P 107/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 11 sierpnia 2020 r. Pozycja 34 POSTANOWIENIE z dnia 16 lipca 2020 r. Sygn. akt P 107/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Rafał Wojciechowski – przewodniczący Piotr Pszczółkowski Jakub Stelina – sprawozdawca Michał Warciński Andrzej Zielonacki, po rozpoznaniu, na posied zeniu n iejawnym w dniu 16 lipca 20 20 r., pytani a prawnego Sądu Rejonowego w Gliwicach : czy art. 91a § 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów p o- wszechnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 133) w zakresie, w jakim do okresu pracy niezbędnego do uzys kania wyna grodzenia zasadniczego w stawce piątej (szó- stej) przez sędziego, któremu z chwilą objęcia stanowiska w sądzie okręgowym przysługiwało wynagrodzenie zasadnicze w stawce czwartej (piątej), nie za licza się okresu pracy na stanowi sku sędziego sądu re jonowego, w t ym okr esu powie- rzenia czynności sędziowskich na stanowisku asesora sądowego, jeżeli na dzień 1 stycznia 2009 r . okres ten był dłuższy niż dziesięć lat, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w zwią zku z art. 178 ust. 2 Konstytucji , p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie . Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNIENIE I 1. W postanowieniu z 8 czerwca 2015 r. (sygn. akt VIP 30 2/15) , Sąd Rejonowy w Gliwicach VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się do Trybu nału Konsty- tucyjn ego z pytaniem prawnym, czy art. 91a § 5 u stawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ust roju sądów powszechnych ( Dz. U. z 2015 r. poz. 133 ; dalej: p.u.s .p. ) w zakresie, w jakim do okresu pracy niezbędnego do uzyskania wynagrodzenia zasadnicze go w stawce piąte j (szóstej) przez sędziego, któremu z chwi lą objęcia stanowiska w sądzie okręgowym pr zysłu- giwało wynagrodzenie zasadnicze w stawce czwartej (pią tej), nie zalicza się okresu p racy na OTK ZU A/2020 P 107/15 poz. 34 2 stanowisku sędziego sądu rejonowego, w tym okresu powierz enia czynności sę dziowskich na sta nowisku asesora sądowego, jeżeli na dzień 1 stycznia 2009 r. okres t en był dłuższy niż dziesi ęć lat , jest n iezgodny z art. 32 u st. 1 w związku z art. 178 ust. 2 Konstytucji . 1.1. Pytanie prawne zostało sformułowane w związ ku z następującym stanem faktycz- ny m: Powódka domaga się zas ądzenia na swoją rzecz od pozwanego sądu wy równania wy- nagrodzenia za sadniczego, wy równania dodatku za długo letni ą pracę, wyrównania dodatko- wego wynagrodzenia rocznego, wyrównania nagrody jubileuszo wej, łącznie za l ata 2009 - 2013, z ustawowymi odsetkami od daty wymagalności każdego dochodzonego roszc zenia do dnia zapłaty ora z poniesionych kosztów zastępstw a proce sowego według norm przepisanych. Powódka od 1 listopada 1994 r. pełniła czynności s ędziows kie jako asesor s ądowy. Dnia 4 października 1 996 r. została powołana na stanowisko sędziego sądu rejon owego. Na dzień 1 styczni a 2009 r. legi tymowała się ogóln ym staż em prac y na stanowisku sędziego, łącznie z okresem powierzenia jej czynności sędziowskich na stanowisku ase sora sądowego, w wymiarze 14 lat, 2 miesięcy i 1 dnia. Natomiast staż pracy powódki n a danym stanowisku wynosi ł 12 lat , 2 mi esiące i 29 dni. Zgo dnie z tabelą określającą staż pracy na zajmowanym stanowisku oraz ogólny staż pracy niezbędny do uzyskania posz czególnych stawek wynagro- dze nia zasadniczego – stanowiącą załącznik nr 3 do ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o z mianie ustaw y – Prawo o ustroju są dó w p owszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 56, poz. 459 ; dalej: ustawa nowelizują ca ) – od 1 styczn ia 2009 r. powódka, będąc sędzią sądu rejonowego, posiadała prawo do wynagrodzenia zasadniczego w stawce trzec iej. Staż pr acy na danym stanowisk u sęd ziowskim lub ogólny staż pracy uprawniał powódkę do wynagro- dzenia zasadniczego w stawce tr zeciej. W następs twie awansu na st anowisko sędziego sądu okręgowego 10 marca 2009 r. oraz zmian prze pisów prawnych w zakresie w ynagradzania sędziów za okres od 1 0 mar ca 2009 r. do 31 grudnia 2013 r. powódce przyznano wynagro- dzenie zasadnicze w stawce czwar tej, na podstawie art. 91a § 1 p .u.s.p. , kt óry został dodany przez ustawę nowelizują cą. Powódka twie rdzi, że w okresie od 1 lis topada 2009 r. do 31 grudnia 2013 r. ot rzy- mywała wynagrodzenie zasadnicze (oraz świadczenia ze stosunku służbowego liczone od pod stawy – wynagrodz enia zasadniczego) w zaniżonej wysokości. Stanęła na stanowisku, że wykładnia art. 91a § 5 p . u.s.p. pozwala za liczyć pełny okres pracy na stanow isku sę dziego, łącznie z okresem powierzenia czynności sędziowskich na stanowisku asesora sądow ego, do uzyskania kolejnych stawek wynagrodzenia zasadniczego na dalszej drodze awansu zawodo- wego. J ej zdaniem, począwszy od 1 listopada 20 09 r. , powinna otrzymy wać w ynagrodzenie zasadnic ze w stawce piątej, natomiast jej wynagrodzenie zasadnicze