U 7/14

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 8 kwietnia 2016 r. Pozycja 6 POSTANOWIENIE z dnia 5 kwietnia 2016 r. Sygn. akt U 7/14 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Sławomira Wronkowska - Jaśkiewicz – przewodniczący Mirosław Granat Marek Zubik – sprawozdawca, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 kwietnia 2016 r., wniosku Naczelnej Rady Adwokackiej o zbadanie zgodności: 1) § 11 ust. 1 pkt 25 w związku z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Spra- wiedliwości z dnia 28 września 2002 r . w sprawie opłat za czynności adwo- kackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348) z art. 16 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188, ze zm.). 2) § 11 ust. 1 pkt 25 w związku z § 19 pkt 1 rozporządzenia powołanego w punkcie 1 z art. 16 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1 i 2 ustawy powołanej w punkcie 1, 3) § 13 ust. 6 w związku z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia powołanego w punkcie 1 z art. 16 ust. 2 i 3 ustawy powołanej w punkcie 1, 4) § 13 ust . 6 w zw iązku z § 19 pkt 1 rozporządzenia powołanego w punkcie 1 z art. 16 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1 i 2 ustawy powołanej w punkcie 1, 5) § 14 ust. 6 w związku z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia powołanego w punkcie 1 z art. 16 ust. 2 i 3 ustawy powołanej w punkcie 1, 6) § 14 ust. 6 w związku z § 19 pkt 1 rozporządzenia powołanego w punkcie 1 z art. 16 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1 i 2 ustawy powołanej w punkcie 1, p o s t a n a w i a: na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, z 2000 r. Nr 48, poz. 552 i Nr 53, poz. 638, z 2001 r. Nr 98, poz. 1070, z 2005 r. Nr 169, poz. 1417, z 2009 r. Nr 56, poz. 459 i Nr 178, poz. 1375, z 2010 r. Nr 182, poz. 1228 i Nr 197, poz. 1307 oraz z 2011 r. Nr 112, poz. 654) w związku z art. 134 pkt 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z dnia 25 czerwca 2015 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 293) umorzyć postępowanie . OTK ZU A/2016 U 7/14 poz. 6 2 UZASADNIENIE I 1. Naczelna Rada Adwokacka (dalej: wnioskodawca, NRA) 2 lipca 2013 r. wystą- piła z wnioskiem o stwier dzenie niezgodności: 1) § 11 ust. 1 pkt 25 w związku z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawie- dliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348, ze zm. ; dalej: rozporządzenie ) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji, w związku z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw c złowieka i podstawowych w olności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.; dalej: Konwencja), a także z art. 64 ust. 1 Kon- stytucji w związku z art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz z art. 16 ust. 2 i 3 ustawy z 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188, ze zm.; da- lej: prawo o adwokaturze) 2) § 11 ust. 1 pkt 25 w związku z § 19 pkt 1 rozporządzenia z art. 29 ust. 1 i 2 oraz art. 16 ust. 2 prawa o adwokaturze; 3) § 13 ust. 6 w zw iązku z § 2 ust. 1 i 2 rozporządze nia z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji , w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji, w związku z art. 6 ust. 1 Konwencji, a także z art. 64 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji, w związku z art. 16 ust. 2 i 3 prawa o adwokaturze; 4) § 13 ust. 6 w zwią zku z § 19 pkt 1 rozporządzenia z art. 29 ust. 1 i 2 oraz art. 16 ust. 2 prawa o adwokaturze; 5) § 14 ust. 6 w związku z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia z art. 42 ust. 2 i art . 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji, w związku z art . 6 ust. 1 Konwencji, a także z art. 64 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji , w związku z art . 16 ust. 2 i 3 prawa o adwokaturze; 6) § 14 ust. 6 w związku z § 19 pkt 1 rozporządzenia z art. 29 ust. 1 i 2 oraz art. 16 ust. 2 prawa o adwokaturze. 1.1. Postanowieniem z 9 maja 2014 r. Trybunał Konstytucyjny w składzie jednego sędziego odmówił nadania dalszego biegu wnioskowi w zakresie badania zgodności § 11 ust. 1 pkt 25 w zw iązku z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzen ia z art. 45 ust. 1 w zw iązku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, w zw iązku z art. 32 ust. 1 Konstytucji, w zw iązku z art. 6 ust. 1 Kon- wencji, art. 64 ust. 1 w zw iązku z art. 64 ust. 3 i w zw iązku z art. 31 ust. 3 Konstytucji; § 13 ust. 6 w zw iązku z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia z art. 45 ust. 1 w zw iązku z art. 31 ust. 3 w zw iązku z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zw iązku z art. 6 ust. 1 Konwencji, art. 64 ust. 1 w zw iązku z art. 64 ust. 3 i w zw iązku z art. 31 ust. 3 Konstytucji; § 14 ust. 6 w zw iązku z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia z art. 42 ust. 2 i art. 45 ust. 1 w zw iązku z art. 31 ust. 3 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zw iązku z art. 6 ust. 1 Konwencji, art. 64 ust. 1 w zw iązku z art. 64 ust. 3 i w zw iązku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Na postanowienie