SK 69/23

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 2 maja 2024 r. Pozycja 38 POSTANOWIENIE z dnia 11 kwietnia 2024 r. Sygn. akt SK 69/23 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Bartłomiej Sochański – przewodniczący Piotr Pszczółkowski – sprawozdawca Bogdan Święczkowski Michał Warciński Rafał Wojciechowski , po rozpoznaniu , na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 kwietnia 2024 r., skargi konstytucyjnej A . S . o zbadanie zgodności: 1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit . b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o za- pobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u lud zi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239) z art. 2 oraz z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konsty- tucji , 2) § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie ob- owiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753) z art. 2 oraz z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji , 3) art. 17 ust. 11 ustawy powołanej w punkcie 1 w związku z § 5 rozporządzenia powołanego w punkcie 2 z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. A . S . w skardze konstytucyjnej z 2 1 października 2022 r. wniosła o stwierdzenie, że: 1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit . b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239; dalej: u.z.ch. z .) jest niezgodny z art. 2 oraz z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji; 2) § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753; dalej: rozporządzenie z 2011 r.) jest nie- OTK ZU A/2024 SK 69/23 poz. 38 2 zgodny z art. 2 oraz z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji; 3) art. 17 ust. 11 u.z.ch. z . w związku z § 5 rozporządzenia z 2011 r. jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji. 1.1. Skargę konstytucyjną wniesiono na tle poniżej opisanego stanu faktycznego: Skarżąc a jest matką małoletniego dziecka, którego nie poddał a szczepieniom ochron- ny m w terminach wynikających z komunikatu Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny nałożył na skarżącą grzywnę w celu przymuszenia do zaszczepienia dziecka. Skarżącej wcześniej doręczono wystawiony przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego tytuł wykonawczy z wezwaniem do pod- dania dziecka określonym szczepieniom. Minister Zdrowia utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Wojewódzkiego In- spektora Sanitarnego , od czego skarżąc a wywi odła skargę do sądu administracyjnego, którą wyrokiem 15 listopada 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił. W wyroku z 6 kwie tnia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną skarżące j . 1.2. Uzasadnienie skargi konstytucyjnej oparto na następujących argumentach: Skarżąc a wskazał a , że art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.ch.z . ustanawia obowiązek poddawa- nia się szczepieniom ochronnym, a art. 17 ust. 1 tej ustawy precyzuje, że ów obowiązek obejmuje osoby określone na podstawie upoważnienia ustawowego przez ministra właściwe- go do spraw zdrowia i dotyczy chorób zakaźnych również określonych w akcie wykonaw- czym. Podkreślił a jednocześnie , że żaden z tych aktów nie określa ani ilości dawek poszcze- gólnych szczepionek, ani terminu , w jakim dawki te mają być podane . Uczyn iono to w ko- munikacie Głównego Inspektora Sanitarnego, i to z tego aktu – zdaniem skarżące j – wypro- wadza się w praktyce wymagalność obowiązku poddania się szczepieniu . W ocenie skarżące j , kwestionowana regulacja narusza wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadę dostatecznej określoności przepisów prawa, prawo do prywatności (art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji), a także art. 87 Konstytucji przewidujący zamknięty katalog źró- deł prawa powszechnie obowiązującego. Skarżąc a podni osła , że Program Szczepień Ochronnych wydawany przez Głównego Inspektora Sanitarnego nie mieści się w katalogu źródeł prawa powszechnie obowiązującego, może mieć wyłącznie charakter akt u prawa wewnętrznego i jako taki nie może stanowić pod- stawy decyzji wobec obywateli. W ocenie skarżące j , uznanie, że obowiązek jest nakładany na obywateli w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego, jest dodatkowo sprzeczne z za- sadą podziału władzy (ar t . 