powinno wz rosnąć do stawki szóstej po upływie kolejnych pięciu lat pracy na stanowisku sędziego. Powódka nie p odziela interpretacji art. 91a § 5 p. u. s.p. przyjętej przez p ozwan ego , na podstawie której za- liczenie okresu pracy niezbędnego do uzyskania wynagrodzenia za sadnicz ego w staw ce bez- pośrednio wyższej, a więc okresu pracy sędziego sądu okręgowego na stanowisku bezpośred- nio niższym w sąd zie rej onowy m, jest możliwe od 1 s tyczn ia 2009 r. Istota sporu między stronami dotyczy dopuszczalności zaliczenia pełnego stażu p racy na stanowisk u niższym przy uzyskaniu kolejnych s t awek wynagrodzenia na dalszej drodze awansu za wodowego, niezależnie od te go, czy staż ten przypadał od 1 st yczni a 2009 r., czy też bezpośrednio przed tym dniem. W postępowaniu przed Sądem Rejonowy m w G l i w i c a c h VI Wydzia ł Pracy i Ubezpie- czeń Społecznych pozwany wniósł o oddalenie powództwa. Zgodnie z w ytycznymi Ministra Sprawied liwości, zaw artymi w piśmie z 11 c zerwc a 2014 r., znak DB - III - 311 - 110/15, pozwa- ny odmówił powódce przyznania wynagrodzenia zasadn iczego w stawce w yższej. Minister Sprawiedliwości, powołując się na pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale z 5 paź- OTK ZU A/2020 P 107/15 poz. 34 3 dziernika 2012 r. , sy gn. akt I PZP 2/12 (OS NP nr 5 - 6/2013, poz. 50) , stwierdził, że art. 9 1 a § 5 p. u.s.p. pozwala na zaliczenie tylko tych okresó w pracy na stanowisku bezpośrednio niż- szym, w kt órych przysługiwało wynagrodzenie zasadnicze w stawce odpowiednio trzeci ej albo czwa r tej, szóstej albo sió dmej. Przez takie sformułowanie ustawodawca postawił cezurę czasową dla zaliczalności poprzedni ego sta żu pracy, ograniczaj ąc go tylko do okresów pracy od 1 stycznia 2009 r., tj. do okresów pracy, w których przysługiwało wy nagrodzenie zasadni- cze w wyżej wym ienio nych stawkac h. Pozwany nie kwestionował stanu faktycznego, ani wyliczeń przedstawionych pr zez powódkę. Podn iósł zarzut przed awnienia dla roszczeń dotyczących okresu przekraczającego trzy lat a przed skierowaniem sprawy na drogę po stępowania sądowego. 1.2. Sąd Rejonowy w Gliwicach VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, prz y- stępując do rozpo znania s prawy i k ierując pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego ocenił, że wykładnia art. 91a § 5 p. u.s.p. prowadzi do jed noznacznego wyniku i nie nasuwa wą tpli- w ości interpretacyjnych. W ocenie s ądu pytającego niemożliw e jest zalicze nie powódce stażu pracy na stanowis k u sędziego sądu rejonowego przed 1 stycznia 2009 r. do okresu pracy nie- zbędnego do uzyskania wynagrodzenia w stawce piąte j w sądz ie okręgowym, ponie waż powódka otrzyma ła prawo do wynagrodzenia zasadniczego w stawce trzec iej od 1 stycznia 2009 r. Przed 1 s tycznia 2009 r. powódka uzyskiwała wynagrodzenie w stawkach awanso- wych, przy ustala niu których nie uwzględnian o okresu po w ierzenia czynności sęd ziows kich na stan owisku asesora sądowego. Pytający sąd zarzuca kwestionowanej regulacji niezgod ność z art. 32 us t. 1 w związku z art. 178 ust. 2 Konstytucji. Jak wskazuje, w treści art. 91a § 5 p . u.s.p. „doszło nie tylko d o nieuzasadn ionego zróżnicowania s ędzió w sądu okręgowego pod względem uprawnień do wynagrodzenia zasadniczego, ale także nie zróż nicowano wynagrod z eń sędziów sądu rejo- nowego i sądu okręgowego, którzy mają zbliżony ogólny staż pra cy, co prowadzi do narusze- n ia nie tylko zasady równości, ale także narusza zasadę adekwatnośc i wynagrodzenia sędziów do zakresu obowiązków ”. W ocenie sądu p ytającego, przyję c ie przez ustawodawcę cezury czasowej przy stosowaniu art. 91a § 5 p. u.s.p. powoduj e, że sędziowie sądu okręgo wego uzy- skuj ą wynagrodzenia zasadn icze w różnych st awkach. W ocenie sądu pytającego , niedopusz- czalne jest różni cowanie sędziów są du okręgowego prz y ustalaniu prawa do wyższej stawki wynagrodzenia zasadniczego, biorąc pod uwagę st aż pracy przed 1 stycznia 2 009 r. 2. W piśmie z 11 września 2015 r. stanowisko w sprawie py tania prawnego zajął Pro- kurator Generaln y . Wnió sł o umorzenie po stępowania z uwag i na niedopuszczalność wydania wyroku. Prokurator Generalny, powołując się na orzecz nictwo Trybunału Konstytuc yjnego, przyp omniał , ż e „nie jest spełn iona przesł anka funkcjonalna pytania prawnego, jeżeli na sku- tek hipotetyc znego wyroku o ni ekonstytucyjności zaskarżonych prz episów powstałaby luka prawna, wymagająca interwencji legislacyjnej ” (postanowienie TK z 11 l utego 2015 r. , sygn. P 44/13, OTK ZU nr 2/A/2015, poz. 21). W ocenie Prokuratora Generalnego , niniejsze pyta- nie prawne nie spełni a przesłanki funk cjonalnej . Na skutek ewentualnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjn ości zaskarżonego przepisu powstały sta n prawny nie po- zwoli pytaj ącemu sądowi na odmienne rozstrzygnięcie w toczącej się sprawie. Brak będzie przepisu praw a dającego możliw ość uwzględnienia powództwa. W oc enie