t o zostało wniesione zażalenie. Trybunał w składzie trzech sę- dziów, postanowieniem z 9 lipca 2014 r., nie uwzględnił zażalenia. Mając powyższe na uwadze oraz uwzględniając treść zarządzenia sędziego Trybu- nału Konstytucyjnego z 9 maja 2014 r., merytorycznemu rozpoznaniu podlegają § 11 ust. 1 pkt 25 w związku z § 2 ust. 1 i 2, § 13 ust. 6 w związku z § 2 ust. 1 i 2 oraz § 14 ust. 6 w zw iązku z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia z art. 16 ust. 2 i 3 prawa o adwokaturze; a także § 11 ust. 1 pkt 25 w zw iązku z § 19 p kt 1, § 13 ust. 6 w związku z § 19 pkt 1 i § 14 ust. 6 w zw iązku z § 19 pkt 1 rozporządzenia z art. 16 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1 i 2 prawa o adwokaturze. OTK ZU A/2016 U 7/14 poz. 6 3 1.2 . Wątpliwości wnioskodawcy wzbudziła wysokość stawek minimalnych oraz opłat za czynności adwo kackie w trzech rodzajach spraw. Po pierwsze, w sprawach o odszkodowanie lub o zadośćuczynienie związane z warunkami wykonywania kary po- zbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania (§ 11 pkt 25 rozporządzenia) . Po drugie, w postępowaniu przed Trybunałem za sporządzenie i wniesienie skargi konsty- tucyjnej oraz za stawiennictwo na rozprawie , a także sporządzenie i wniesienie skargi kon- stytucyjnej i sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia tej skargi (§ 13 ust. 6 roz- porządzenia) . Po trzecie, w sprawach o odszkodowanie za niesłuszne skazanie lub ukaranie, aresztowanie lub zatrzymanie, w tym wynikających z przepisów o uznanie za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (§ 14 ust. 6 rozporządzenia ). 1.3. Wnioskodawca usystematyzował zarzuty w dwie grupy. Pierwsza grupa zarzu- tów dotyczy stawek minimalnych za czynności adwokackie w sprawach prowadzonych z wyboru, druga natomiast – prowadzonych z urzędu . Wprowadzone przez wnioskodawc ę r ozróżnienie wynika z tego, że sposób ustalania kosztów zastępstwa procesowego jest inny w sprawach prowadzonych z wyboru oraz prowadzonych z urzędu. W sprawach prowa- dzonych z wyboru wynagrodzenie adwokata określa umowa z klientem, natomiast stawki minim alne stanowią podstawę do zasądzenia zwrotu kosztów zastępstwa procesowego stronie reprezentowanej przez adwokata. Z kolei w sprawach prowadzonych z urzędu stawki minimalne stanowią , co do zasady, należne adwokatowi wynagrodzeni e. We wskazanych rodzajach postępowań – dotyczących zresztą ochrony wolności praw konstytucyjnych – jedną ze stron jest państwo, które ma dostęp do profesjonalnej pomocy prawnej i środków finansowych. Przez wprowadzenie niskich stawek minimal- nych to strona słabsza , czyli jednostka b ędąca procesowym przeciwnik iem państwa i mają- ca pełnomocnika z wyboru, ponosi finansową odpowiedzialność za koszty zastępstwa pro- cesowego bez względu na jego wynik. W takiej sytuacji – zdaniem NRA – wiele osób, których prawa zostały przez państwo naruszone, zrezygnuje z ochrony ich przed sądem. 1.3.1. Uzasadniając zarzuty z pierwszej grupy , wnioskodawca wyjaśnił , że wysokość stawek minimalnych za czynności adwokackie – we wskazanych postępowa- niach w sprawach, w których pomoc prawna świadczona jest przez adw okata z wyboru – określono w sposób wadliwy i uchybiający przepisom ustawy zasadniczej i aktów między- narodowych, a po nadto niezgodnie z treścią przepisów upoważnienia ustawowego . Jak uzasadniła NRA , stawki minimalne za czynności adwokackie stanowią podstawę zasądze- nia opłaty za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego na rzecz strony wygrywa- jącej . Przy zas ądzaniu opłaty sąd uwzględnia charakter sprawy i wkład pracy adwokata, z tym zastrzeżeniem, że wysokość opłaty może wynosić sześciokrotność stawki maksy- malnej tylko w szczególnych wypadkach . Co do zasady, strona wygrywająca sprawę, może liczyć na zwrot niewielkiej części kosztów poniesionych na obsługę prawną – w wysokości stawki minimalnej. Stawki minimalne zostały dodatkowo określone w sposób rażąc o arbi- tralny, przez co nie pozostają w związku z rzeczywistym kosztem, jaki poniosła strona na obsługę prawną. We wszystkich wskazanych rodzajach spraw drugą stroną postępowania jest pań- stwo, które miałoby „wciągać” obywatela w proces przez niezachowanie odpowiednich warunków w zakładzie karnym, niesłuszne skazania, zatrz ymanie lub aresztowanie al- bo przez wydanie niekonstytucyjnych przepisów. Określenie stawek minimalnych w wysokości 120 zł (niesłuszne skazanie, złe warunki wykonywania kary) i 240 zł (postę- powanie przed TK ) sprawia, że właściw i e cały ciężar finansowy obsługi prawnej w sprawach, które wynikły z zaniedbań państwa , spoczywa na jednostce, która domaga się OTK ZU A/2016 U 7/14 poz. 6 4 odszkodowania od państwa lub broni swoich praw w procedurze skargi konstytucyjnej. Zdaniem wnioskodawcy rzeczywiste koszty obsługi prawnej oparte na cenach rynkowych obsługi prawnej są znacznie wyższe niż określone w rozporządzeniu . Je st to szczególnie widoczne w sprawach o odszkodowanie lub zadośćuczynienie związane z warunkami wy- konywania kar y pozbawienia wolności. Naczelna Rada Adwokacka zwróciła uwagę, że do 2013 r. w tego rodzaju sprawach stawk ę minimalną określano w odniesieniu do wartoś ci przedmiotu sporu; mogła ona więc wynosić do 7 200 zł, a w szczególnych wypadkach na- wet 43 2 00 zł (sześciokrotność stawki minimalnej). 