P 11/21

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 2 maja 2024 r. Pozycja 37 POSTANOWIENIE z dnia 1 1 kwietnia 202 4 r. Sygn. akt P 11/21 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański – przewodniczący Jakub Stelina – sprawozdawca Wojciech Sych Michał Warciński Rafał Wojciechowski , po rozpoznaniu, na posiedzen iu niejawnym w dniu 1 1 kwietnia 202 4 r., pytania prawnego Sądu Rejonowego w Sierpcu : czy „ art. 290 § 2 U stawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny w zakresie, w jakim nakłada na sąd obowiązek zasądzenia nawiązki w wysokości podwójnej wartości drzewa ” , jes t zgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji , p o s t a n a w i a : umorzyć postępowanie . Orzeczenie zapadło większością głosów . UZASADNIENIE I 1. P ostanowieni em z 16 sierpnia 20 2 1 r. (sygn. akt II K 1 84 / 21 ) Sąd Rejonowy w Sierpcu , II Wydział Ka rn y (dalej: sąd) , zwrócił się do Trybunału Konstytucyjnego z pyta- niem prawnym, czy art. 290 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny ( obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 17; dalej: k.k.) w zakresie, w jakim nakłada na sąd obowiązek zasądze- nia nawiązki w wysokości podwójnej wartości drzewa, jest zgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji . 1 .1. Pytanie prawne zostało przedstawione na tle następującego stanu faktycznego i prawnego . Straż Leśna jako oskarżyciel publiczny skierowała do sądu akt oskarżenia przeciwko D . R., któremu zarzucono popełnienie czynu polegającego na dokonaniu wyrębu i kradzieży piętnastu dębów (5,565 m 3 drewna) o wartości 2778,69 zł, na szkodę Skarbu Państwa - Lasów OTK ZU A/2024 P 11/21 poz. 37 2 Państwowych Nadleśnictwa P . , które zakwalifikowano jako przestępstwo z art. 290 § 1 w zw iązku z art. 278 § 1 i 3 k.k. W ramach aktu oskarżenia Straż Leśna wniosk owała o wy- danie wyroku bez przeprowadzenia rozprawy i wymierzenie oskarżonemu kary 5 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonywania na okres próby 2 lat, orzeczenie środka karnego (nawiązki) z art. 290 § 2 k.k. w wysokości 5557,38 zł oraz zasą- dzenie kosztów postępowania . Jak ustalił sąd, drzewo skradzione przez oskarżonego zostało odzy skane. 1. 2 . Zdaniem s ąd u problem konstytucyjny wynikający z zakwestionowanego art. 290 § 2 k.k. polega ł na nadmiernym przysporzeniu w majątku pokrzywdzonego czynem zabronio- nym kosztem nieproporcjonalnego uszczuplenia majątku sprawcy czynu, w sytuacji, gdy po- krzywdzony otrzymał nawiązkę od skazanego, a jednocześnie odzyskał skradzione drzewo. Zgodnie bowiem z kwestionowanym art. 290 § 2 k.k., „w razie skazania za wyrąb drzewa albo za kradzież drzewa wyrąbanego lub powalonego, sąd orzeka na rzecz pokrzywdzonego nawiązkę w wysokości podwójnej wartości drzewa ” . W ocenie sądu dla rozstrzygnięcia wątpliwości konstytucyjnych nie bez znaczenia jest fakt odzyskania skradzionego dr z ewa , ponieważ „[t]ym samym, w jakimś sensie, pokrzyw- dzony Skarb Państwa nie został pozbawiony samego drzewa, co czyni tezę o szkodzie nie uprawnioną. O ile można uznać, że powstała szkoda w drzewostanie, to już czynności z 15 mar ca 2021 r. [tj. zidentyfikowanie i zatrzymanie skradzionego drewna] wykluczają tezę o szkodzie w drzewie, jako potencjalnym towarze będącym przedmiotem obrotu. Jeśli zatem organom ścigania udało się odzyskać skradzione wycięte drzewo, to Sąd Rejonowy wyraża wątpliwości, czy orzekanie o nawiązce w podwójnej wartości drewna, przy założeniu, że ma być ona środkiem kompensacyjnym, nie jest sprzeczne z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji RP” (uzasadnienie pytania prawnego , s. 4). Zdaniem sądu założeniem instytucji nawiązki jest kompensata szkody , co uprawni a wskazanie art. 64 ust. 1 i 2 