Prokuratora Gene- ralnego , przepisu takiego nie zawiera p. u.s.p. oraz usta wa nowelizują ca. 3. W piśmie z 2 6 lut ego 2016 r. stanowisko w sprawie pytania prawnego zajął Marsza- łek Sejmu. Wniósł o umorzeni e postępowania z uwagi n a niedopuszczalność wydania wyro- ku. OTK ZU A/2020 P 107/15 poz. 34 4 Przedmiotem pytania prawnego może być wyłą cznie ten przepis, który ma być zasto- so wan y przez pytający sąd w toczącym się postępow aniu i w oparciu o który zobowiązany będzie wydać orzeczenie. Marsza łek Sejmu podkreś lił, że dopuszcza lność merytoryczn ego rozpoznania pytania prawnego należy wiązać z mo żliwością o dmiennego (wyn ikającego ze s tanu prawnego ukszt a łtowa nego o rzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego) rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed pytający m sądem. Ewentual ne rozstrzygnięci e Trybunału, uwzg lędnia- jące zarzuty pytającego sądu, doprowadzi do p owstania luki prawnej i n i e umożliwi są dowi wydani a wyroku zgodn ego z żądaniem pozwu. Tym samym ni e jest spełniona przesłanka funkcjonalna pytania prawneg o wynikająca z ar t. 193 Konstytucj i. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Przedmiot i zakres pytania prawnego. Sąd Rejonow y w Gliwica ch VI Wydzi ał Pr acy i Ubezpiecze ń Społecznych zakwestio- nował zgodność art. 91a § 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów po- wszechnych ( Dz. U. z 2015 r. poz. 133; obecnie Dz. U. z 2020 r. po z. 365, ze zm.; dalej: p.u. s.p.) w zakr esie, w jakim do okres u pra cy niezbędnego do uzyskania wynagrodzenia za- sad niczego w stawce piątej (szóstej) przez sęd ziego, któremu z chwilą objęcia stanowiska w są dzie okręgowym przysługiwało wynagrodzenie zasadnic ze w stawce czwartej (piątej) , nie zali cza się okresu pracy na stano wisku sędziego sądu rejonowego, w tym okresu powie- rzenia czynności sędziowskich na stanowi sku asesora sądow ego, jeżeli na dz ień 1 styc znia 2009 r. okres ten był dłuższy niż dziesięć lat , z art. 32 ust. 1 w związku z a rt. 178 us t. 2 Kon- stytu cji . A rt. 9 1a § 5 p. u.s.p. ma następującą treść: „Sędziemu, któremu z chwilą objęcia stanowiska w sądzie o kręgo wym przysług iwało wynagrodzenie zasadnicze w stawce czwartej albo piątej, a także sędziemu , któremu z chwilą objęcia stano wiska w sądzie apelacyjnym przysłu giwał o wyn agrodzenie zasadnicze w stawce siódmej albo ósmej, do okresu pracy niezbędnego do uzy skania wynagrodze nia w stawce bezpośrednio wyższej zalicza się okres pracy na stanowisku bezpoś rednio niższym, w którym sędzie m u przys ługiwało wynagrodzenie zasa dnicz e w stawce, odpo wiednio, trzeciej albo czwartej, szóstej albo siódmej”. Jako wzorce kontro li wskazano w pet itum pytania prawnego art. 32 ust. 1 Konstytucji i wynikającą z niego zasadę równości wobec prawa oraz prawa d o równ ego traktow a nia przez władze publ iczne oraz art. 178 ust. 2 Konstytucji gwarantujący sędziom warunki pracy i wy- nagrodzeni e odpowiadające god nośc i urzędu oraz zakresowi ich obowiązk ów. Będ ą cy przedmiotem kontroli art. 91a § 5 p. u.s.p. określa zasady p odwyż szania wyna- gr odzeń sędziów są dów o kręgowych i apel acyjnych, co polega na przechodzeniu z jednej (niższej) stawki do innej (w yższej) stawki wy nagr odzenia wraz z awansem do wyższego są- du. J ak podniesiono w pytaniu prawn ym, naruszenie zasady równości i p rawa do równego traktowania przez władz e publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji) ma wynikać z odmiennego traktowania przez prawoda wcę sędziów sądu okrę gowego, którzy na dzień 1 stycznia 2009 r . byli jeszcze sędziami sądu re jonowego z prawem do wynagrodz enia zasa d ni czego w stawce trzeciej lu b czw artej (art. 10 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnyc h oraz niektórych innych ustaw ; Dz. U. Nr 56, poz. 459; dalej: ustawa noweli zująca ) , a następnie awansowali do sądu okręgowego po 1 stycznia 20 0 9 r. , nie posiadając jeszcze prawa do wynagrodzenia zasadniczego w stawce piątej (które można b yło na być najwcze śniej od 1 stycznia 2014 r . – art. 10 ust. 5 ustawy nowelizującej). Ta grupa sę- OTK ZU A/2020 P 107/15 poz. 34 5 dziów, w ocenie sądu pytającego , jes t w mniej korzystnej sytuac ji , od sędziów s ą du o kręgo- wego , którzy będąc sędziami sądu rejonowego nabyli prawo do wynagrodzen ia zas adniczego w stawkach, trzeciej lub czwartej po 1 stycznia 2009 r . i przed nabyciem praw a do wynagro- dzenia zasadniczego w stawc e piątej awansowali do sądu o kręgo wego. Naruszenia normy wywodzonej z art. 178 ust. 2 Konstytucji pytający sąd dopatruje się w nie adekwatnym wynagrodzeniu do godności urzędu sędziego i zakresu jego obowiązków. W oceni e pytającego sądu , sędziowie sądu okręg owego, którzy na dzie ń 1 styc znia 2009 r . byli jeszcze sędziami sądu rejonowego z prawem do wynagrodzenia zasadniczego w sta wce tr zeciej lub czwartej (art. 10 ust. 1 - 3 ustawy nowelizującej), a następnie awansowali do sądu okręgowego po 1 stycznia 2009 r . s ą w podobnej sytuacji finanso wej d o tej, w której znaleźli się sędzi owie sądu rejonowego posiadający na dzień 1 stycznia 200 9 r . p rawo do wyn agro- dzenia zasadniczego w stawce trzeciej lub czwartej, a to wskutek nieuwzg lędnienia sędziom sądu okręgowego stażu pracy przed 1 stycznia 2009 r . na stanowisku sędziego sądu rejono- wego, na którym przysługiwało wynagrodzenie zasadnicze w s tawce trze ciej lu b czwartej . 