10 Konstytucji). Centralny organ administracji urzędowej nie ma upoważnienia do stanowienia prawa powszechnie obowiązującego. Skarżąc a stwierdził a , iż : „(…) nie kwestionuje, że art. 5 [ u.z.ch.z. ] nakłada na osoby przebywające na terytorium Polski obowiązek poddawania się szczepieniom ochronny [ m ] . Również nie zaprzecza, aby był a związan a treścią [rozporządzenia z 2011 r.] (…) Niemniej jednak zobowiązan a nie jest związan a Komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego, który konkretyzuje wiek dziecka jak również ilość dawek podlegających podaniu (…)”. W ocenie skarżące j , nawet gdyby uznać, że wydawanie takiego komunikatu ma uzasadnienie medyczne, to z prawnego punktu widzenia wykracza poza zakres źródeł prawa powszechnie obowiązują- cego. Skarżąc a dodał a , że zasadnym byłoby wydawanie Programu Szczepień Ochronnych na każdy rok w formie załącznika do rozporządzenia, jako aktu, który mieści się w zakresie art. 87 Konstytucji. Równocześnie s karżąc a uznał a , że kwestionowana przez ni ą regulacja ingeruje w pra- wo do prywatności, gdyż wyłącza możliwość podjęcia przez osoby obowiązane do poddania s ię szczepieniom (lub ich opiekunów prawnych bądź faktycznych) decyzji odmownej w za- OTK ZU A/2024 SK 69/23 poz. 38 3 kresie szczepienia . Ingerencja taka – zdaniem skarżące j – jest nieproporcjonalna, gdyż godzi w godność człowieka. Skarżąc a uznał a , że: „Godność ta jest odbierana zarówno dzieciom poprzez przymusowe poddawanie ich ryzyku utraty zdrowia i życia w wyniku szczepień, bez jednoczesnego stworzenia odpowiedniego sy [ s ] temu zabezpieczeń tych praw chociażby w postaci wsparcia ze strony Państwa w przypadku powikłań”. Dodał a , że „[p]aństwo nie ma prawa podejmować żadnych przymusowych działań medycznych stanowiących zagrożeni e dla życia obywatela, w tym dziecka, ponieważ każdy obywatel ma niezbywalne prawo do ochrony życia. Tymczasem w Polsce dzieciom wstrzykuje się dwie obowiązkowe szczepionki już w pierwszej dobie życia”. Skarżąc a wskazał a , że aktualny kalendarz szczepień nie różni się zasadniczo w sto- sunku do tego, który obowiązywał w poprzednim ustroju, podczas gdy w wielu krajach Unii Europejskiej zrezygnowano z przymusowego szczepienia oraz takiego kalendarza. Zdaniem skarżące j, świadczy to o tym, że zaskarżona przez ni ą regulacja nie spełnia kryterium „ko- nieczności” ograniczenia. Podsumowując, skarżąc a podni osła , że wprowadzenie obowiązku szczepień nie było niezbędne, gdyż ryzyko wystąpienia chorób zakaźnych nie jest realne . Zaznaczył a , że istnieją inne środki nieingerujące w prawo do prywatności, pozwalające na zapobieganie występowa- niu takich chorób (np. szczepienia akcyjne). Dodał a , że również art. 68 ust. 4 Konstytucji, nakazujący władzom publicznym zwalczać choroby epidemiczne, nie przesądza, czy środki zwalczania takich chorób powinny być stosowane na zasadzie dobrowolności, zgodnie z pra- wem do samostanowienia (art. 47 Konstytucji), czy na zasadzie przymusu państwowego. 2 . Prokurator Generalny w piśmie z 1 sierpnia 2023 r. (data wpływu: 4 sierpnia 2023 r.) wniósł o umorzenie postępowania: 1) w zakresie badania zgodności art. 17 ust. 11 u.z.ch.z. w związku z § 5 rozporządzenia z 2011 r. z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w zwią - zku z art. 87 Konstytucji – na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) – ze względu na zbędność orzekania; 2) w pozostałym zakresie – na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK – ze względu na niedopuszczalność orzekania. Prokurator Generalny podniósł , że postawiony w skardze konstytucyjnej zarzut nie- zgodności art. 17 ust. 11 u.z.ch.z. w związku z § 5 rozporządzenia z 2011 r. z art. 47 w związ- ku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji jest identyczny jak zarzut, o którym Trybu- nał Konstytucyjny rozstrzygnął merytorycznie w wyroku z 9 maja 2023 r. (sygn. SK 81/19, OTK ZU A/2023, poz. 50) , co – z uwagi na zasadę ne bis in idem – powoduje , że ponowne orzekanie w tym zakresie przez Trybunał jest zbędne , zwłaszcza w świetle zajętego przez Trybunał stanowiska odnośnie do skutków wyroku o sygn. SK 81/19. Jeśli chodzi o zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji, Prokurator Generalny stwierdził, że wydanie wyroku w tym zakresie jest niedopuszczalne. Zauważył bowiem, że choć skarżąc a wskazał a na wywodzoną z tego przepisu zasadę określoności przepisów prawa, to – wbrew wymaganiom szczególnym skargi konsty tu cyjnej – nie powiązał a tego wzorca z in nym prze- pisem wyrażającym konkretne prawo konstytucyjne. Prokurator Generalny podniósł następnie, że także w pozostałym zakresie poważne wątpliwości budzi legitymacja czynna skarżące j . Zdaniem Prokuratora Generalnego, skarżąc a nie uzasadnił a , w jaki sposób zostało naruszone jej prawo do samostanowienia, wywiedzione z art. 47 Konstytucji. Zauważył, że w sprawie leżącej u podstaw skargi konstytucyjnej zobo- wiązanym do poddania się szczepieniom ochronnym było małoletnie dziecko skarżące j . Ob- owiązek skarżące j poddania dziecka szczepieniom ochronnym wynikał z art. 5 ust. 2 u.z.ch.z. , którego to przepisu skarżąc a nie uczynił a przedmiotem zaskarżenia. Prokurator Gener a lny wskazał, że wykonujący władzę rodzicielską rodzice nie reprezentują interesów własnych, tylko interesy dziecka. W yprowadził stąd wniosek, że skarżąc a – nie poddając swojego dziec- OTK ZU A/2024 SK 69/23 poz. 38 4 ka szczepieniom ochronnym – decydował a nie o swoim życiu osobistym, lecz o życiu osobi- stym dziecka. Z a znaczył również , że kwestia ta została dostrzeżona w wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. SK 81/19. 