1.3.2. Zdaniem wnioskodawcy zakwestionowane przepisy są niezgodne z przepisami upoważniającymi do ich wydania. Zgodnie z art. 16 ust. 2 prawa o adwokaturze, określając wysokość opłat za czynności adwokackie przed organami w y- miaru sprawied liwości, Minister Sprawiedliwości ma mieć na względzie, że ustalenie opła- t y wyższej niż stawka minimalna , lecz nieprzekraczającej sześciokrotności tej stawki, mo- że być uzasadnione rodzajem i zawiłością sprawy oraz niezbędnym nakładem pracy a dwo- kata. Natomiast w myśl art. 16 ust. 3 prawa o adwokaturze, określając wysokość stawek minimalnych, Minister Sprawiedliwości, winien mieć na względzie rodzaj i zawiłość sprawy oraz wy magany nakład pracy adwokata . Zakwestionowane przepisy rozporządzenia określające wysokość stawek minimal- nych w trzech wskazanych rodzajach postępowań w ogóle nie uwzględniają wytycznych zawartych w przepisie upoważniającym, a mianowicie – ustalono je na poziomie niemają- cym związku z zawiłością sprawy oraz nie uwzględniają ni ezbędn ego nakład u pracy ad- wokata. Po pierwsze, w sprawach o odszkodowanie i zadośćuczynieni e związane z warunkami wykonywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania stawka minimaln a wynosi 120 zł . Jak wynika z treści uzasadnienia projektu rozporządze- nia, g łównym motywem ustalenia stawki minimalnej był int eres ekonomiczny Skarbu Pań- stwa. Zdaniem NRA w tego rodzaju sprawach adwokat napotyka istotne trudn ości w zbie- raniu dowodów czy kontakcie z klientem pozbawionym wolności. Nie ma tym samym podstaw do twierdzenia, że sprawy o odszkodowanie lub zadośćuczynienie związane z warunkami wykonywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania są mniej zawiłe i pracochłonne od innych spraw odszkodowawczych. Po drugie, stawka minimalna, a w konsekwencji również wysokość opłat w sprawach o odszkodowanie za niesłuszne skazanie lub ukaranie, aresztowanie lub zatrzymanie, w tym w sprawach wynikających z przepisów o uznanie za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego , wynosi 120 zł. Kwota ta, podobnie jak w sprawach o odszkodowanie związane z warunkami pozbawienia wolności, jest nieadekwatna do zawi łości sprawy i pracochłonności. Trudności wiążą się w szczególności z ustalaniem wysokości szkody. Po trzecie, w sprawach skarg konstytucyjnych stawka w wysokości 120 zł lub 240 zł jest nieadekwatna do nakładu pracy i zawiłości sprawy, zważywszy, że w sprawie relatywnie prostej, jaką jest sporządzenie wniosku o nadanie klauzuli wyko- nalności tytułowi egzekucyjnemu, stawka minimalna wynosi 60 zł. Sporządzając skargę konstytucyjną lub opinię o odmowie jej sporządzenia, adwokat staje wobec skomplikowa- nego zagadnienia prawnego, istotnie odmiennego od zagadnień cywilnych oraz karnych. Konieczne jest w tym wypadku odpowiednie ustalenie treści normatywnej przepisów bę- dących przedmiotem i wzorcem kontroli, a następnie skonfrontowanie ich . Ponadto ko- nieczne jest odniesienie do stanowisk uczestników postępowani a oraz przygotowania ar- gumentów na rozprawę. OTK ZU A/2016 U 7/14 poz. 6 5 1.4. Uzasadniając zarzuty dotyczące spraw prowadzonych z urzędu, wnioskodawca wskazał, że zgodnie z § 19 rozporządzenia, s tawki minimalne stan owią podstawę określe- nia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, które Skarb Państwa zobowiązany jest uiścić na rzecz adwokata prowadzącego sprawę z urzędu. N iezgodność stawek minimalnych z wytycznymi ustawowymi ma znaczenie dla spraw prowadzonych z urzędu. Zdaniem wnioskodawcy wysokość stawek minimalnych we wskazanych sprawach, gdy adwokat pełni swą funkcję z urzędu, „w żaden sposób nie uwzględnia rodzaju i zawiłości sprawy oraz wymaganego nakładu pracy adwokata” , zatem nie realizuje ustawowych wytycznych. 2. W piśmie z 24 września 2014 r. stanowisko zajął Minister Sprawiedliwości, w nosząc o uznanie, że § 11 ust. 1 pkt 25 w zw iązku z § 2 ust. 1 i 2, § 11 ust. 1 pkt 25 w zw iązku z § 19 pkt 1, § 13 ust. 6 w zw iązku z § 2 ust. 1 i 2, § 13 ust. 6 w zw iązku z § 19 pkt 1, § 14 ust. 6 w zw iązku z § 2 ust. 1 i 2 oraz § 14 ust. 6 w zw iązku z § 19 pkt 1 rozpo- rządzenia są zgodne odpowiednio z art. 16 ust. 2 i 3 oraz art. 29 ust. 1 i 2 prawa o adwokaturze. W ocenie Ministra Sprawiedliwości s topień szczegółowości wytycznych zawartych w przepisie upoważniającym do wydania zakwestionowanych unormowań jest dostosowa- ny do specyfiki materii przekazanej d o uregulowania w rozporządzeniu . Jego zdaniem trudno jest od przepisów ustawy mających z założenia charakter generalny i abstrakcyjny wymagać kazuistycznego określenia wytycznych w sprawach dotyczących określenia opłat za czy nności adwokackie przed organami wymiaru sprawiedliwości oraz ponoszenia kosz- tów pomocy prawnej udzielonej z urzędu . P odstawową kategorią różnicującą wysokość stawki minimalnej jest rodzaj i zawiłość sprawy, a w ramach