Ts 81/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 4 maja 2023 r. Pozycja 139 POSTANOWIENIE z dnia 20 lipca 20 16 r. Sygn. akt Ts 81/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres – przewodniczący i sprawozdawca Julia Przyłębska Andrzej Rzepliński , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej […] S.A. w sprawie zgodności: 1) art. 222 ust. 1 w zw. z art. 360 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upa- dłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 , ze zm. ) z art. 2, art. 31 ust. 3 , art. 32 , art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytu- cji Rzeczypospolitej Polskiej, 2) art. 222 ust. 1 w zw. z art. 360 oraz art. 229 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 , ze zm. ) z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej . UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej osobiście do Trybunału Konstytucyjnego 29 kwietnia 20 16 r. […] S.A. (dalej: skarżąc a ) wystąpi ła o zbadanie zgodności art. 222 ust. 1 w zw. z art. 360 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcz e (Dz.U.2015. 233 , ze zm. ; dalej: prawo upadłościowe) z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 45 ust. 1 , art. 77 ust. 2, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji, a także art. 222 ust. 1 w zw. z art. 360 oraz art. 229 prawa upadłościowego z art. 2 Konstytucji . Skargę konstytucyjną sformułowano w związku z następującą sprawą. W toku postę - powania upadłościow ego prowadzonego z majątku dłużnika skarżącej (dalej: upadłego) syndyk masy upadłości złożył do depozytu sądowego kwotę 520 439,55 zł (postan owienie sędziego - komisarza z 15 kwietnia 2011 r.). Kwota ta przypad a ła jednemu z wierzycieli upadłego na podstawie prawomocnego planu podziału funduszów masy upadłości. Przyczyną złożenia pieniędzy do depozytu było niepodanie przez tego wierzyciela numeru rachunku bankowego . Po zakończeniu postępowania upadłościowego z wnioskami o wydanie kwoty złożonej do de pozytu wystąpili upadły oraz wspomniany już wierzyciel . Postanowieniem z 5 grudnia 2011 r. ( sprawa […] ) Sąd Rejonowy dla w W . – Sąd Gospodarczy X Wydział OTK ZU B/2023 Ts 81/16 poz. 139 2 Gospoda rczy dla Spraw Upadłościowych i Naprawczych (dalej: Sąd Rejonowy w W . ) nakazał wypłacić z depoz ytu sądowego całą sumę wierzycielowi , a wniosek upadłego oddalił. Na skutek apelacji złożonej przez skarżącą Sąd Okręgowy w W. – XXIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy (dalej: Sąd Okręgowy w W. ) postanowieniem z 16 lipca 2015 r. (sprawa […] ) uchylił postanow ienie Sądu R ejonowego w W. z 5 grudnia 2011 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu sądowi. J ak ustalił Sąd Okręgowy w W. , w składzie sądu pierwszej instancji powinien był orzekać sędzia - komisarz , a tymczasem orzekał inny sędzia. Postanowieniem z 10 września 2015 r. (sprawa […] ) Sąd Rejonowy w W. w składzie sędziego - komisarza pono wnie wydał wierzycielowi sumy z łożone dla niego w depozycie sądowym i oddalił wniosek dłużnika skarżącej o ich wydanie. Postanowieniem z 2 paź - dziernika 2015 r. (sprawa […] ) Sąd Rejonowy w W. odmówił sporządzenia uzasadnienia swojego postanowienia z 10 września 2015 r. , zaś posta nowieniem z 6 października 2015 r. (sprawa […] ) odrzucił zażalen ie skarżącej na postanowienie z 10 września 2015 r. Wskazał przy tym , że przepisy praw a upadłościowego (w szczególności art. 359 - 360) nie przewidują możliwości zaskarżenia postanowienia o wydaniu sum z depozytu sądowego. Na to ostatnie postanowienie skarżąca wniosła zażalenie, które Sąd Rejonowy w W. , w składzie trzech sędziów, oddalił postanowieniem z 25 stycznia 2016 r. (sprawy […] ) , doręczonym skarżącej 1 lutego 2016 r . Skarżąca kwestionuje przepisy prawa upadłościowego w ich brzmieniu sprzed wejścia w życie ustaw y z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. 