Ts 74/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 7 stycznia 2020 r. Pozycja 17 POSTANOWIENIE z dnia 23 lipca 2019 r. Sygn. akt Ts 74/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej W.S. w sprawie zgodności: 1) art. 103 § 4 w związku z art. 103 § 6 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Pra- wo o prokuraturze (Dz. U. z 2016 r. poz. 177, ze zm.) w zakresie, w jakim „obowiązek złożenia zawiadomienia o rozpoczęciu innej działalności ograni- cza wolność słowa oraz twórczości artystycznej, a sprzeciw zgłoszony w od- niesieniu do złożonego zawiadomienia wręcz pozbawia zawiadamiającego wolności słowa, wolności twórczości artystycznej oraz wolności nauczania” , z art. 54 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz z art. 73 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 103 § 6 ustawy, o której mowa w punkcie pierwszym w zakresie, w jakim „pozbawia zawiadamiającego możliwości odwołania od sprzeciwu zgłoszo- nego przez prokuratora, do którego skierowano zawiadomienie mimo, iż przesłanki sprzeciwu, tj. uznanie, iż przedmiotowe zajęcie przeszkadza w pełnieniu obowiązków służbowych prokuratora, przynosi ujmę godności sprawowanego urzędu lub osłabia zaufanie do bezstronności prokuratora, są przesłankami nieostrymi, a sam sprzeciw opiera się wyłącznie na decyzji ar- bitralnej” , z art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić n adania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 14 maja 2019 r. (data nadania) W.S. (dalej: skarżąc y), re- prezentowany przez adwokata ustanowionego z wyboru, wystąpił z żądaniem określonym w petitum skargi. Skargę konstytucyjną wniesiono w związku z następującą sprawą. Pismem z 8 stycznia 2019 r. skarżący (prokurator Prokuratury Generalnej w stanie spoczynku) wniósł do Prokuratora Krajowego zawiadomienie , że zamierz a podjąć „działal- OTK ZU B/2020 Ts 74/19 poz. 17 2 ność literack ą w zakresie literatury sensacyjnej, literatury faktu oraz popularyzacji prawa – ze szczególnym uwzględnieniem Konstytucji RP”. Pismem z 17 stycznia 2019 r. (PK [ … ]) Dyrektor Biura Kadr Prokuratury Krajowej poinformował skarżącego, że „pomimo przychylności na taki rodzaj działalności, jej przed- miot został (…) tak szeroko zaproponowany, że nie można w tym zakresie zająć ostatecznego stanowiska”, wobec czego podjęcie przez Prokuratora Krajowego decyzji o sprzeciwie lub jego braku będzie możliwe „dopiero w momencie p rzedstawienia przez [skarżącego] szczegó- łowej informacji o każdej aktywności podjętej w ramach wskazanej wyżej działalności, w tym o charakterze i rodzaju zajęcia oraz przewidywanym czasie jego trwania”. Pismem z 31 stycznia 2019 r. skarżący , reprezentowa ny przez adwokata, wniósł do Dyrektora Biura Kadr Prokuratury Krajowej o zajęcie stanowiska dotyczącego zawiadomienia z 8 stycznia 2019 r. , uznając pismo z 17 stycznia 2019 r. za przejaw cenzury prewencyjnej. Pismem z 18 lutego 2019 r. (PK [ … ]) Dyrektor Biura Kadr Prokuratury Krajowej po- informował skarżącego o sprzeciwie zgłoszonym przez I Zastępcę Prokuratora Generalnego – Prokuratora Krajowego wobec zamiaru podjęcia działalności „polegającej na publikacji w formie książkowej lub prasowej bliżej niesprecyzowanych prac literackich i artykułów oraz ewentualnej przyszłej aktywności związanej z promocją takich publikacji”. Pismo to zostało we wniesionej skardze konstytucyjnej wskazane jako ostateczne orzeczenie wydane w spra- wie objętej wniesioną skargą w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Treść kwestionowanych przepisów ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o proku- raturze (ówcześnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 177, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 740; dalej: u.p.p.) jest następująca: – art. 103 § 4: „O zamiarze podjęcia dodatkowego zatrudnienia, a także o podjęciu in- nego zajęcia lub sposobu zarobkowania, prokuratorzy prokuratury rejonowej i prokuratorzy prokuratury okręgowej zawiadamiają właściwego prokuratora okręgowego, prokuratorzy pro- kuratury regionalnej – właściwego prokuratora regionalnego, prokuratorzy Prokuratury Kra- jowej, prokuratorzy regionalni i prokuratorzy okręgowi – Prokuratora Krajowego, a Prokura- tor Krajowy oraz pozostali zastępcy Prokuratora Generalnego – Prokuratora Ge neralnego”; – art. 