3 . Rzecznik Praw Obywatelskich w piśmie z 3 sierpnia 2023 r. poinformował, że nie zgłasza udziału w postępowaniu w niniejszej sprawie. 4 . Minister Zdrowia z piśmie z 23 sierpnia 2023 r. (data wpływu: 25 sierpnia 2023 r.) wniósł o umorzenie postępowania: 1) w zakresie punktu 1 i 2 petitum skargi konstytucyjnej – na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK – ze względu na niedopuszczalnoś ć orzekania; 2) w zakresie punktu 3 skargi konstytucyjnej – na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK – ze względu na zbędność orzekania. Na wypadek, gdyby Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił wniosku o umorzenie postępowania, Minister Zdrowia wniósł o stwierdzenie, że: 1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 u.z.ch. z . są zgodne z art. 2 oraz z art. 47 w związ- ku z art. 31 ust. 3 Konstytucji; 2) § 3 rozporządzenia z 2011 r. jest zgodny z art. 2 i z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Minister Zdrowia stwierdzi ł , że przedmiotowa skarga konstytucyjna dotyczy takiego samego stanu faktycznego i prawnego, jak skarga konstytucyjna będąca przedmiotem postę- powania przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie o sygn. SK 81/19. Jeśli chodzi o za- rzuty sformułowane w punkcie 1 i 2 petitum przedmiotowej skargi, zdaniem Mini stra Zdro- wia , zachodzą przesłanki umorzenia postępowania analogiczne jak w sprawie o sygn. SK 81/19, natomiast w odniesieniu do zarzutu postawionego w punkcie 3 petitum skargi za- chodzi zbędność orzekania, gdyż Trybunał w przywołanym wyroku o takim zarzucie orzekł merytorycznie. Uzasadniając swoje stanowisko w kwestii zgodności zaskarżonych przepisów ze wska zanymi wzorcami kontroli, Minister Zdrowia stwierdził, że art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 u.z.ch.z. nie naruszają wynikającej z art. 2 Konstytucji zasady określoności. Wskazawszy na treść tych przepisów i omówiwszy ich otoczenie normatywne, uznał, że przy- jęta przez ustawodawcę konstrukcja szczepień obowiązkowych jest prawidłowa z punktu widzenia legislacyjnej poprawności. Ustawodawca zachował należytą kolejność i szczegóło- wość w zakresie wprowadzonego obowiązku: przepis ogólny, przepis szczegółowy, upoważ- nienie do wydania aktu wykonawczego. Minister Zdrowia podkreślił, że regulacja ta cechuje się precyzją i jest jasna. Minister Zdrowia, zaznaczywszy, że rozporządzenie z 2011 r. określa przedział wieku, w jakim dane szczepieni e ma być wykonane, wyjaśnił, iż dane dotyczące ilości dawek po- szczególnych szczepionek, jak i konkretnego wieku, w którym mają być podane, są informa- cjami specjalistycznymi z zakresu medycyny i mają charakter techniczny. Minister Zdrowia wskazał, że efekty związane ze szczepieniami ochronnymi przekła- dają się na ogólny stan zdrowia społeczeństwa przy zachowaniu wyszczepialności objętej rekomendacjami na poziomie 95%. Zauważył , że nałożenie powszechnego obowiązku pod- dawania się szczepien iom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym zapewnia odpowiednio wysoki odsetek osób uodpornionych przeciw tym chorobom i skutecznie zmniejsza ryzyko epidemicznego szerzenia się chorób zakaźnych w populacji. Zaznaczył także, że wysoki po- ziom zaszczepienia populacji sprawia, że również osoby nieuodpornione, które nie mogą być poddane szczepieniu, korzystają z ochrony, jak ą zapewnia zaszczepiona populacja. Dodał, że obowiązkowe szczepienia ochronne zmniejszają społeczne skutki związane z ciężkimi zdro- wotnymi następstwami chorób zakaźnych, w tym związane z kosztami leczenia tych chorób oraz ich powikłań. Ponadto przypomniał, że Polska uczestniczy w programach WHO oraz odw o łał się do Komunikatu Komisji do Parlamentu Europejskiego , Rady, Europejskiego Ko- mitetu Ekonomiczno - Społecznego i Komitetu Regionów – Ściślejsza współpraca w zakresie OTK ZU A/2024 SK 69/23 poz. 38 5 przeciwdziałania chorobom zwalczanym drog ą szczepień (Bruksela, 26 kwietnia 2018 r., COM(2018) 245 final ). Konkludując, stwierdził, że ingerencja prawodawcy w prawo do pry- watności polegająca na wprowadzeniu obowiązku szczepień ma charakter proporcjonalny. W ocenie Ministra Zdrowia, przeprowadzona analiza dowodzi, że § 3 rozporządzenia z 2011 r. także nie narusza standardu k onstytucyjnego. 