tego powinien być uwzględniany nakła d pracy pełnomoc- nika - adwokata. K ierowanie się przez prawodawcę rodzajem sprawy nie jest wytyczną ogólną, gdyż rodzaje spraw określa się na podstawie przepisów prawa materialnego i pro- cesowego. Podobnie stopień zawiłości spraw jest zawsze możliwy do oceny na podstawie dodatkowych kryteriów, jakimi np. w sprawach o zapłatę jest wartość przedmiotu sporu. Uwzględniając powyższe, zakwestionowane stawki określone w § 11 ust. 1 pkt 25, § 13 ust. 6 oraz § 14 ust. 6 rozporządzenia mieszczą się w granicach swobody decyzyjnej Mini- stra Sprawiedliwości limitowanej wytycznymi zawartymi w prawie o adwokaturze. Jak zaznaczył Minister , ich wysokość musi być wyrazem kompromisu i uwzględniać nie tylko interesy strony pozywającej reprezentowanej przez adwokata, ale również strony pozwanej (np. w w ypadku oczywiście zasadnego a wysokiego roszcze- nia, co w razie określenia wysokiej stawki oznacza wysokie wydatki strony pozwanej mi- mo niewielkiego nakładu pracy adwokata reprezentującego powoda). Wysokość tych sta- wek powinna również uwzględniać interesy Skarbu Państwa w wypadku pomocy prawnej świadczonej z urzędu , w szczególności w prostych sprawach. Na marginesie zaznaczył, że stawki zawarte w kwestionowanym rozporządze- niu nie odbiegają od rozwiązań funkcjonujących w innych krajach Unii Europejskiej. 3. W piśmie z 4 marca 2015 r. stanowisko w sprawie zajął Prokurator Generalny, wnosząc o stwierdzenie, że § 11 ust. 1 pkt 25 w zw iązku z § 19 pkt 1, § 13 ust. 6 w zw iązku z § 19 pkt 1 oraz § 14 ust. 6 w zw iązku z § 19 pkt 1 rozporządzenia są zgodne odpowiednio z art. 29 ust. 2 w związku z art. 16 ust. 2 prawa o adwokaturze. W pozostałym zakresie wniósł o umorzenie postępowania z uwagi na niedopuszczalność wydania wyroku. Wniosek składany przez podmioty wymienione w art. 191 ust. 1 pkt 4 Konstytucji może dotyczyć tylko aktów normatywnych objętych zakresem działania wnioskodawcy . Jak zaznaczył Prokurator Generalny, ustalone przez Ministra Sprawiedliwości stawki mi- OTK ZU A/2016 U 7/14 poz. 6 6 nimalne i opłaty za czynności adwokackie – w sprawach, w których pomoc prawna udzie- lana jest z wyboru – nie mają bezpośredniego związku z sytuacją prawną NRA i reprezentowanych przez nią adwokatów. Stawki te mają znaczenie dla klientów adwoka- tów. Tym samym nie można przyjąć, by delegacja ustawowa wynikająca z art. 16 ust. 2 i 3 prawa o adwokaturze, powołanym jako wzorzec kontroli przepisów odnoszących się do pomocy prawnej udzielonej z wyboru, dotyczy ła spraw „objętych zakresem działania wnioskodawcy ” . P ostępowanie w zakresie badania zgodności § 11 ust. 1 pkt 25 w związku z § 2 ust. 1 i 2, § 13 ust. 6 w związku z § 2 ust. 1 i 2 oraz § 14 ust. 6 w związku z § 2 ust . 1 i 2 rozporządzenia z art. 16 ust. 2 i 3 prawa o adwokaturze podlegać powinno zatem umo- rzeniu ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Z uwagi na sposób uzasadnienia zarzutów dotyczących opłat z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udz ielonej przez adwokata z urzędu i brak wskazania – jako wzorca kon- troli – art. 16 ust. 3 prawa o adwokaturze, określającego wytyczne dotyczące określenia wysokości stawki minimalnej, Prok urator Generalny przyjął, że w tym zakresie NRA kwe- stionuje nie wysokość stawek minimalnych określonych w § 11 ust. 1 pkt 25, § 13 ust. 6 i § 14 ust. 6 rozporządzenia, a jedynie limitowanie wysokości opłat ustalone w § 19 pkt 1 rozporządzenia. Zdaniem Prokuratora Generalnego nieuprawniony jest zarzut wnioskodawcy, jako- by opłaty za czynności adwokackie przed organami wymiaru sprawiedliwości w sprawach, w których pomoc prawna udzielana jest przez adwokata z urzędu, ustalano niezgodnie z treścią przepisu upoważniającego, tzn. bez uwzględnienia charakteru sprawy i niezbędnego nakładu pracy adwokata. W art. 29 ust. 2 prawa o adwokaturze nie przewidziano żadnych kryteriów, które Minister Sprawiedliwości ma brać pod uwagę , ustalając wysokość opłat. Jednocześnie n ie ma podstaw do przyjęcia, że ograniczenie w § 19 pkt 1 rozporządzenia obowiązku Skarbu Państwa ponoszenia kos ztów nieopłaconej pomocy prawnej do 150% wysokości staw ek minimalnych prowadzi do naruszenia tego wzorca kontroli. Prawodawca ma spory margines swo body w określaniu stawek za czynności wykonywane przez przedstawicieli zawodów prawniczych. Brak jest nato- miast ogólnie przyjętego sposobu określenia sprawiedliwego wynagrodzenia. Przy stanowieniu zasad ponoszenia kosztów procesu oraz przy wyważeniu ich po ziomu konieczne jest uwzględnienie wielu sprzecznych interesów różnych podmiotów, w tym udzielenie ochrony interesowi publicznemu. Ciężar zapewnienia pomocy prawnej osobom, których ze względu na sytuację materialną nie stać na ponoszenie kosztów tej pomocy, rozdzielony został między Skarb Państwa i korporacje zawodowe. Z tego względu możli- we jest odmienne, niż w w ypadku zastępstwa umownego, uregulowanie wysokości wyna- grodzenia pełnomocnika. Prowadzi ć ma to do uznania zgodności zakwestionowanych przepisów rozporządzenia z art. 16 ust. 2 i art. 29 ust. 2 prawa o adwokaturze. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Podstawa prawna wydania orzeczenia. Przystępując do rozpoznania sprawy, Trybunał uwzględnił, że 30 sierpnia 2015 r. weszła w życie ust awa z dnia 25 czerwca 2015 r. o T rybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293; dalej: ustawa o TK z 2015 r.). Ustawa ta została trzykrotnie znowelizowana. Po pierwsze, ustawą z dnia 19 listopada 2015 r. (Dz. U. poz. 1928), po d rugie, ustawą z dnia 22 grudnia 2015 r. (Dz. U. poz. 2217; dalej: ustawa nowelizująca z 22 grudnia 2015 r.), która weszła w życie z dniem ogłoszenia, tj. 28 grudnia 2015 r., po trzecie, ustawą z dnia 28 stycznia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Pr awo OTK ZU A/2016 U 7/14 poz. 6 7 o prokuraturze (Dz. U. poz. 178). Ustawa nowelizująca z 22 grudnia 2015 r. – w zakresie odnoszącym się do merytorycznego rozpoznawania spraw – zmieniła liczne przepisy regu- lujące postępowanie przed TK. Zgodnie z art. 134 pkt 3 ustawy o TK z 2015 r. w sprawach wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie ustawy o TK z 2015 r. w postępowaniu przed Trybunałem – jeżeli zachodzą przesłanki umorzenia postępowania – stosuje się przepisy dotychczasowe, czyli przepisy ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o T rybunale Kon- stytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). Przepis ten ma zastosowanie w każdej sprawie toczącej się przed Trybunałem bez względu na to, czy została wszczęta na podstawie wniosku, pytania prawnego czy też skarg i konstytucyjnej. Według dotychczasowego, jednolitego orzecznictwa TK na tle tego przepisu, przyjęto że do rozpoznania spraw wszczętych w okresie obowiązywania ustawy o TK z 1997 r., a nie- zakończonych przed 30 sierpnia 2015 r. – w wypadku, gdy zachodzą prz esłanki umorzenia postępowania – mają zastosowanie wszystkie przepisy proceduralne wynikające z ustawy o TK z 1997 r., a nie tylko te, które określają ujemną przesłankę procesową (zob. wyroki pełnego składu TK z: 7 października 2015 r., sygn. K 12/14, OTK ZU nr 9/A/2015, poz. 143; 14 października 2015 r., sygn. Kp 1/15, OTK ZU nr 9/A/2015, poz. 147; 4 listo- pada 2015 r., sygn. K 1/14, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 163; postanowienia pełnego skła- du TK z: 28 października 2015 r., sygn. P 6/13, OTK ZU nr 9/A/2015, poz. 161; 3 listopa- da 2015 r., sygn. SK 64/13, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 169; 3 listopada 2015 r., sygn. K 32/14, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 166). Ustawa nowelizująca z 22 grudnia 2015 r. zawierała art. 2 regulujący sytuacje inter- temporalne we wszystkich sp rawach wniesionych do Trybunału przed jej wejściem w życie. W wyroku z 9 marca 2016 r., sygn. K 47/15 ( O TK ZU A /2016 , poz. 2 ), Trybunał stwierdził niekonstytucyjność tej ustawy w całości ze względu na tryb jej uchwalenia, a także – w punkcie 16 lit. b sentencji – stwie rdził niezgodność jej art. 2, nakazującego co do zasady stosowanie jej przepisów do wszystkich spraw, w których postępowanie zostało wszczęte przed dniem wejścia w życie tej ustawy, z art. 2 Konstytucji. Skutkiem orzecze- nia TK jest powrót do stanu prawnego sprzed nowelizacji, a więc do ustawy o TK z 2015 r. (ustawy nowelizowanej). Już ten argument sam przez się – niezależnie od relacji dwóch przepisów przejściowych: art. 134 pkt 3 ustawy o TK z 2015 r. oraz art. 2 ustawy noweli- zującej z 22 grudnia 2015 r. – przesądza, że sprawy, które zostały wniesione do Trybunału przed wejściem w życie ustawy o TK z 2015 r., w wypadku kiedy zachodzą przesłanki umorzenia postępowania, muszą być rozpatrywane na podstawie przepisów ustawy o TK z 1997 r. Można jednak zauważyć, że nawet wówczas, gdyby konstytucyjność art. 2 ustawy nowelizującej nie została zakwestionowana, w sprawach wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie ustawy o TK z 2015 r., w wypadku których zachodziły przesłanki umorzenia postępowania, należało by uwzględnić przepisy ustawy o TK z 1997 r. Art. 2 ustawy nowelizującej z 22 grudnia 2015 r. rozstrzygał bowiem, że jeśli do wejścia w życie tej ustawy Prezes Trybunału zawiadomił uczestników postępowania o przekazaniu wnio- sku, pytania prawnego lub skargi do rozpoznania przez skład orzekający, zastosowanie miała znajdować zasada dalszego działania prawa dawnego, a zgodnie z art. 134 pkt 3 ustawy o TK z 2015 r. do wyróżnionej wcześniej kategorii spraw należy stosować ustawę o TK z 1997 r. Mając powyższe na uwadze, niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu w trybie oraz na zasadach określonych w ustawie o TK z 1997 r. 2 . Przedmiot zaskarżenia i problem konstytucyjny. Przedmiotem kontroli w tym postępowaniu – wszczętym na podstawie wniosku OTK ZU A/2016 U 7/14 poz. 6 8 Naczelnej Rady Adwokackiej (dalej: NRA, wnioskodawca) i wynikającym z postanowienia TK z 9 maja 2014 r. – są § 11 ust. 1 pkt 25 w zw iązku z § 2 ust. 1 i 2, § 13 ust. 6 w zw iązku z § 2 ust. 1 i 2 oraz § 14 ust. 6 w zw iązku z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwo- kackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzie- lonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461 , ze zm.; dalej: rozporządzenie z 2002 r.) z art. 16 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2015 r. poz. 615, ze zm.; dalej: prawo o adwokaturze), a także § 11 ust. 1 pkt 25 w zw iązku z § 19 pkt 1 , § 13 ust. 6 w zw iązku z § 19 pkt 1 oraz § 14 ust. 6 w zw iązku z § 19 pkt 1 rozporządzenia z 2002 r. z art. 16 ust. 2 i art. 29 ust. 1 i 2 prawa o adwokaturze. Zarzuty NRA dotyczą przepisów regulujących wysokość stawek minimalnych i opłat za czynności adwokatów w trojakiego rodzaju sprawach: po pierwsze , o odszkodowanie lub o zadość uczynienie związ ane z warunkami wykonywania kary po- zbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania (§ 11 ust. 1 pkt 25 rozporządzenia z 2002 r. ), po drugie , z a sporządzenie i w niesienie skargi konstytucyjnej i stawiennictwo na rozprawie oraz sporządzenie opinii o braku p odstaw do wniesienia tej skargi (§ 13 ust. 6 rozporządzenia z 2002 r. ), a po trzecie , w sprawach o odszkodowanie za niesłuszne skaza- nie lub ukaranie, aresztowanie lub zatrzymanie, w tym w sprawach wynikających z przepisów o uznanie za nieważne orzeczeń wyd anych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (§ 14 ust. 6 rozporządzenia z 2002 r. ). Wnioskodawca podzielił zarzuty na dwie grupy. Pierwsza dotyczy przepisów regu- lujących wysokość stawek minimalnych za czy nnoś ci adwokackie przed organami wymia- ru sprawiedliwości, stanowiących podstawę zasądzenia opłaty z tytułu zastępstwa proce- sowego, czyli – najogólniej ujmując – w sprawach, w których zastępstwo procesowe jest sprawowane przez adwokata z wyboru. Dla tej gru p y przepisów wnioskodawca określił jako związkowy przedmiot kontroli § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia z 2002 r. , a jako wzorzec kontroli przywołany został art. 16 ust. 2 i 3 prawa o adwokaturze. Druga grupa zarzutów dotyczy zaś przepisów regulujących wysokość opłat zasądzanych na rzecz adwokata z ty- tułu n ieopłaconej pomocy prawnej, a zatem w sprawach, w których pomoc prawna udzie- lana jest z urzędu. W odniesieniu do grupy drugiej zarzutów wnioskodawca wskazał jako przepis związkowy § 19 pkt 1 rozporządzenia z 2 002 r. , a jako wzor c e kon troli – art. 29 ust. 1 i 2 oraz art. 16 ust. 2 prawa o adwokaturze. Problemem konstytucyjnym wynikającym z wniosku – w zakresie przekazanym do merytorycznego rozpoznania – jest to, czy Minister Sprawiedliwości , określając w przepis ach rozporządzenia stawki minimalne i opłaty za czynności adwokackie we wskazanych powyżej rodzajach spraw , poprawnie uwzględnił wytyczne zawarte w przepi sach upoważniających, to jest w art. 16 ust. 2 i 3 oraz art. 29 ust. 2 prawa o adwokaturze. Istota zar zutów odnosi się tym samym do wysokości stawek minimalnych i usta lanych na ich podstawie opłat za czynności adwokackie i koszty nieopłaconej pomo- cy prawnej , których dotyczą § 11 ust. 1 pkt 25, § 13 ust. 6 i § 14 ust. 6 rozporządzenia z 2002 r . 3 . Dopuszcz alność orzekania. 3 .1. 1 stycznia 2016 r. weszły w życie dwa rozporządzenia Ministra Sprawiedliwo- ści z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800; dalej: rozporządzenie w sprawie opłat ) i w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801 ; dalej: rozporządzenie w sprawie kosztów ). Przepisy tych obydwu roz- OTK ZU A/2016 U 7/14 poz. 6 9 porządzeń zmieniły wysokość stawek minimalnych, a także zasady zasądzania opłaty z a czynności zastępstwa procesowego w sprawach, w których zastępstwo procesowe jest sprawowane przez adwokata z wyboru, oraz istotnie zmieniły mechanizm określania kosz- tów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Po pierwsze, zasady ustalania wysokości opłat za czynności zastępstwa procesowe- go pełnionego przez adwokatów z wyboru i z urzędu rozdzielono między dwa rozporzą- dzenia. W odniesieniu do spraw, w których zastępstwo procesowe sprawowane jest przez adwokata z wyboru, kwestię tę reguluje rozporządzenie w sprawie opłat, a w sprawach, w których pomoc prawną świadczono z urzędu – rozporządzenie w sprawie kosztów. Po drugie, w rozporządzeniu w sprawie opłat stawki minimalne stanowiące pod- stawę zasądzenia opłaty z tytułu zastępstwa pro cesowego zwiększono co najmniej dwu- krotnie. I tak w sprawach o odszkodowanie i zadośćuczynienie związane z warunkami wykonywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania stawka mini- malna wynosi 240 zł (§ 8 ust. 1 pkt 26). Na tym samym poziomie określono stawki w sprawach o odszk odowanie za niesłuszne skazanie, ukaranie, aresztowanie lub zatrzymanie, w tym w sprawach wynikających z przepisów o uznanie za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległe go bytu Państwa Polskiego (§ 11 ust. 6). Z kolei w sprawach skargi konstytucyjnej stawki minimalne wzrosły dziesięciokrotnie – do kwoty 2400 zł za sporządzenie i wniesienie skargi konstytucyjnej oraz za stawiennictwo na rozprawie oraz do kwoty 1200 zł za s porządzenie i wniesienie skargi konstytucyjnej oraz za sporządzenie opinii o braku p odstaw do wniesienia tej skargi (§ 10 ust. 6). Zgodnie z § 15 