103 § 6: „Prokurator, do którego kierowane jest zawiadomienie, o którym mowa w § 4, w terminie 14 dni od dnia jego otrzymania zgłasza sprzeciw wobec podjęcia lub kon- tynuowania przez prokuratora dodatkowego zatrudnienia, innego zajęcia lu b sposobu zarob- kowania, jeżeli uzna, że przeszkadza ono w pełnieniu obowiązków służbowych prokuratora, przynosi ujmę godności sprawowanego urzędu lub osłabia zaufanie do bezstronności prokura- tora”. Jako ostateczne orzeczenie o konstytucyjnych wolnościach lub prawach skarżącego, wydane w sprawie objętej wniesioną skargą, skarżący wskazał pismo Dyrektora Biura Kadr Prokuratury Krajowej z 18 lutego 2019 r. (PK [ … ] ; dalej: sprzeciw prokuratora przełożone- go). Przedmiotem zarzutów skargi jest narus zenie – wskutek zastosowania kwestionowa- nych w skardze przepisów – konstytucyjnych wolności i praw skarżącego. Kwestionowanemu art. 103 § 4 w związku z art. 103 § 6 u.p.p. skarżący zarzuca naruszenie wolności wyrażania poglądów oraz rozpowszechniania infor macji (art. 54 ust. 1 Konstytucji) w związku z naru- sze niem zasady proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji) oraz naruszenie prawa do wol- ności twórczości artystycznej (art. 73 Konstytucji) w związku z naruszeniem zasady propor- cjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji). Natomiast kwestionowanemu art. 103 § 6 u.p.p. skar- żący zarzucił naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji) oraz pra- wa do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji). OTK ZU B/2020 Ts 74/19 poz. 17 3 Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy , czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, wnieść skargę do Trybuna- łu Konstytucyjnego w sprawie zgodnośc i z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywne- go, na podstawie którego s ą d lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Niemniej wniesienie skargi konstytucyjnej , jako sformalizowanego środka ochrony konstytucyjnych praw lub wolności, wymaga uprzedniego spełnienia szeregu wymogów formalnych , stano- wiących warunek sine qua non przekazania jej do merytorycznego rozpatrzenia. Na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072, ze zm.; dalej: u.o.t.p. TK), skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Na etapie wstępnej kontroli Trybunał Konstytucyjny bada, czy skarga spełnia wymogi, o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz w przepisach u.o.t.p. TK. Szczegółowe wymagania formalne stawiane skardze konstytucyjnej określa art. 53 u.o.t.p. TK. Zgodnie zaś z art. 61 ust. 4 u.o.t.p. TK, Trybunał w składzie jednego sędziego wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, jeżeli: 1) skarga nie spełnia wymogów określonych w ustawie i usunięcie braków nie jest możliwe; 2) b raki formalne nie zostały usunięte w terminie; 3) skarga jest oczywiście bezzasadna. 2. W zarządzeniu z 24 czerwca 2019 r. Trybunał wezwał skarżącego do usunięcia bra- ków formalnych skargi przez: 1) wskazanie ostatecznego orzeczenia o konstytucyjnych wol- no ściach lub prawach albo obowiązkach skarżącego, określonych we wniesionej skardze kon- stytucyjnej (art. 53 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK); 2) udokumentowanie daty doręczenia orzeczenia, o którym mowa w punkcie pierwszym (art. 53 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p.TK), a także poinformowanie, czy wniesiono od niego zwyczajny lub nadzwyczajny środek zaskarżenia, a jeśli tak, to doręczenie orzeczeń wydanych w postępowaniach zainicjo- wanych tymi środkami (art. 53 ust. 1 pkt 6 i ust 2 pkt 2 u.o.t.p. TK). W piśmie z 27 czerwca 2019 r., mającym na celu usunięcie braków formalnych skargi, skarżący wyjaśnił, że nie posiada dokumentu potwierdzającego datę doręczenia ostatecznego rozstrzygnięcia. Jednocześnie stwierdził, że „trzymiesięczny termin na wniesienie s kargi kon- stytucyjnej został zachowany, gdyż nawet pomiędzy terminem sporządzenia sprzeciwu z dnia 18 lutego 2019 r., a wniesieniem niniejszej skargi konstytucyjnej, tj. dniem 14 maja 2019 r. nie upłynął termin trzymiesięczny, [t]ym bardziej nie upłynął termin trzymiesięczny pomię- dzy dniem doręczenia sprzeciwu skarżącemu, a wniesieniem niniejszej skargi”. Zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p. TK, skarga musi zawierać udokumentowanie da- ty