5. Rzecznik Praw Dziecka w piśmie z 29 sierpnia 2023 r. poinformował, że nie zgła- sza udziału w postępowaniu w niniejszej sprawie, ponieważ jej rozstrzyganie przez Trybunał Konstytucyjny jest niedopuszczalne i zbędne z przyczyn wskazanych w postanowieniu Try- bunału z 5 lipca 2023 r. (sygn. SK 95/20, OTK ZU A/2023, poz. 67). 6 . Sejm, w piśmie swojego Marszałka z 18 grudnia 2023 r., wniósł o umorzenie postę- powania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK ze względu na zbędność i niedopusz- czalność orzekania. Po pierwsze , Sejm stwierdził, że postawiony w skardze zarzut niezgo d ności art. 17 ust. 11 u.z.ch.z. w związku z § 5 rozporządzenia z 2011 r. jest tożsamy z zarzutem meryto- rycznie rozpoznanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. SK 81/19. Zdaniem Sejmu, w tym zakresie – w związku z zasadą ne bis in idem – zachodzi zatem zbędność orze- kania. Po drugie , w odniesieniu do zarzutu niezgodności art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 u.z.ch.z. z art. 2 Konstytucji , Sejm uznał, że skarżąc a nie wywi odła z tego przepisu Kon stytucji prawa lub wolności konstytucyjnych, w związku z czym nie spełnił a jednego z podstawowych warunków dopuszczalności skargi konstytucyjnych. Sejm dodał, że w tym zakresie skarżąc a tak uj ęła zarzut, iż można go odczytać jako dotyczący zaniechania prawo- dawczego, które nie podlega kognicji sądu konstytucyjnego. W ocenie Sejmu, brak w kon- strukcji art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 u.z.ch.z. wskazania konkretnego momentu życia dziecka, w którym należy podać szczepionkę oraz brak liczby dawek szczepionek jest efektem intencjonalnego i uzasadnionego zaniechania ustawodawcy. Po trzecie, gdy chodzi o postawione w skardze zarzuty niezgodności kwestionowanej regulacji z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, Sejm zauważył, że skarżąc a postulu- je ocenę tej regulacji z punktu widzenia konstytucyjnego prawa jednostki do decydowania o swoim życiu osobistym. W tym aspekcie zaznaczył, że w sprawie leżącej u podstaw skargi konstytucyjnej osobą zobowiązaną do poddania się s z czepieniom ochronnym było małoletnie dziecko skarżące j , a obowiązek skarżące j miał niejako charakter wtórny. Omówiwszy regula- cje dotyczące zgody na obowiązkowe szczepienie oraz przedstawiwszy różne stanowiska doktryny dotyczące zgody rodziców jako przesłanki legalności obowiązkowych szczepień ochronnych, Sejm wywiódł, że skarżąc a , czy to wyrażając zgodę na obowiązkowe szczepie- nie ochronne dziecka, czy wyraźnie sprzeciwiając się temu świadczeniu, nie decyduje o swo- im życiu osobistym, lecz zastępczo o życiu osobistym odrębnego od nie j podmiotu – swojego dziecka. Zdaniem Sejmu, wynika stąd wniosek, że w niniejszej sprawie nie chodzi o narusze- nie prawa do prywatności (prawa do samostanowienia) skarżące j . Sejm uznał, że skarga była- by w tym zakresie dopuszczalna, gdyby skarżąc a wystąpił a w imieniu i na rzecz swojego ma- łoletniego dziecka. Dodał, że skarżąc a m ogłaby ewentualnie zaskarżyć art. 5 ust. 2 u.z.ch.z. , który czyni rodzica odpowiedzialnym za realizację obowiązku szczepiennego dziecka. Kon- kludując, Sejm stwierdził, że skarga konstytucyjna w zakresie zarzutu naruszenia art. 47 Kon- stytucji w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji jest niedopuszczalna. OTK ZU A/2024 SK 69/23 poz. 38 6 II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. W petitum skargi konstytucyjnej A . S . (dalej: skarżąc a ) jako przedmiot zaskarżenia wskazał a : 1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit . b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobie- ganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239; obec- nie: Dz. U. z 2023 r . poz. 1284 , ze zm. ; dalej: u.z.ch.z. lub ustawa o zwalczaniu chorób za- kaźnych) , 2) § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obo- wiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753; dalej: rozporządzenie z 2011 r.) , 3 ) art. 17 ust. 11 u.z.ch.z. w związku z § 5 rozporządzenia z 2011 r. W toku postępowania w niniejszej sprawie u stawa o zwalczaniu chorób zaka ź nych by- ła nowelizowana , a cz ę ść zaskarżonych przepisów utraciła moc (zob. ustawa z dnia 17 sierp- nia 2023 r. o zmianie ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przezna- czenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 1938; dalej: ustawa nowelizująca z 2023 r. oraz rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r., Dz. U. poz. 2077 ; dalej: rozporządzenie z 2023 r. ). W związku z tym należało wyjaśnić, że Trybunał Konstytucyjny, badając dopuszczalność skargi konstytucyjnej A . S . , odwoływał się do stanu prawnego i takiego brzmienia zakwestionowanych przepi sów, które były podstawą wydanych w sprawie skarżące j rozstrzygnięć. Skarżąc a zarzucił a , że przepisy wskazane przez nią w punkcie pierwszym i drugim za- skarżenia są niezgodne z wywiedzioną z art. 2 Konstytucji zasadą określoności prawa oraz z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, natomiast przepisy zaskarżone w punkcie trzecim – z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji. 2. Trybunał Konstytucyjny – również na tym etapie postępowania – miał obowiązek zbadać, czy skarga konstytucyjna wniesiona przez skarżąc ą spełnia wszystkie wymagania formalne warunkujące jej merytoryczne rozpoznanie. Trybunał konsekwentnie przyjmuje bowiem, że na każdym etapie postępowania wszczętego na skutek wniesienia skargi niezbęd- na jest kontrola, czy nie zachodzi któraś z ujemnych przesłanek wydania wyroku, powodująca konieczność umorzenia postępowania w całości lub w części. Zakończenie etapu wstępnego rozpoznania skargi nie wyklucza dalszej oceny formalnych warunków jej wniesienia na ko- lejnym etapie postępowania. W szczególności, postanowienie o przekazaniu skargi konstytu- cyjnej do rozpoznania przez odpowiedni skład Trybunału nie przesądza ostatecznie o dopusz- czalności jej merytorycznego rozpatrzenia. 2.1 . Skarga konstytucyjna stanowi nadzwyczajny środek ochrony konstytucyjnych praw i wolności, a jej wniesienie uwarunkowane zostało spełnieniem wymogów wynikają- cych zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organi- zacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). W świetle regulacji konstytucyjnej materialnym warunkiem skutecznego wniesienia skargi konstytucyjnej jest doznanie bezpośrednio przez skarżącego naruszenia określonego prawa lub określonej wolności, które Konstytucja mu gwarantuje. Naruszenie to – co wielo- krotnie podkreślano w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego – musi mieć charakter oso- bisty, rzeczywisty (realny) i aktualny, a nie jedynie potencjalny (hipotetyczny). Choć orze- czenie Trybunału wydane w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej OTK ZU A/2024 SK 69/23 poz. 38 7 wywiera skutki erga omnes , to jednak sama skarga jest indywidualnym środkiem ochrony wolności i praw konstytucyjnych służącym przede wszystkim ochronie praw podmiotowych podmiotów ją wnoszących. „W odróżnieniu od skargi powszechnej ( actio popularis ), inicju- jący skargę konstytucyjną działa (…) nie w obronie prawa w ogóle, ale w obronie swojego własnego prawa o szczególnej wartości konstytucyjnej, w sytuacji gdy fakt naruszenia nastą- pił rzeczywiście, a nie tylko mógł nastąpić potencjalnie. Celem takiego działania, motywowa- nym interesem prawnym skarżącego, jest usunięcie skutków naruszenia osobistego, bezpo- średniego i aktualnego (…). W przeciwnym razie skarga konstytucyjna przekształciłaby się w actio popularis , a tego w żadnym razie nie przewiduje art. 79 Konstytucji” (postanowienie z 29 listopada 2010 r., sygn. SK 8/10, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 117). Uwarunkowanie dopuszczalności skargi konstytucyjnej istnieniem naruszenia prawa lub wolności konstytucyjnych powoduje, że w zorcem w tym trybie kontroli może być tylko taki przepis Konstytucji, który jest źródłem przysługujących skarżącemu konstytucyjnych praw lub wolności. Z kolei przedmiotem zaskarżenia skarżący winien uczynić przepisy (ustawy lub innego aktu normatywnego) wykazując e podwójną kwalifikację. Będąc podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie skarżącego przez sąd lub organ admini- stracji publicznej, muszą one prowadzić jednocześnie do naruszenia wskazywanych przez skarżącego konstytucyjnych praw lub wolności . Stawiając zarzuty niekonstytucyjności przepisu ustawy lub innego aktu normatywne- go, skarżący ma obowiązek po pierwsze wskazać, która konstytucyjna wolność lub prawo i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK), a po drugie – uzasadnić postawiony zarzut z powołaniem argumentów lub dowodów na jego poparcie (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p . TK). 2. 2 . Trybunał Konstytucyjny , uwzględniając powyższe ustalenia, zbadał , c zy przed- miotowa skarga konstytucyjna czyni zadość wskazanym warunkom jej merytorycznego roz- poznania. 2. 2 . 