Konstytuc ji jako wzorca kontroli , ponieważ ochronie na tej pod- stawie podlega również majątek sprawcy przestępstwa z art. 290 § 1 k.k. Jak stwierdził sąd , ś rodki kompensacyjne, w tym nawiązka, stanowią ingerencję w majątek oskarżonego. Inge- rencja taka może być, zgodnie z wymogami wynikającymi z art. 31 ust. 3 Konstytucji do- puszczalna , j ednak według sądu „nieproporcjonalne staje się takie ukształtowanie prawa, któ- re daje pokrzywdzonemu możliwość nadmiernego odniesienia korzyści z tytułu naruszenia jego prawa. Nawiązując do przedmiotowej sprawy, stać się tak może zarówno w przypadku zasądzenia nawiązki w wysokości przewyższającej wartość drzewa wyrąbanego albo skra- dzionego wyrąbanego lub powalonego, ale również w sytuacji, w której na skutek np. działań organów ścigania udało się zatrzymać drzewo w celu zwrotu pokrzywdzonemu” (uzasadnie- nie pytania prawnego , s. 7) . Sąd uznał, ż e żadna ze wskazanych w art. 31 ust. 3 Konstytucji wartości usprawiedliwiających ograniczenia nie znajduje zastosowania. Sąd przyjął m.in. , że „instytucja nawiązki z art. 290 § 2 k.k. (w podwójnej wartości drzewa) nie jest niezbędna w demokratycznym państwie dla ochrony środowiska, skoro istnieją już środki, które mają za zadanie przeciwdziałać wyrębowi drzewa w lesie albo kradzieży drzewa wyrąbanego lub po- walonego” (uzasadnienie pytania prawnego, s. 9). Uzasadniając zarzut naruszenia zasady słusznego i sprawiedliwego odszkodowania ( art. 2 Konstytucji ) , sąd stwierdził, że „przyznawanie pokrzywdzonym uprawnienia do obliga- toryjnego zasądzania nawiązki w aż podwójnej wartości drzewa, stanowi nieuprawnione fa- woryzowanie interesów właścicieli lasów. Co warte podkreślenia, szkoda w drzewie, poprzez jego kradzież lub wyrąb, stanowi i tak uprzywilejowaną dla pokrzywdzonego postać czynu, skoro stanowi on przestępstwo niezależnie od wartości drzewa i jest ścigany z oskarżenia pu- blicznego. Cały więc ten zespół cech uprawnia zarzut o szczególnym uprzywilejowaniu po- krzywdzonego przestępstwem. Przepis art. 290 § 2 k.k., nie realizuje idei sprawiedliwości OTK ZU A/2024 P 11/21 poz. 37 3 rozumianej jako dążenie do zachowania równowagi w stosunkach społecznych oraz po- wstrzymywanie się od kreowania nieusprawiedliwionych przywilejów dla wybranych grup obywateli” (uzasadnieni e pytania prawnego, s. 9 - 10 ). W związku z tym sąd uznał, że kwe- stionowany przepis narusza art. 2 Konstytucji ze względu na arbitralność przyjętego rozwią- zania, co jest dowodem, „że przepis art. 290 § 2 k.k. jest jedynie przeniesioną w realia współ- czesne karą prywatną” (uzasadnieni e pytania prawnego , s. 10 ). 2. Pismem z 27 października 2021 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu. 3. W piśmie z 10 listopada 20 2 1 r. Prokurator Generalny wniósł o stwierdzenie , że po- stępowanie w niniejszej sprawie winno zostać umorzone ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. 4 . W piśmie z 7 lipca 20 23 r. Marszałek w imieniu Sejmu wniósł o stwierdzenie , że art. 290 § 2 k.k. w zakresie, w jakim nakłada na sąd obowiązek zasądzenia nawiązki w wyso- kości podwójnej wartości drzewa, jest zgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 i w związku z art. 2 Konstytucji. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 6 marca 2024 r. wpłynęło do Trybunału Konstytucyjnego postanowienie Sądu Rejo- nowego w Sierpcu, II Wydział Karny, którym sąd , na podstawie art. 56 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytu- cyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), postanowił wycofać pytanie prawne do Trybunału Konstytucyjnego . W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny , na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK , postanowił jak w sentencji.