2. Dopuszczalność merytorycznego rozpoznania sprawy . 2.1. Ins tytucja pytania prawnego została ur egul owana w art. 193 Konstytucji , z godn ie z którym „Każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do z godności aktu nor matywnego z Konst ytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowy mi lub ustawą , jeżeli od odpowiedzi na pytanie p rawn e zależy rozstrzygnięcie spraw y toc zące j się p rzed sądem”. Kontrola zgodności aktu prawnego podjęta na podstawie pytania praw nego ma charakter kontroli incydentalnej, służącej prawidłowemu ro zstrzygnięciu konkretnej s prawy i uruchamiana jest tylko w ta kim zakresie, w jakim rozstrzygnię cie s prawy toczą cej się przed sądem zależy od odpowiedzi na to pytanie. Trybunał Konstytucyjny w swoim orzecznic twie w ielokrotnie wyjaśniał warunki dopuszczalności merytorycznego rozpozna nia pytania prawnego, tj. konieczno ść ł ącznego spełnienia trzech prze słane k: p odmioto wej, przedmiotowej i funkcjonalnej (szerzej np. postanowienie z 11 lutego 2015 r., sygn. P 44/13 , OTK ZU nr 2/A/2015, poz. 21 oraz przywołane tam orzecznictwo). Po pierwsz e, z pytaniem prawnym może wystąpić tyl ko sąd w r ozumieniu art. 175 K onsty tucji orzek ający w konkret- nej sprawie (przesłanka podmiotowa). Po drugie, p rzesłanka przed miotowa określa p rzedmiot pytania prawnego. Może nim być każdy akt normatywny (przepis prawn y), a zatem akt usta- nawiający normy pra wne o charakterze generalnym i abst rakc yjnym ( por. postanowienie TK z 29 marca 2000 r., sygn. P 13/99 , OTK ZU nr 2/2000, poz. 68). Postępowanie powinno doty- czyć badania zgodności okre ślo nego aktu normatywnego z Konstytucją , ratyfikowaną umową międzyn aro dową lub ustawą, przy czym jako wzorzec kontroli powinien być wskazany akt normatywny mający wyższą rangę w hi erar chicznym systemie prawa niż ak t nor maty wny pod dawany kontroli w toku procedury rozpoznawania pytania prawnego . Po trzecie, mi ędzy orzeczeniem Trybunału (czyli odpowiedzią na pytanie prawne) a rozstrzygnięciem sprawy t oczącej się przed pytającym sądem z acho dzić musi zależność o charakte rze b ezpo średnim , merytorycznym oraz prawnie istotnym (przesłanka funkcjonalna). Kontrola konst ytucyjności wszcz ynana w trybie py tania prawnego powiązana być musi z konkretną sprawą rozpo zna- waną przez pytający sąd. Należy przy tym zauważyć, że w świetle ar t. 19 3 Ko nstytuc ji nie jest konieczne, by podmiotem odmiennie rozstrzygającym sprawę po wyroku Trybunału Kon- styt ucyjnego musiał b yć pytający sąd. Zg odnie z art. 193 Konstytucji wystarczaj ące jest, aby to rozstrzygnięcie sa mej sprawy toczącej się przed pyta jącym sąd em było uzależnione od od- powiedzi Trybunału, bez względu na to, jaki organ ostatecznie tę sprawę rozstr zygnie (zob. wyrok TK z 21 czerwca 2011 r., sygn. P 26/10, OTK Z U nr 5/A/20 11 , poz. 43). Trybunał przypomina, że 3 stycznia 2017 r. weszł a w ży cie u stawa z dni a 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Kon stytucyjnym (Dz. U. OTK ZU A/2020 P 107/15 poz. 34 6 z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: otpTK lub ustawa o organizacji TK ). W myśl a rt. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudn ia 2 016 r. – Przepisy wprowadzając e ust awę o organizacji i trybie postępowa- nia przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o stat usie sędziów Tryb unału Konstytu- cyj nego (Dz. U. poz. 2074 , ze zm. ; dalej: ustawa wprowadzając a ) do postępowań wszczętych i nieza końc zonych p rzed wejściem w życie ustaw y o organizacji TK stosuje się przepisy tej ustawy , z zastrzeżeniem dokonanych już czynnoś ci procesowych, k tóre – zgodnie z art. 9 ust. 2 ustawy wprowadzającej – pozostają w mocy. Z tego względu przy rozpoznaniu anal izow anej spr awy zastosowanie znajd ują p rzepi- sy ustawy o organizacji TK . Jakkolwiek postępowanie w niniejszej sprawie kształtują p rzepisy ustawy o organiza- cji TK , to jednak pytanie prawne (niezależnie od wskazanych wyżej p rzesłanek: podmioto- wej, przedmiotow ej i funkcjo nalnej), jako pismo pr oceso we sądu kierowane do Trybunału Konstytucyjnego, musi spełniać także wymagania formalnopraw ne, które podlega ją ocen ie przez pryzmat przepisów obowiązujących w chwili wszczęcia postępo wania . Nie można bo- wiem oczekiwać o d są du przed stawiającego pytanie p rawne , że uczyni on zadość wymag a- niom formalnoprawnym wynikającym z ustaw późniejszych (zob. po stanowieni a TK z : 24 listopada 2015 r., sygn. P 64/14, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 