnych kryteriów w przepisach, nie otrzymał prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu . Skarżący wskazał również, że ustawodawca wymaga reprezentacji przez zawodow ego peł- nomocnika w celu złożenia wniosku o wznowienie postępowania, ale jednocześnie nie gwa- rantuje zapewnienia takiej pomocy oraz nie określa jasnych kryteriów ubiegania się o pomoc w tym zakresie. Skarżący wniósł o nadanie dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK) , skarżące mu przysług uj e prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Kon- stytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej . Trybunał rozpatruje zażalenie w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym. Rozpoznając zażalen ie bada zakwestionowane p ostanowienie pod kątem prawidłowego zidentyfikowania w nim przesła- nek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał stwierdza, że zarzuty sformułowane w zażaleniu pozwalają na jego uwzględnienie. 3. Skarżący podnosi, że skarg a konstytucyj na spełnia wymogi określone w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem skarżącego , wydanie postanowienia o odrzuceniu skargi z powo- du uchybienia formalnego doprowadziło do naruszenia jego prawa do sądu. Wskazuje, że postanowienie Naczelnego Sądu Ad ministracyjnego (dalej: NSA) z 7 września 2017 r. (sygn. akt [ … ]) w sprawie odmowy uchylenia lub zmiany decyzji, odrzucające skargę o wznowienie OTK ZU B/2020 Ts 61/18 poz. 74 3 postępowania sądowego , jest ostatecznym orzeczeniem w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytu- cji, a źródł em naruszenia była treść art. 276 w związku z art. 175 § 1 w z wiązku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 245 § 1 -3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowa- niu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r . poz. 1369, ze zm.; dalej: p.p.s.a.). 4. Trybuna ł stwierdza, ż e przedłożone przez skarżącego postanowienie NSA w prze- dmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania sądowego jest orzeczeniem ostatecz- nym o wolnościach i prawach skarżącego w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. S karżące- mu nie przysługuje już bowiem żaden środek odwoławczy od orzeczenia. Postanowienie to wprawdzie nie zamyka prawa do ponownego wniesienia skargi o wznowienie postę powania w terminie przewidzianym ustawą , jednak w zakres ie wskazanego prawa do sądu zaskarżony przep is odbiera możliwość wniesienia skargi bez realizacji obowiązku skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący wskazał na wymóg formalny zawarty w art. 276 w związku z art. 175 § 1 w zwią zku z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 245 § 1-3 p.p.s.a., który pozbawia go uprawnienia do wniesienia skargi o wznowienie postępowania . Odrzuce- nie skargi o wznowienie postępowania jest r ozstrzygnięci em o charakterze formalnym. Po- twierdza ona obowiązywanie normy ograniczającej uprawnienie do wznowienia postępowa- nia ze względu na brak profesjonalnego pełnomocnika . Uprawdopodabnia tym samym zajście zdarzenia, k tóre – w ocenie skarżącego – stanowi naruszenie jego praw podmiotowych. Try- bunał na etapie kontroli wstępnej powstrzymuje się natomiast od oceny, czy wskazane przez skarżącego wzorce konstytucyjne obejmują prawo do wznowienia postępowania. 5. Skarżący pod nosi ponadto, że w zakresie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uprawdopodob- nił naruszenie swego konstytucyjnego prawa do sądu, a jako źródło naruszenia wskazał treść tego przepisu. Wskazuje w tym względzie na postanowienie NSA z 26 października 2017 r. (sygn. akt. [ … ]), jako na ostateczne orzeczenie o jego prawach, utrzymując e w mocy odmowę przyznania prawa pomocy. B rak jasnych kryteriów w przepisie dotyczącym przyznania prawa pomocy doprowadził do jej odmowy, co – zdaniem skarżącego – naruszyło zasadę zaufania do p aństwa . Dodatkowo skarżący podkreślił , że w innym postępowaniu , w zbliżonym czasie, na podstawie takiego samego wniosku o źródłach dochodu , ten sam sąd przyznał prawo po- mocy skarżącemu. Przepis uzależnia więc – jego zdaniem – przyznanie st ronie postępowania tego prawa od wykazania, że nie jest ona w stanie ponieść k o sztów postępowania , jednocze- śnie nie wskazując obiektywnych kryteriów oceny sytuacji materialnej strony. 6. Trybunał stwierdza, że a rgumentacja przedstawiona w zażaleniu pozwala na uzna- nie, że skarżący uprawdopodobnił nar uszenie wskazanych w skardze praw i obowiązków . W wypadku rozpatrywanej skargi konstytucyjnej – zdaniem Trybunału – zachodzą wątpliwo- ści uzasadniające konieczność merytorycznego rozpoznania podniesionych w niej zarzutów . Mając na uwadze powyższe ustaleni a, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 8 u.o.t.p.TK – uwzględnił zażalenie i nadał dalszy bieg skardze konstytucyjnej.