1. Przepisy ujęte w punkcie pierwszym petitum skargi konstytucyjnej (art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 u.z.ch.z. ) ustanawiają ustawowy obowiązek osób przebywających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw cho- robom zakaźnym . Minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony do określenia, jakie grupy osób są zobowiązane do poddania się jakiemu szczepieniu (art. 17 ust. 10 u.z.ch.z. ). Upoważnienie to zostało wykonane w rozporządzeni u z 2011 r. , którego § 3 – za- kwestionowany w punkcie drugim petitum skargi konstytucyjnej – konkretyzuje , kto (w ja- kich okolicznościach lub w jakim przedziale wiekowym ) jest obowiązany poddać się szcze- pieniu przeciwko wymienionym w tym przepisie chorobom zakaźnym . Szczepienia przeciw- ko niektórym z wymienionych w tym przepisie chorób zakaźnych dotyczą dzieci w określa- nych tam przedziałach wiekowych. W stanie faktycznym leżącym u podstaw przedmiotowej skargi konstytucyjnej , skar- żąc a był a zobowiązan a – między innymi na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 u.z.ch.z. oraz § 3 rozporządzenia z 2011 r. – do poddania swojego małoletniego dziecka nie- którym ze szczepień wymienionych w § 3 rozporządzenia z 2011 r., a ponieważ tego nie uczynił a , został wydany wobec niej tytuł wykonawczy, a następnie nałożono na ni ą grzywnę w celu przymuszenia oraz wezwano ją do dobrowolnego poddania małoletniego dziecka wskazanym w tytule wykonawczym szczepieniom przeciwko chorobom zakaźnym. Należało przy tym zauważyć, że ściśle rzecz biorąc , odpowiedzialność skarżące j miała swoją podstawę w art. 5 ust. 2 u.z.ch.z. , którego to przepisu skarżąc a nie zakwestionował a . Art. 5 ust. 2 u.z.ch.z. stanowi bowiem, że w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynno- ści prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, pono- OTK ZU A/2024 SK 69/23 poz. 38 8 si osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun fak- tyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 202 3 r. poz. 1545, ze zm. ). Choć skarżąc a nie zaskarżył a wszystkich przepisów, które w płaszczyźnie materialnej były podstawą wydanych w jej sprawie rozstrzygnięć, niemniej jednak Trybunał stwierdził, że te , które skarżąc a uczynił a przedmiotem skargi , determinowały treść tych rozstrzygnięć, gdyż to niewykonanie wynikającego między innymi z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 u.z.ch.z. w związku z § 3 rozporządzenia z 2011 r. obowiązku szczepienia małoletniego dziecka doprowadziło do wszczęcia wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego w admini- stracji, wydania tytułu wykonawczego oraz nałożenia na nią grzywny w celu przymuszenia. Wniosek, że zakwestionowane w punkcie pierwszym i drugim skargi konstytucyjnej przepisy były podstawą ( sensu largo ) wydanego w sprawie skarżące j ostatecznego orzecze- nia, nie przesądza jeszcze o dopuszczalności merytorycznego rozpoznania zarzutów, jakie zostały wobec tych przepisów postawione. Trybunał Konstytucyjny stwierdził , że skarżąc a w odniesieniu do tych zarzutów nie s pełnił a jeszcze innych warunków, o których mowa w art. 79 Konstytucji oraz w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK. Wprawdzie skarżąc a formalnie wskazał a przepisy Konstytucji, z których można wy- wieść prawa podmiotowe, jednak nie wyjaśnił a , w jaki sposób zostały naruszone przysługują- ce jej prawa o takim charakterze oraz nie uzasadnił a , że art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 u.z.ch.z. oraz § 3 rozporządzenia z 2011 r. są niezgodne z art. 2 Konstytucji (dokładniej: z wywiedzioną z tego przepisu zasadą określoności) oraz z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny zauważył , że art. 2 Konstytucji skarżąc a przywołał a jako sa- modzielny wzorzec kontroli, nie wyprowadzając z niego żadnego konkretnego prawa podmio- towego ani nie wiążąc go wprost z innym przepisem Konstytucji, wysławiającym takie pra- wo. Przywołana przez skarżąc ą zasada określoności przepisów prawa jest uznawana w orze - cznictwie za jedną z zasad o charakterze dyrektywnym. Trybunał wskazywał wprost : „[n]orma konstytucyjna nakazująca zachowanie odpowiedniej określoności regulacji praw- nych ma charakter zasady prawa. Nakłada to na ustawodawcę obowiązek jej optymalizacji w procesie stanowienia prawa. Ustawodawca powinien dążyć do możliwie maksymalnej rea- lizacji wymogów składających się na tę zasadę” (tak wyrok pełnego składu z 28 października 2009 r., sygn. Kp 3/09, OTK ZU nr 9/A/2009, poz. 138; teza ta została powtórzona w szeregu późniejszych orzeczeń, m.in. w wyroku pełnego składu z 21 września 2011 r., sygn. SK 6/10, OTK ZU nr 7/A/2011, poz. 73). Z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wynika również , że art. 2 Konstytucji tylko w pewnych