2015. 978, ze zm. ; dalej: prawo restrukturyzacyjne ) , tj. sprzed 1 stycznia 2016 r . Jej zdaniem art. 222 ust. 1 w zw. z art. 360 prawa upadłościowego „ w zakresie, w jakim nie przewidują możliwości kon troli instancyjnej w postaci wniesienia środka zaskarże nia (apelacji lub zażalenia) na postanowienie sędziego - komisarza w przedmioc ie wydania depozytu sądowego po zakończeniu postępowania upadłościowego, naruszając tym samym prawo uczestnika pos tępowania o wydanie depozytu do sądu, zasadę dwuinstancyjnego p ostępowania, zasadę równości i niedyskrymina cji, zasadę proporcjonalności w ograniczeniu praw, a ponadto zasadę demokratycznego państwa prawnego ” , są n i ezgodne z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 45 u st. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji. Jednocześnie skarżąca wyraża przekonanie, że art. 222 ust. 1 w zw. z art. 360 oraz ar t. 229 prawa upadłościowego „ w zakresie, w jakim brak jest jednoznacznego określenia prawa uczestnika post ępowania o wydanie dep ozytu do środków zaskarżenia na postanowienie sęd z iego - komisarza, co pro - wadzi do narusze nia zasady poprawnej legislacji wynikającej z zasady pa ństwa prawnego”, są niezgodne z art. 2 Konstytucji. Skarżąca wniosła o wydanie postanowienia tymczasowego o zawieszeniu lub wstrzy - maniu wykonania postanowienia sędziego - komisarza Sądu Rejonowego w W. z 10 września 2015 r. , ponieważ wykonanie tego postanowienia może spowodować nieodwracalne skutki wiążące s ię z dużym uszczerbkiem dla niej i przemawia za tym jej inny ważny interes. Zarządzeniem sędziego T rybunału Konstytucyjnego z 25 maja 2016 r. skarżącą wezw ano do uzupełnienia braków formalnych skargi przez doręczenie odpisów i kopii posta - nowień Sądu Rejon owego w W. z 5 grudnia 2011 r. oraz Sądu Okręgowego w W. z 16 lipca 2015 r. wraz z uzasadnieniem, a także doręczenie kopii pisma Sądu Rejonowego w W. z 7 grudnia 2011 r., które skarżąca określiła jako „odpowiedź na dokonane zajęcie sum de pozytowych Sądu Re jonowego dla W . (…), zaksięgowanych w dniu 10 maja 2011 r. pod pozycją as – 460/11 (…) oraz pod pozycją as – 461/11 (…)”. Ponadto skarżącą zobowiązano do udokumentowania daty doręczenia jej po stanowienia Sądu Rejonowego w W. z 25 sty - cznia 2016 r. (sprawy […] ) wraz z uzasadnieniem w inny sposób aniżeli tylko przez „prezentatę” kancelarii pełnomocnika skarżącej (np. przez doręczenie kopii potwierdzenia odbioru postanowienia). OTK ZU B/2023 Ts 81/16 poz. 139 3 W odpow iedzi na zarządzenie sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 8 czerwca 2016 r. wpłynęło do T rybunału pismo skarżącej wraz z załącznikami . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Na etapie wstępnej kontroli skargi konstytucyjnej Trybunał Konstytucyjny bada , czy spełnia ona wymagania określone w art. 64 - 66 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. 2016.293 ; dalej: ustawa o TK) i czy nie zachodzą w jej wypadku okoliczności, o których mowa w art. 77 ust. 3 ustawy o TK , m.in. czy skarga nie jest oczywiście bezzasadna (art. 77 ust. 3 pkt 3 ustawy o TK). 