175 ; 29 maj a 2019 r., sygn. P 127/15 , OTK ZU A /201 9, poz. 23) . Pytanie prawne w płynę ło do Trybunału Konst ytucyjnego 24 czerwca 2015 r., a zatem pod rządami ustawy z dnia 1 si erpnia 1997 r. o Trybunale Konstytuc yjnym (Dz. U. Nr 102 , poz. 643, ze zm. ; dalej: ustawa o TK z 1997 r.). W związku z powyższy m, p ytanie p rawne musi spełniać wymagania formalne okreś lone w przepisach ustawy o TK z 1997 r . Zgodnie zatem z art. 32 ustawy o TK z 1997 r. w niosek albo pytanie prawne powinny odpowiadać wymaganiom dotyczącym pism proce sowych, a ponadto zawierać wskazani e or ganu, kt óry wydał kwestionowany akt normatywny, określenie kwestionowanego aktu normatywnego lub jego części, sformułowanie z arzutu niezgod n ości z Konstytucją, ratyfikowaną umową mię- dzynarodową lub ustawą kwestionowanego aktu normatywnego, uzasadnienie p ostawioneg o zarzutu, z powołaniem dowodów na jego poparcie . Poza tym p ytanie prawne powinno także wskazywać, w j akim zakresie o dpowiedź na py tanie może mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, w związku z którą pytanie zostało postawione, a ponadto wymienić o rgan, prze d któ- rym toczy się postępowanie w sprawie, oraz oznaczenie sprawy. W tym miejscu należy odnotować, że ww. wymagania formalnoprawne pytań praw- nych są de facto tożsame z wymaganiami, o których mowa w art. 52 otpTK. W orzecznictwie Trybunału Kons ty tucyjnego wielokrotnie podkreślano – także w kontekście pytań prawnych – rolę uzasadnienia pisma procesowego ini cjującego postę po- wanie. Jak p rzyjmuje Trybunał, skoro kontrola hierarchicznej zgodności norm opiera się na domniemaniu ich konstytucyjności, t o podmiot in icjujący postępowanie przed T K jest zobo- wiązany dostarczyć argumentów pozwalających obalić to domniema nie. Dopóki pyt ający sąd nie powoła przekonujących motywów mających świadczyć o niezgodności kwestionowanego przepisu ze wskazanymi wzorcami k on troli, Try bunał musi uznawać je za zgodne z wzorcem kontroli. Pytanie prawne, w którym sąd ograniczyłby się do w yrażenia ogólne go przekonania o niezgodności przepisu z Konstytucją bądź wskazania istniejących w tej kwestii wątpliwości, nie może podlegać r oz poznaniu p rzez Trybunał (zob. wyrok TK z 8 września 2005 r., sygn. P 17/04, OTK ZU nr 8/A / 2005, poz. 90 ). Trybun ał Konstytucyjn y podkreślał j ednocześnie, że jest zobowiązany do zbadania wszystkich okoliczności sprawy w celu wszechstronnego jej wyjaśnieni a, ni e będąc zarazem związanym wnioskami dowodowymi uczestników postępo- wania (zob. art. 69 otpTK). Nie oznacza to jednak w żadnym wypadku dopus zczalności prze- rzucenia ciężaru dowodu przez podmiot inicjujący postępowanie w sprawie na Trybunał. OTK ZU A/2020 P 107/15 poz. 34 7 Spełnienie po wy ższych wym agań w sposób szczególny ciąży na sądzie przedstawiają- cym pytanie prawne. Jest on bowiem podmiotem pro fesjonalnym i n ależy zakładać , że są mu znane zasady inicjowania postępowania prze d Trybunałem Konstytucyjnym. 2.2. Trybunał Konstytucyjny s t w ierdza, że wydanie orzeczenia w niniejszej sprawie jest niedopuszczalne, a postępowanie podlega umorzeniu na pod s tawie art. 59 u st. 1 pkt 2 ot pTK. Doszło bowiem do kumulacji przyczyn nakazujących umorzenie sprawy zawisłej przed Trybunałem. 2.2.1. S ąd pyta jący nie dop ełnił – określonego w art. 32 ust. 1 pkt 4 ustawy o TK z 1997 r. – obowiązku uzasadnienia zarzutu ni ez godności przedm iotu kontroli ze wskazanym wzorcem kontroli ani nie przedstawił dowodów na poparcie zarzutów narusz enia zasady rów- ności, wywodz onych przez niego z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Trybunału (zob. m.in. wyro ki z: 21 paździer ni- ka 2014 r., sygn. K 38/13, OTK ZU nr 9/A/2014, poz. 104; 3 grudnia 2015 r., sygn. K 34/15 , OTK ZU nr 11 /A/2015, poz. 185) , ko nstytucyjna zasada równości wobec prawa – wyrażona w art. 32 ust. 1 Konstytucji – nakazuje identyczne traktowani e podmiotów znajd ujących się w takiej samej lub podobnej sytuacji prawnie relewantnej. Jednocześnie co do zasady nak azu- je zachowanie odpowiednie go zróżnicow ania w przypadkach podmiotów niebędących sobie podobnym w świetle kryterium oceny. Równe traktowanie o znacza przy tym traktowanie w e- dług jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących i faworyzujących. Omawiana z asada nakazuje zatem nakłada ć jednakowe obowiązki, ewentualnie przy- znawać jednakowe prawa podmiotom odznaczającym się tą samą cechą istotną, a jednocze- śnie z akazuje nakład anie różnicujących obowiązków, względnie przyznawanie różnych praw podmiotom, które n ie mają takiej cechy. Jak po dkreślono w wyroku Trybunału z 12 lipca 2012 r. (sygn. P 24/10 , OTK ZU nr 7/A/2012, poz. 79 ), podsumowując jedno li te w tym zakres ie poglądy Try bunału, „ocena regulacji prawnej z punktu widzenia zasady równości wymaga rozpatrzeni a trzech zagadnień. Po pierw sze, należy ustalić, czy można wskazać wspólną cechę istotną, uzasadniającą równe traktowanie określonych podmio