doręczeni a wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia, o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Trybunał stwierdził, że skarżący, nie udokumentowawszy daty doręczenia ostateczne- go rozstrzygnięcia mającego naruszać jego konstytucyjne wolności lub prawa, nie doch ował wskazanego wymogu formalnego. W tym zakresie nie wykonał zatem zarządzenia Trybunału z 24 czerwca 2019 r., wzywającego do usunięcia braków formalnych, co obligowało Trybunał do odmowy nadania skardze dalszego biegu z uwagi na treść art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p. TK. 3. Niezależnie od powyższego Trybunał zwrócił uwagę, że o ile skarżący posiada roz- strzygnięcie bezpośrednio ingerujące w przysługujące mu wolności wyrażania poglądów, rozpowszechniania informacji i twórczości artystycznej (których naruszenie – z uwagi na nie- proporcjonalność ingerencji – stanowił o pierwszy zarzut wskazany w petitum skargi), o tyle nie posiada ostatecznego orzeczenia sądowego potwierdzającego, iż droga sądowa od sprze- OTK ZU B/2020 Ts 74/19 poz. 17 4 ciwu prokuratora przełożonego jest zamknięta (zarzut naruszenia prawa dostępu do sądu i pra wa do odwołania stanowił drugi zarzut wskazany w petitum skargi). Należy przypomnieć, że w postanowieniu pełnego składu z 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13 ( OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35), Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, skoro naruszenie wolności i praw, o których mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, powinno mieć cha- rakter osobisty i bezpośredni , to w celu wyczerpania drogi prawnej przed wystąpieniem ze skargą, której przedmiotem miałby być zarzut naruszenia konstytucyjnego prawa do sądu, skarżący jest zobowiązany wnieść środek zaskarżenia od decyzji lub innego rozstrzygnięcia , od któr ych – jego zdaniem – środek ten nie przysługuje , i dopiero z chwilą otrzymania osta- tecznego orzeczenia sądu o niedopuszczalności tego środka prawnego , skarżący uzyskuje ostateczne orzeczenie o jego konstytucyjnym prawie do sądu . Trybunał wyjaśniał już, że „[p]rzesłanką skuteczności skargi jest tylko takie narusze- nie wolności i praw, które nastąpiło w sposób kwal ifikowany, tj. przez wydanie ostatecznego orzeczenia w sprawie. W razie zamiaru zakwestionowania w drodze skargi konstytucyjnej aktu normatywnego – z tego powodu, że nie przyznaje on drogi sądowej w określonej sprawie – skarżący musi uzyskać ostateczne orzeczenie o odrzuceniu środka prawnego, mającego ini- cjować postępowanie przed sądem (por. L. Bosek, M. Wild, Kontrola konstytucyjności prawa. Komentarz praktyczny dla sędziów i pełnomocników procesowych . Wzory pism procesowych , Warszawa 2014, s. 137; M. Wiącek , Formalne przesłanki skargi konstytucyjnej [ w świetle orzecznictwa TK] , Państwo i Prawo , z. 9/2011, s. 23- 25). Trybunał podkreślał, że » w przy- padku gdy przedmiotem skargi konstytucyjnej jest przepis przewidujący, że w danym przy- padku środek odwoławczy nie przysługuje, należy mimo to wnieść środek zaskarżenia, aby uzyskać rozstrzygnięcie wydane w oparciu o normę prawną, która wyłącza możliwość za- skarżenia orzeczenia (postanowienie o odrzuceniu środka odwoławczego)« (postanowienie TK z: 21 czerwca 2010 r., sygn. Ts 243/09, OTK ZU nr 6/B/2010, poz. 454; 10 marca 2015 r., sygn. SK 65/13, OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35; 22 maja 2017 r., sygn. Ts 21/17, OTK ZU B/2017, poz. 135 )” – (postanowienie z 8 kwietnia 2019 r., sygn. Ts 147/17, OTK ZU B/2019, poz. 136). W niniejszej sprawie Trybunał również czuł się związany stanowiskiem Trybunału wyrażonym w postanowieniu pełnego składu o sygn. SK 65/13. Niezależnie więc od nieusu- nięcia braku formalnego, polegającego na nieudokumentowaniu daty doręczenia sprzeciwu prokuratora przełożonego, skarga w zakresie drugiego zarzutu (tj. zarzutu niezgodności art. 103 § 6 u.p. p. z art. 45 ust. 1 w związku z art. 78 Konstytucji) nie spełniała wymogu po- siadania ostat ecznego orzeczenia sądowego zamykającego drogę do sądu o d tego sprzeciwu. 4. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. POUCZENIE Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p. TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zaża- lenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.