2. Skarżąca kwestionuje przepisy prawa upadłościowego w brzm ieniu sprzed 1 sty - cznia 2016 r., przy czym należy zauważyć, że art. 222 ust. 1 i art. 229 prawa upadłościowego nie uległy zmianie wraz z wejściem w życie prawa restrukturyzacyjnego. Jedynie brzmienie art. 360 prawa upadłościowego zostało wówczas ( istotnie ) zmienione (rozwinięte) , j ednak zgodnie z art. 449 prawa restrukturyzacyjnego przepis ten znajduje zastosowanie w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r. do spraw, w których wniose k o ogłoszenie upadłości wpłynął przed 1 stycznia 2016 r. Zgodnie z art. 222 ust. 1 prawa upadłościowego na postanowienia sądu upadłościo - wego i sędziego - komisarza zażalenie przysługuje w przypadkach wskazanych w ustawie. Zażalenia na postanowienia sędzieg o - komisarza rozpoznaje sąd upadłościowy jako sąd dru - giej instancji. Stosownie do art. 229 prawa upadłościowego w sprawach nieuregulowanych ustawą do postępowania upadłościowego stosuje się odpowiednio przepisy księgi pierwszej części pierwszej ustawy z dn ia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2014.101, ze zm.; dalej: kpc lub kodeks postępowania cywilnego) , z wyjątkiem przepisów o zawieszeniu i wznowieniu postępowania. Jak stanowi art. 360 prawa upadłościowego w brzmieniu obowiązującym prze d 1 stycznia 2016 r ., po umorzeniu lub zakończeniu postępowania upadłościowego sumy zatrzy - mane w depozycie, o ile nie przypadną osobie wskazanej w planie podziału, wydaje się upadłemu na jego wniosek. 3. Skarżąca twierdzi, że art. 222 u st. 1 w zw. z art. 360 prawa upadłościowego w zakresie, w jakim nie przewidują możliwości kontroli instancyjnej w postaci wniesienia środka zaskarżenia na postanowienia sędziego - komisarza w przedmiocie wydania depozytu sądowego po zakończeniu postępowania upadłościowego, są niezgodne z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji. Ponadto zdaniem skarżącej art. 222 ust. 1 w zw. z art. 360 oraz art. 229 prawa upadłościowego w zakresie, w jakim brak jest w nich jednoznacznego określenia prawa uczestnika postępowania o wy - danie dep ozytu do środków zaskarżenia na postanowienie sędziego - komisarza, są niezgodne z art. 2 Konstytucji. 4. Trybunał przypomina , że skarga przysługuje tylko temu, czyje konstyt ucyjne wol - ności lub prawa zostały naruszone, dlatego należy w niej wskazać, która konstytucyjna wol - ność lub które konstytucyjne prawo skarżącego i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone , a także uzasadnić zarzut niezgodności przedmiotu kontroli ze wskazaną konsty - tucyjną wolnością lub prawem, z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (ar t. 65 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o TK). Jeśli skarga spełnia te wymagania, lecz skarżący nie zdołał uprawdopodobnić naruszenia swoich konstytucyjnych pra w, ponieważ nienależycie uzasadnił sformułowane w niej zarzuty, to należy odmówić nadania skardze dalszego biegu ze względu na jej oczywistą bezzasadność (art. 77 ust. 3 pkt 3 ustawy o TK). OTK ZU B/2023 Ts 81/16 poz. 139 4 5. Trybunał stwierdza oczywistą bezzasadność rozpatrywanej s kargi z następujących przyczyn. 5.1. Trybunał podkreśla, że skarżąca upatruje naruszenie swoich konstytucyjnych praw (głównie prawa do za skarżenia orzeczenia wydanego w pierwszej instancji , wywodzo - ne go przez nią z art. 78 Konstytucji ) w wadliwości przepis ów prawa upadłościowego specyficznie regulu jących kwestię złożenia sumy do d epozytu sądowego i jej wydania z tego depozytu. J ednak zgodnie z zaskarżonym a rt. 360 prawa upadłościowego (w brzmieniu ob owiązującym przed 1 stycznia 2016 r.) skarżąca nie miała prawa, nie będąc ani osobą wskazaną w prawomocnym planie podziału fun duszów masy upadłości, ani upadłym, ż ądać wydania sumy złożonej w depozycie sądowym . W ocenie Trybunału świadczy to o tym, że nie miała ona interesu w uzyskaniu środka z askarżenia od rozstrzygnięcia w przedmiocie przekazania sum, które zostały za trzymane w depozycie sądowym na podstawie art. 358 prawa upadłościowego. Innymi słowy, skoro orzeczenie o wydaniu sum z depozytu sądowego może dotyczyć w yłącznie wierzyciela, dla którego zatrzymano t e sumy , lub upadłego, to praw a, których ochrony skarżąca domaga się za pomocą wniesionej skargi konstytucyjnej , jej nie przysługiwały, a zatem nie mogł y zostać naruszone. 