przypadkach może być podstawą skargi konstytucyjnej, choć – jak podkreślano – możliwość tę należy traktować raczej jako wyjątkową i subsydiarną, gdy w sposób jasny i niebudzący wątpliwości z naruszeniem tego postanowienia można powiązać również naruszenie innych praw lub wolności konstytucyjnych skarżącego. Naruszenie zasad przedmiotowych wyznaczających granice ingerencji władzy publicznej w sferę praw podmio- towych , wynikających z art. 2 Konstytucji, w tym zasady określoności , może uzasadniać za- rzut niedopuszczalnego wkroczenia przez władzę w sferę konstytucyjnie chronionych praw lub wolności jednostki – jednak w takiej sytuacji obowiązkiem skarżącego jest wskazanie, jakie prawa lub wolności konstytucyjne i w jaki sposób zostały naruszone. Choć w punktach pierwszym i drugim petitum skargi skarżąc a obok art. 2 Konstytucji przywołał a art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, to jednak w uzasadnieniu skargi zabrakło takiego wy- wodu, z którego można by wyprowadzić wniosek, że skarżąc a ujmuje te wzorce kontroli związkowo , czyniąc przedmiotem zarzutu niedopuszczalną – gdyż dokonaną w oparciu o nie- kompletne i nieprecyzyjne unormowanie ustawowe – ingerencję w któreś z praw wywiedzio- nych z art. 47 Konstytucji . Skarżąc a – poza postawieniem tezy, że to przepisy ustawy o zwal- OTK ZU A/2024 SK 69/23 poz. 38 9 czaniu chorób zakaźnych oraz wydanego na ich podstawie aktu wykonawczego powinny określać w odniesieniu do przewidzianych w nich szczepień ilość wymaganych dawek oraz terminy, w jakich dawki te maj ą być podane – nie przeprowadził a testu określoności przepi- sów, które formalnie uczynił a przedmiotem zaskarżenia . Nawet gdyby przyjąć, że skarżąc a sformułował a zarzut nieproporcjonalnej ingerencji w prawo do prywatności polegającej na nałożeniu na jednostkę obowiązku o niejasno (nieprecyzyjnie) wyznaczonej treści, to i tak trudno byłoby z uzasadnienia skargi odtworzyć argumentację taki zarzut wspierającą. Skarżą- c a wyszła z założenia, że cały mechanizm realizacji obowiązku szczepienia musi być uregu- lowany na poziomie ustawy, nie podejmując nawet próby rozróżnienia, które elementy kwe- stionowanego przez ni ą uregulowania rzeczywiście wyznaczają treść nałożonego na jednostkę obowiązku i na ile precyzyjnie to czynią, a które mają jedynie charakter operacyjny czy tech- niczny. Trybunał Konstytucyjny dostrzegł przy tym, że rekonstrukcja przedmiotu zaskarżenia była dodatkowo utrudniona, ponieważ na podstawie uzasadnienia skargi trudno dociec, jaka jest istota problemu konstytucyjnego, który skarżąc a chce uczynić przedmiotem kontroli kon- stytucyjności: czy skarżąc a rzeczywiście kwestionuje „jedynie” niedookreśloność ustawowej regulacji obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym (polegającej na pominięciu w przepisach ustawy i rozporządzenia niektórych elementów wyznaczających treść tego obo- wiązku czy warunków jego wymagalności), czy też generalnie kwestionuje dopuszczalność nałożenia na jednostki takiego obowiązku ustawowego. Skarga jest w tym zakresie niejasna, a jej osnowa i uzasadnienie są niespójne. Skarżąc a dość ogólnie stwierdz iła , że : „ O bowiązu- jące w Polsce przepisy dotyczące obowiązku szczepień ochronnych niezaprzeczalnie stanowią ingerencję w prawo do prywatności z art. 47 Konstytucji (prawo do decydowania o życiu osobistym) wyłączając możliwość podjęcia przez osoby obowiązane do poddania się obo- wiązkowym szczepieniom lub ich opiekunów prawnych lub faktycznych decyzji o odmowie poddania się szczepieniom. Obowiązek ten stanowi zatem z pewnością ingerencję w zasadę autonomii (samostanowienia) jednostki wiążącą się ściśle z nakazem poszanowania godności ludzkiej a konkretnie z prawem decydowania przez nią o świadczeniach zdrowotnych, którym chce się ona poddać” , choć jednocześnie w innym miejscu uzasadnienia skargi zazn aczyła , że „ nie kwestionuje, że art. 5 [ u.z.ch.z. ] nakłada na osoby przebywające na terytorium Polski obowiązek poddawania się szczepieniom ochronny [ m ] ” i „[r]ównież nie zaprzecza, aby by ła związan a treścią [ rozporządzenia z 2011 r.]”