rozporządzenia w sprawie opłat, wysokość opłaty ustala się z uwzględnieniem wskazanych w przepisach tego aktu stawek minimalnych, przy czym w sprawach niewymagających rozprawy opłatę ustala się w wysokości jednej stawki minimalnej, natomiast w pozostałych sprawach można ją usta- lić w wysokości przewyższającej stawkę minimalną, jednak że nie przekraczającej sześcio- kro tności st awki ani wartości przedmiotu sprawy . Przepis ten określa zarazem warunki zasądzania opłaty w wysokości przekraczającej stawkę minimalną. Po trzec ie, w sprawach, w których pomoc prawna udzielana jest z urzędu , utrzyma- no zasadę, w myśl której k oszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszo ne przez Skarb Państwa, należne adwokatowi z urzędu, obejmują opłatę ustaloną zgodnie z przepisami rozporządzenia oraz niezbędne udokumentowane wydatki adwokata (§ 2 rozporządzenia w sprawie kosztów) . Zrezygnowano natomiast z ustalania należnej opłaty na podstawie stawek minimalnych, zastępując ten model mechanizmem opłaty maksymalnej. W myśl § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie kosztów należną adwokatowi opłatę ustala się w wyso- kości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozporządzeniu , przy czym należ- na opłata nie może przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Ustalenie opłaty w wysokości w yższej niż określona w ust. 1, lecz nieprzekraczającej opłaty maksymalnej , następuje z uwzględnieniem stopnia zawiłości spraw y i nakładu pra cy adwokata , a także jego wkładu w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności czasu po- święconego na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczby stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjętych w sprawie, w tym czynności podjętych w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, wartości przedmiotu sprawy, wkładu pracy adwokata w przyczynienie się adwokata do wyjaśnienia okoliczności faktycznych, wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagad- nień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie, a także trybu i czasu prowadzenia sprawy, obszerności zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności (§ 4 ust. 2 rozporządzenia w sprawie kosztów). OTK ZU A/2016 U 7/14 poz. 6 10 Opłata maksymalna w sprawach o odszkodowanie lub zadośćuczynienie związa ne z warunkami wykonywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania wynosi 240 zł (§ 14 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia w sprawie kosztów). Opłata maksymalna w sprawach o odszkodowanie za niesłuszne skazanie lub ukaranie, aresztowanie lub zatrz ymanie, w tym spraw wynikających z przepisów o uznanie za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Pań- stwa Polskiego również wynosi 240 zł (§ 17 ust. 6) , a w sprawach skarg konstytucyjnych wynosi odp owiednio 480 zł i 240 zł (§ 16 ust. 6). Uwzględniając wspomnianą wyżej ogól- ną zasadę ustalania wysokości opłat, zgodnie z którą opłata zasądzana na rzecz adwokata z urzędu nie może być niższa niż 1/2 opłaty maksymalnej i przekraczać opłaty maksymal- nej lub wartości przedmiotu sprawy, minimalna opłata pozostała faktycznie w tego rodzaju sprawach na tym samym poziomie, co w przepisach rozporządzenia z 2002 r. Trybunał stwierdza jednak , że uwzględniając § 4 ust. 2 rozporządzenia w sprawie kosztów , możliwe obec nie jest zasądzenie opłaty o 50% wyższej, niż w poprzedni o obowiązującym stanie prawnym. Tym samym, również w sprawach w których adwokat świadczy pomoc prawną z urzędu, wysokość należnego mu wynagrodzenia uległa podwyższeniu . Po czwarte, nowe rozporządzenia weszły w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. Zgod- nie z § 21 rozporządzenia w sprawie opłat oraz § 22 rozporządzenia w sprawie kosztów, d o spraw wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu za kończenia postępowania w danej instancji. Prawodaw- ca przyjął więc regułę intertemporalną, zgodnie z którą w sprawach będących w toku – do zakończenia postępowania w danej instancji i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania (por. m.in. art. 108 k.p.c.) – na leży stosować dawne prawo , jeśli chodzi o wysokość stawek minimalnych i opłat za czynności adwokata z tytułu zastępstwa procesowego oraz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. 3 .2. Mając powyższe na uwadze, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że zaskarżone we wniosku Naczelnej Rady Adwokackiej przepisy zostały uchylone z dniem 1 stycznia 2016 r., i zastąpione zupełnie nowym rozwiązaniem legislacyjnym. Uchylone przepisy s tosuje się – na podstawie przepisów przejściowych – do zakończenia sprawy w danej in- stancji, a w wypadku skarg konstytucyjnych do ich ostatecznego rozpoznania przez Trybunał. 