tó w, co wymaga pr zeprowadzenia analizy treści i celu aktu normatywnego, w którym została zawarta kontrolowana norma prawna. Po drugie, konieczne jest stwier dzenie, czy prawodawca zróżnicował prawa lub obowiązki podmiotów znajdują- cych się w takiej samej lub p odobnej sytuacj i prawnie rele wantnej. Po trzecie wreszcie, jeżeli prawodawca odmiennie potraktował podmioty charak teryzujące się wspólną cechą istotną, to – mając na uwadze, że zasada równości ni e ma charakteru absolutnego – niezbędne okazuje się rozważe ni e, czy wprowadz one od tej zas ady odstępstwo można uznać za dopuszczalne”. Odstępstwo takie jest dozwolone, jeżeli zróżnicowanie odpowiada wymo gom relewanc ji (a więc pozostaje w bezpośrednim, racjonalnym związku z celem i zasadniczą treścią przepi- sów, w któ rych zawarta je st kontrolowan a norma), proporcjonalności (co powoduje koniecz ność sprawdzenia, czy waga interesu , któremu zróżnicowanie ma s łu żyć, pozosta je w odpo wied- niej proporcji do wagi interesów, które zostaną naruszone w wyniku wprowadzonego róż ni- cow ania) oraz powi ąza ni a z innym i normami, zasadami lub wartościami konstytucyjny mi, w tym w szczególności z zasa dą sprawiedliwości społeczne j. „ Nie zawsze ( …) zróżnicowane traktowanie podmiotów podobnych będzie oznaczać naruszenie zasady równości (… ). Jeżeli zróżnicowanie takie nie nosi znamion arbitralności i znajduje uzasadnienie w innych wartościach, zasadach czy normach konstytucyjnych będ zie pozosta wać w zgodzie z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Podkreślić przy tym należy, że ocena przyjmowa nych prze z ustawo dawcę kryteriów zróżnicowania zależy od dziedziny stosunków, jakich dotyczy badana regulacja pra wna. Im mniejsza ranga lub ochrona warto ści ko nstytu- cyjnyc h towarzyszących zaskarżonemu unormowaniu, tym większa dopuszczalna swoboda ustawodawcy w yboru cech wp rowadzających z różnicowanie ( …) . Natomiast o stateczna oce- OTK ZU A/2020 P 107/15 poz. 34 8 na, czy regulacja nie prowadzi do narus zenia tej zasady, pozostawiona jest Tryb unałow i ” ( wyrok TK z 4 grudnia 201 8 r., sygn. P 12 / 17 , OTK ZU A/201 8 , poz. 7 1). Trybunał jednocześnie przypomina , „że – wobec przyznani a prawodawcy p rzez usta- wę zasadniczą szerokiego zakresu swobody regulacyjnej – pr zy orzekaniu przez sąd konsty- tucyjny o z godnoś ci określone go unormowania z zasadą równości, ze względu na koniecz- ność stosowania w tym wypadku kryteriów ocennyc h , niezbędne je st zachowanie pewnej po- wścią gliwości, zwłaszcza jeżeli weźmiemy pod uwagę domnie manie kons tytucyjności ustano- wio nych pr zepisów prawnych” (w yrok o sygn. P 24 /10 ). Stawiając zarzut naruszenia zasady równości i prawa do równego trakto wania prze z władze public zne , pytający sąd poprzestał w zasadzie na dokonaniu porównania sytuacji sę- dzió w sądu okręgowego, którzy na dzień 1 sty cznia 20 09 r . byli j eszcze sędziami sądu rejo- nowego z prawem do wynagrodzenia zasadniczego w stawce trzeciej lub czwartej (art. 10 ust. 1 - 3 ustawy nowe lizującej), a następnie awansowali do sądu okręgowego po 1 styczn ia 2009 r . , nie posiadając prawa do wyna grodzeni a zasadnicze go w stawce piątej (które można było nabyć najwcześniej od 1 stycznia 2014 r . – art. 10 ust. 5 ustawy nowelizującej) z sytua- cją gru py sędziów sądu okręgowego, którzy będąc sędziami sądu rejonowego nabyli prawo do wynagrodzenia zasadnicz ego w st awkach trzec iej lub czwartej po 1 stycznia 2009 r . i przed nabyciem prawa do wynagrodzenia zasadniczego w stawce p iątej awansowal i do sądu okrę gowego. Obydwie te grupy pytający sąd uznał za podmioty podobne, które muszą być traktowane równo. Pytają cy sąd n ie przeprowa dził jednocześnie analiz przyczyn i specyfiki odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej oby dwu grup p odmiotów. Trybu nał Konstytucy jny stwierdza, że pytający sąd nie powołał w swoim pytaniu skie- ro wanym do Trybunału dowodów (argumentów) wskazują cych na zasa dność podniesionych zarzutów niezgodności z art. 32 ust. 1 Konstytucji, ani nie wykazał prze kroczenia przez usta- wodaw cę dopuszczaln ych granic ewentualnego różnicowania sytuacji prawnej podmiotów w zględnie do siebie podobnych. Tego rodza ju uzasa dnienie nie może być uznane za spełnia- jące wymagania, o których mowa w art. 32 ust. 1 pkt 4 ustawy o TK z 1997 r. Trybunał Konsty tucyjny dostrz ega jednocześnie okoliczności wpływające na zróżni- cowanie grup po dmiotów porównywanych przez sąd. Istniej ące zróż nicowanie je st konsekwencją zmiany stanu prawnego dokonanego przez ustawodawcę. Trybunał Konstytucyjny p odkreśla, że naturalną ko nsekwencją zmi any stanu prawnego jest różnicowanie reżimu prawnego. Sam fakt in nego traktowania podmiotów po- dobnych ze względu na zmianę pr zepisów prawa nie przesądza jeszcze o naruszeniu zasady równości zwartej w Konstytucji. Cięż ar wykazan ia przekroczeni a swobody regu lacyjnej przez prawodawcę bądź zajście sytuacji arbitralnego zróż