5 . 2. Trybunał wskazuje , że sumy należne wierzycielowi składa się do depozytu sądowego , jeżeli są spełnione przesłanki określone w art. 358 prawa upadłościowego, tj. jeżeli wierzyciel nie odebrał swojej należności w terminie miesiąca lub gdy należna mu suma nie mogła by ć mu wydana z powodu podania nieprawidłowego adresu albo niepodania rachunku bankowego. U dział osób trzecich w postępowaniu o złożenie sum do depozytu sądowego, nawet innych wierzycieli upadłego ( takich jak skarżąca) , nie jest w tych przepisach przewidziany, ponieważ o tym, komu mają przypaść sumy z podziału funduszów masy upadłości, stanowi prawomocny plan po działu ustalony przez syndyka i zatwierdzony przez sędziego - komisarza (zarzuty przeciwko planowi mogły być zgłaszane przed zatwierdzeniem planu) . 5.3. Jak ustalił Trybunał i co wynika pośrednio z postanowienia Sądu Okręgowego w W. z 16 lipca 2015 r. , d opuszczenie skarżącej do udziału w postęp owaniu dotyczącym wydania sum z depozytu sądow ego wierzycielowi wskazanemu w planie p odziału było rezultatem błędnego zastosowania przepisów prawa upadłościowego . P ostanowienie Sądu Rejonowego w W. z 5 grudnia 2011 r. dotyczące wypłaty sum z depozytu zostało bowiem wydane w niewłaściwym składzie (sędziego zamiast sędziego - komisarza) . K onse kwencją tego błędu było umożliwienie skarżącej (uznanej za uczestnika postępowania) kontroli tego postanowienia za pomocą apelacji, tj. przy uwzględnieniu przepisów ogólnych odnoszących się do postępowania nieprocesowego, a w szczególności art. 518 zdanie pierwsze kpc , zgodnie z którym o d postanowień sądu pierwsz ej instancji orzekających co do istoty sprawy przysługuje apelacja . Postanowienie Sąd u Rejonowego w W. z 5 grudnia 2011 r. z uwagi na błędny skład zostało zatem uznane za wydane zgodnie z przepisami rozdziału drugiego działu piątego tytułu drugiego księgi drugiej kodeksu postępowania cywilnego. Tymczasem, jak wyjaśnił następnie Sąd Okręgowy w W. w postanowieniu z 16 lipca 2015 r. , regulacje prawa upadłościowego w sprawie wydania depozytu sądowego uprawnionemu (wierzycielowi lub upad łemu) mają charakter autonomiczny, a zatem szczególny wobec przepisów kodeksu postępowania cywilnego , które nie powinny były znaleźć zastosowania w sprawie, o której 5 grudnia 2011 r. orzekał S ąd Rejonowy w W . Wbrew przekonaniu skarżącej kwestia jej l egitymacji do wzięcia udziału w postę - powaniu o wydanie sum z depozytu wierzycielowi zgodnie z planem podziału funduszów masy upadłości ni e została więc przesądzona w postanowieniu z 16 lipca 2015 r. przez Sąd OTK ZU B/2023 Ts 81/16 poz. 139 5 Okręgowy w W. , który uchylił postanowienie sądu pierwszej instancji wydane w niewła - ściwym składzie i przekazał s prawę do ponownego rozpoznania. 5.4. Trybunał stwierdza też , że domagając się instancyjnej kontroli postanowienia w przedmio cie wydania sum z depozytu , odłożonych do niego na podstawie art. 360 prawa upadłościowego (w brzmi eniu sprzed 1 stycznia 2016 r.), skarżąca podjęła próbę zakwe - stionowania planu podziału sum z funduszów masy upadłości , co jednak po zakończonym postępowani u upadłościowym nie mogło odnieść zamierzonego przez nią skutku. Z e względu na oczywistą bezzasadność złożonej skargi Trybunał Konstytuc yjny postanowił jak w sentencji. W związku z odmową nadania skardze dalszego biegu Trybunał pozostawił wniosek o wstrzymanie wykonania postanowienia sędziego - komisarza Sądu Rejonowego w W. z 10 września 2015 r. bez rozpoznania.