3.3. Zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK z 1997 r. – stosowanym w niniejszej sprawie na podstawie art. 134 ustawy o TK z 2015 r. (zob. cz. II, pkt 1 uzasadnienia) – Trybunał umarza postępowanie na posiedzeniu niejawnym, jeś li akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał. W świetle dotychczasowego orzecznictwa Trybunału , przesłanka ta jest spełniona, kiedy norma prawna wyrażona w zakwestionowanym przepisie nie może być stosowana do oceny jakichkolwiek przeszłych, teraźniejszych lub przyszłych faktów praw- nych. Uchylony (derogowany) przepis należy natomiast uważać za obowiązujący, jeżeli możliwe jest jego zastosowanie na podstawie właściwych przepisów (reguł) intertemporal- nych (zob. np. wyrok pełnego składu TK z 16 marca 2011 r., sygn. K 35/08, OTK ZU nr 2/A/2011, poz. 11, cz. III, pkt 2). Trybunał Konstytucyjny stwierdza wobec powyższego, że zakwestionowane prze- pisy – w związku z treścią § 21 rozporządzenia w sprawie opłat i § 22 rozporządzenia w sprawie kosztów – zachowują wciąż moc obowiązującą w rozumieniu art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK z 1997 r. Mają bowiem być stosowane aż do zakończenia sprawy w danej instancji, czyli wciąż stanowią podstawę prawną określenia wysokości kosztów zastępstwa procesowego w sprawach, w których pomoc prawna świadczona jest przez adwokata OTK ZU A/2016 U 7/14 poz. 6 11 z wyboru oraz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Niemniej jednak wydanie wyroku w niniejszej sprawie jest niedopuszczalne z innego powodu. Istota zarzutów wnioskodawcy koncentruje się na nieprawidłowym wy- konaniu przez Ministra Sprawiedliwości upoważnienia ustawowego w zakresie określenia wysokości stawek minimalnych, a w konsekwencji również – ustalanych na ich podstawie – opłat za czynności adwokackie i kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Nieprawidłowość ta ma polegać na zbyt niskiej wysokości stawki, które mają nie odpowiadać nakładowi pracy ani zawiłości sprawy, czego wymaga przepis upoważniający . Trybunał zwraca uwagę, że tak sformułowany zarzut nie może zostać , co do zasady, merytorycznie rozstrzygnięty . Trybunał Konstytucyjny nie ma bowiem ade- kwatnych narzędzi umożliwiających mu ocen ę prawidłowości wykonania przepisu ustawy upoważniającego do określenia w rozporządzeniu wykonawczym wysokości stawek lub świadczeń w sytuacji, kiedy zarzut zmierza do wy kazania niezgodności ich wysokości z treścią wytycznych, ok reślających materialne kr yteria, jakie ma uwzględniać organ upo- ważniony . Nie jest to proste konfrontowanie kwoty wynikającej z przepisów rozporządze- nia z kwotą wynikającą z ustawy bądź algorytmem ustalania tej kwoty określonym przez ustawę. Spór dotyczy natomiast tego, czy stawka minimalna – wynosząca dla rodzajów spraw, których dotyczą zaskarżone przepisy odpowiednio 120 zł i 240 zł – może być uzna- na za odpowiadającą „zawiłości sprawy” i „nakładowi pracy adwokata”. W sferze tej pra- wodawca cieszy się szerokim marginesem swobody. Określając wysokość stawek mini- malnych i opłat , winien współdziałać z organami samorządu zawodów zaufania publiczne- go, z uwzględnieniem zasady dialogu i współpracy partnerów społecznych (por. preambuła Konstytucji, art. 20 Konstytucji). Nie istnieje natomiast żaden obiektywny miernik, który umożliwiałby Trybunałowi ocenę zgodności konkretnej stawki lub opłaty z wytycznymi wynikającymi z art. 16 ust. 2 i 3 oraz art. 29 ust. 2 prawa o adwokaturze. Trudności w tym zakresie zdaje się mieć nawet wnioskodawca, bo jej argumentacja sprowadza się do przy- wołania ogólnych twierdzeń o zawiłości poszczególnych rodzajów spraw i wynikłego stąd koniecznego nakładu pracy adwokata oraz skonstatowania , że stawka minimalna nie jest adekwatna dla tych spraw. Wnioskodawca nie wskaz ał zarazem – jako dowodu, w rozu- mieniu art. 32 ust. 1 pkt 4 ustawy o TK z 1997 r. – operatywnego mechanizmu, który mógłby być zastosowany w toku oceny zakwestionowanych przepisów. Trybunał zauważa, że wysokość stawek, stanowiących podstawę zasądzenia kosz- t ów zastępstwa procesowego oraz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wynikająca z przepisów rozporządzenia z 2002 r. , jest relatywnie niska i odbiega od rynkowych sta- wek wynagrodzeń adwokatów . Jednak w związku z określonym w prawie o adwokaturze oraz w rozpo rządzeniu z 2002 r. mechanizmem zasądzania tych opłat i koszt ów , umożli- wiających ustalenie opłaty w wysokości do sześciokrotności stawki minimalnej w spra- wach z wyboru i nieprzekraczającej 150% stawki minimalnej powiększonej o należny po- datek od towarów i usług, a ponadto przewidującej prawo zwrotu adwokatowi niezbęd- nych, udokumentowanych jego wydatków – w sprawach z urzędu , nie da się bezspornie przyjąć , że stawki minimalne i ostatecznie zasądzane na ich podstawie koszty zastępstwa procesowego lub wynagrod zenie adwokata z urzędu w sposób rażący i oczywisty w każ- dym wypadku nie odpowiadały nakładowi pracy i zawiłości sprawy. A tylko taka sytuacja otwierałaby Trybunałowi drogę do merytorycznej oceny zaskarżonych przepisów w per- spektywie zarzutów postawionych w niniejszej sprawie. Nawet wówczas po zo stawałby do rozważenia problem skutków orzeczenia TK, tak by zapewnić systemową spójność roz- wiązań dotyczących zwrotu kosztów zastępstwa procesowego lub wynagrodzenia adwoka- ta udzielającego pomocy prawnej z urzędu. Mając powyższe na uwadze, Trybunał postanowił jak na wstępie.