nicowania każdorazowo spoczywa na py- tają cym sądz ie. W stanie prawnym sprawy zawisłej przed pytającym sądem dochodzi do zderzenia zmiany stanu prawnego o dnoszącego się do zasad w ynagradzaniu s ędziów (od 1 stycznia 2009 r.) ze zmianą stanowiska powódki (od m arca 2009 r.). Ocenie przez Trybunał Kon stytu- cyj ny podlegać może tylko i wyłącznie konstytucyjność zmiany normatywnej. Nie jest nato- miast oceniane ewent ualne gors ze potraktowani e w praktyce, ze względu na zajście zdarzeń faktycznych lub okoliczności mający ch znaczenie prawne . Neutralny z punktu widzenia prze- pisów k onstytucyjnych akt normatywny może zostać zastosowany w jednostkowym przypad- ku z naruszeniem praw jedn ostki. W tym je dnak wypadku T rybunał Konstytucyjny nie ma adekwatnych środków prawnych pozwala jących skutecznie reagować na ewentualne narusze- nia praw czł owieka w indywidualnych sprawach. Z kolei oznacza to, że przedstawiając pyta- nie prawne , sąd musi wykaz ać systemowe na ruszenie przez kwestionowane przepisy prawa konstytucyjn ej zasad y równości w prawie . Nie wystarczy wskazanie, że w jedn ostkowym przypadku d ojść może do naruszenia zasady równości wobec prawa. Tego jednak pytający sąd nie uczynił, c o było o t yle ważne, że z różnicowanie s ytuacji prawnej, wynikające w spo- OTK ZU A/2020 P 107/15 poz. 34 9 sób techniczny ze z miany reżimu prawnego mogło być nieuchronne, chociażb y w pers pekty- wie cza sowego zakresu stosowania przepisów „starych” i „nowych”. 2.2.2. Kolejny wzorzec kontroli, tj. wskaza ny związkowo ar t. 178 ust. 2 Konstytucji , zawiera regulację zapewniającą sędziom warunki pracy i wynagrodzenie odpowiadające god- ności urzędu o raz zakresow i ich obowiązków, stanowiąc tym samym jedną z podstawowych gwarancji niezawisłości sędziowsk iej. Przep is ten dawał ju ż asumpt do ro zważań Trybunału Konstytucyjnego. Z tego względu cen ne może się okazać przybliżenie spostrzeżeń Trybunału zawarty ch w w yroku z 18 lutego 2004 r. o sygn. K 12/03 (OTK ZU nr 2/A/2004, poz. 8) oraz w wyroku z 8 maja 201 2 r. o sygn . K 7/10 ( OTK Z U nr 5/A/2012, poz. 48 ) . Trybunał przypomina, że nie sposób sprow adzać problemu wynagrodzeń sędziow- skich do samej tylk o relacji „praca – wy nagrodzenie”, gdyż kwestia ta wiąże się „z postrze- ganiem tego zawodu w perspektywie jego go dności i ni ezawisłości”, a co za tym idz ie „ [ w ] łaściwe (...) warunki pracy i wynagrodzenie odpowiadające godności tego urzędu oraz zakresowi obo wiązków s ędziów muszą być ujmowane jako instytucja ustrojowa służąca do- bru państwa. (…) [ U ] miejscowienie art. 17 8 ust. 2 Ko nstytucji «wśró d przepisów po święco- nych ustrojowi i zakresowi działania sądów i trybunałów, a więc regulujących organizację państwa ( nie zaś i ndywidualnyc h praw i wolności)», jak i sformułowanie «sędziom zapewnia się...» (a nie np. «sędziowie ma ją prawo do ...») uzasadnia pogląd, że «g łównym adresatem tej normy prawnej są organy państw a powołane do kształtowania systemu wynagrodzeń sę- dzi owskich, na które nor ma konstytucyjna nakłada obowiązek urzeczywistniania określonych w niej gwarancji». W takim ujęciu nor ma art. 178 ust . 2 Konstytucj i nie mogłaby więc być traktowana jako źródło praw podmiotowych samych sędziów, z wszystkimi tego konsek wen- cjami, także w pła szczyźnie art. 2 Konstytucji” (wyrok o sygn. K 12/03). „ Tym samym Try- bunał wyklucz ył postrz eganie art. 178 ust. 2 Kon stytucji w kat egorii « samoistnej podstawy roszczeń sędziów wobec państwa »” . Trybunał przypomina także, „ że zależności między wy- sokością wyn agrodzenia sędziego a godnością jego urzędu nie można sprowadzać do formuły « im wyższa płac a, tym wyżs za godność urzę du » ” ( wyrok o sygn. K 7/1 0 ). 2.2.3. Niezależnie od oceny braku sp ełnienia wymagań dotyczących uzasadnienia pi- sma proce sowego Tr ybunał Konst ytucyjny uznaje również, że w niniejszej sprawie nie zosta- ła spełniona przesłanka funkcjona lna. Przes łanka funkcjona lna pytania pr awnego jest nakazem, aby rozstrzygnięcie sprawy toc zącej się przed sądem pytającym było uzależnione od o dpowiedzi , jakiej udz ieli Trybunał Konstytucyjny . Musi zatem zachodzić ścisły związek między indywidualną sprawą rozpo- znawa ną przez sąd py tający a wątpl iwością co do zgodności z Konstytucją aktu normatywne- go, która pojawiła się w tej sprawie. Związek ten p owinien p rzejawiać si ę w zależności mię- dzy odpowiedzią na pytanie prawne a rozstrzygnięciem konkretnej sprawy to czącej się przed sądem pyt ającym (zob. w yrok TK z 7 października 2008 r., sygn. P 30/07 , OTK ZU nr 8/A/2008, poz. 135). Trybunał Konstytucyjny konsekwentnie prezentuje pogląd, że w pi erwszej kol ejności relewan cja pytania je st ustalana przez sąd, który rozstrzyga zaw isłą przed nim sprawę. Pytają- cy sąd musi ustalić, czy w stani e faktycz nym i prawny m takiej sprawy zachodzi wątpliwość konstytucyjna odnośnie do szeroko rozumianej podstawy p rawnej mają cego zapaść roz strzy- gnięcia. Z autonomią sądu zadającego pytanie koresponduje jednak autonomia Trybunału, któ- ry – wypełniając powie rzoną mu funkcję ustr ojową – nie jest związany poglądem pytającego sądu dotyczącym istnienia legitymacji do wyst ąpienia z d anym pytaniem p rawnym. Założe- n ie, że o tym, jaki przepis (norma) ma być przedmiotem pytania prawnego, decyduje wyłącz- nie sąd, który p ytanie pr zedstawia, m ogłoby prowadzić do obejścia art. 193 Konstytucji za pomocą kierowania do Trybunału Konstyt ucyjnego py tań prawnych do tyczących kwes t ii, które nie mają bezpośredniego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed sądem . OTK ZU A/2020 P 107/15 poz. 34 10 Z tego wła śnie wzgl ędu ustawoda wca kolejno w art. 32 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r., w art. 63 ust. 2 pkt 5 ustawy z dnia 25 czerwca 20 15 r. o Trybuna le K onstytucyj n ym (Dz. U. z 2016 r. poz. 293, ze zm.), w art. 33 ust. 7 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale K on- stytucyjn ym (Dz. U. p oz . 1157), a także w art. 52 ust. 2 pkt 5 otpTK nałożył na sąd obowią- zek wskazania, w jakim zakresie o dpowiedź na pyt anie może mieć wpływ na rozstrzygniecie sprawy, w związku z którą pytanie zostało postawione. Dopełnienie tego obowiąz ku nie na- stępuje prze z powtórzenie ogólnej formuły ustawowej, ale wymaga wykazania, że w konkret- nym przypadku sp ełniony jes t konstytucyjny warunek dopus z czalności pytania prawnego. „ W rzeczywistości nie chodzi tu jednak o uzasadnienie zarzutu niezgodności z Konstytucją (lub powołanie dowodów na jego poparc ie), ale o sui generis uzasad n ienie dopuszczalności pytania prawnego. Niezależnie od tego stwierdzić jednak należy, że na sądzie skła dającym p ytanie prawn e ciąży powinność stosownego do charakteru sprawy odrębnego wskazania, w jaki sposób rozstr zygnięcie s ądu uległoby zm ianie, gdyby o k reślony przepis prawny utracił moc obowiązującą wskutek orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny o jego niezgodno ści z Konstytucją ” (wyrok TK z 7 listopada 2005 r. , sygn. P 20/04, OTK Z U nr 10 /A/200 5, poz. 111). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należy , że py- ta jący sąd , uz asadniając pytanie prawne , po djął wprawdzie próbę wskazania wpływu orze- czenia Trybunału Kon stytucyjneg o na rozstrzygn ięcie powództw a , jednakże uczynił to w spo- sób pobieżny , a nadto niezrozumiały i niekonsekwentny . Pytający sąd , wskazu jąc na za leżność międ zy odpowiedzią na pytanie prawne a roz- strzygnięciem sprawy , uznał, że „przy pozytywnej odpo wiedzi na p ytanie prawne, istnieje możli wość doliczenia tego stażu pracy, w którym sędziemu przysługiwało wynagrodzenie zasadnicze w stawce trze ciej, do okresu pracy niezbędnego do uzyskania wynagrodzenia za- sadniczego w stawc e piątej na stanowisku sędziego sądu okręg owego”. Prezent owana zależ- noś ć, w ocenie pytającego sądu, sprowadza się do sytuacji, w której po pozytywnej odpowie- dzi Trybunału (tj. po hipot etycznym uzn aniu za niekonstytucyjne normy wynikające z art. 91a § 5 p. u .s.p. w zakresie wskazanym w pe titum pytan ia prawnego) za istnieje możli wość doli- czenia tego stażu pracy, w którym sędziemu przysługiwało wynagrodzenie zasadnicze w stawce trze ciej, do okresu pracy niezbędnego do uzyskania wynagrodzenia zasadniczego w stawc e piątej na stanowisku sędziego sądu okręg owego . Wskazana zależność jes t o tyle niezrozumiała dla Trybunału, że z jednej strony z art. 91a § 5 p. u.s.p. wprost (bez jakiejkol- wi ek interw encji Trybun ału) wynika możliwość zaliczenia stażu pracy (w stawce trzec iej) do okresu pracy niezbędneg o do uzyska nia kolejnej st awki (piątej) na stanowisku sędziego sądu okręgowego, z drugiej zaś z treści pytania prawnego nie wynika, by pytający sąd kwest iono- wał wyni kającą expressis verbis z art. 91a § 5 p. u.s.p . normę prawną umożliwiającą zaliczenie stażu pracy na s tanowisku sędzi ego sądu rejon owego, w którym przysługiwało wynagrodze- nie zasadnicze w stawce trzeciej do okresu pracy niezbędnego do uzyskania wynagrodzen ia zasadniczego w stawce piątej na stanowisku sędziego sądu okręgowego (przeciwnie – kwe- sti onuje de fa cto brak możliw ości zaliczeni a stażu pracy na stanowisku niższym przed 1 stycznia 2009 r., tj. przed wejściem w życie ustawy nowelizu jącej , wp rowadzającej dziesięć stawek wynagrodzenia zasadniczego sędziów, w tym s tawkę trzecią). Mając powyższe na uwadze, Trybunał Konst ytucyjny stwie rdza, że pytający sąd nie wykazał , w jaki sposób odpowiedź na pytanie prawne może mieć wpływ na rozstrzy gnięcie s prawy (a zat em , w jaki sposób rozstrzygnięcie sądu uległoby zmianie, gdy by określony przepis prawny utr acił moc ob owiązującą wsku tek orzeczenia przez Trybunał o jego niezgod- ności z Konstytucją ), nie uzasadniając tym samym warunku dopuszczalności p ytania pr awne- go. OTK ZU A/2020 P 107/15 poz. 34 11 Z e względu na powyższe okoliczności, Trybunał Konstytucyj ny postanowił jak w sen- tencji.