. Trybunał Konstytucyjny w tym aspekcie przypomniał, że jest związany granicami wniosku, pytania prawnego lub skargi (art. 67 u.o.t.p.TK), co w konsekwencji uniemożliwia samodzielne określanie przez Trybunał nie tylko przedmiotu kontroli, lecz także sformułowa- nie zarzutu niekonstytucyjności. To na skarżącym spoczywa ciężar argumentacji, że kwestio- nowany przepis jest niezgodny z Konstytucją. Trybunał nie może wyręczać skarżącego w doborze właściwej argumentacji do podnoszonych w skardze wątpliwości. Obowiązki, o których mowa w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK , nie mogą być – co należy podkreślić – traktowane powierzchownie i instrumentalnie (por. np. wyrok z 15 kwietnia 2014 r., sygn. SK 48/13, OTK ZU nr 4/A/2014, poz. 40). Trybunał już wielokrotnie wyjaśniał, że warun- kiem merytorycznego rozpoznania zarzutów sformułowanych w skardze konstytucyjnej jest odpowiednie (właściwe) ich uzasadnienie przez skarżącego. Uzasadnienie zarzutu polega na sformułowaniu takich argumentów, które przemawiają na rzecz niezgodności zachodzącej pomiędzy normami wynikającymi z kwestionowanych przepisów a normami zawartymi we wzorcach kontroli. Prawidłowe uzasadnienie zarzutów w celu wykazania takiego związku wymaga nie tylko wskazania przepisu Konstytucji mającego stanowić wzorzec kontroli, lecz także powołania przekonujących argumentów wskazujących na niezgodność treści przepisu kwestionowanego z treścią normy wyrażonej w przepisie konstytucyjnym. Argumenty te mu- szą być relewantne do treści zarzutu. Tego rodzaju argumentacji w uzasadnieniu skargi kon- OTK ZU A/2024 SK 69/23 poz. 38 10 stytucyjnej A . S . zabrakło. Liczne fragmenty uzasadnienia skargi zawierają nie tyle argumenty dotyczące istoty stawianych przez skarżąc ą zarzutów wiążących się z niewystarczająco doo- kreślonym na poziomie ustawy i rozporządzenia obowiązkiem szczepienia, ile ogólny wywód podważający dopuszczalność ingerencji w prawo do prywatności polegającej na wprowadze- niu ustawowego obowiązku szczepień. Niezależnie od tego, jak odczytać by można istotę problemu konstytucyjnego, który skarżąc a próbuje postawić w skardze konstytucyjnej, należało zauważyć, że w sprawie, w zwią zku z którą skarżąc a wystąpił a ze skargą konstytucyjną, chodziło o obowiązek szcze- pienia małoletniego dziecka, a nie same j skarżące j . Ściśle rzecz biorąc, nie doszło zatem do bezpośredniego naruszenia prawa do prywatności skarżące j , o czym niżej. Prawo do ochrony życia prywatnego oraz do decydowania o swoim życiu osobistym Konstytucja zapewnia każdemu , zatem także dziecku. Jest ono odrębnym podmiotem praw konstytucyjnych, choć możliwość korzystania z tych praw jest zrelatywizowan a do sytuacji małoletniego współkształtowanej przez stopień jego dojrzałości i samodzielności. Realizacja konstytucyjnych praw podmiotowych przysługujących dzieciom wymaga uwzględnienia tak- że innych wzorców konstytucyjnych , w szczególności takich jak art. 48 ust. 1 zdanie pierwsze i art. 72 ust. 3 Konstytucji. Konstytucja – gwarantując dzieciom prawo do samostanowienia – wprost lub w sposób dorozumiany zastrzega, że realizacja tego prawa następuje proporcjonal- nie do stopnia rozwoju dziecka lub pod nadzorem (zob. wyrok TK z 11 października 2011 r., sygn. K 16/10, OTK ZU nr 8 / A/2011, poz. 80). Ogólnie rzecz ujmując, podmioty zobowiąza- ne do ochrony praw dziecka, w tym przede wszystkim rodzice, mają zapewnić ochronę intere- sów małoletniego, reprezentować je, natomiast nie oznacza to, że są „ dysponentami ” praw przysługujących dziecku . Trzeba zatem rozróżnić dwie sytuacje: po pierwsze, gdy rodzic wy- stępuje jako przedstawiciel ustawowy dziecka, w sytuacji, gdy naruszono prawo, którego podmiotem jest dziecko oraz po drugie, gdy rodzić występuje w obronie praw przysługują- c ych je mu jako rodzicowi. Trybunał podkreślał już w swoim orzecznictwie rolę pieczy wyko- nywanej przez rodziców nad dzieckiem oraz przysługującej im władzy rodzicielskiej, wskazu- jąc na istnienie odrębnego prawa podmiotowego przysługującego rodzicom (zob. powołany wyżej wyrok o sygn. K 16/10 oraz wyrok z 21 stycznia 2014 r., sygn. SK 5/12, OTK ZU nr 1 / A/2014, poz. 2). W skardze konstytucyjnej, na podstawie której wszczęto postępowanie w niniejszej sprawie, skarżąc a nie wyróżnił a tych płaszczyzn, wystąpił a ze skargą w swoim imieniu i podni osła , że kwestionowana regulacja narusza jej przysługujące prawo do prywat- ności (prawo do samostanowienia), podczas gdy – ściśle rzecz biorąc – ingeruje ona bezpo- średnio w prawa podmiotowe dziecka. Trybunał Konstytucyjny w niniejszej sprawie – tak jak uczyniono to w wyroku Trybunału z 9 maja 2023 r. (sygn. SK 81/19, OTK ZU A/2023, poz. 50 ) dotyczącym podobnej sprawy – stwierdził, że skarżąc a nie sformułował a wprost za- rzutów związanych z j ej odpowiedzialnością za realizację obowiązku szczepiennego dziecka. Reasumując, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w zakresie dotyczącym art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 u.z.ch.z. oraz § 3 rozporządzenia z 2011 r. w przedmiotowej skardze konstytucyjnej nie uzasadniono zarzutu naruszenia przysługując ego skarżące j konsty- tucyjnego prawa podmiotowego . Nie spełniono zatem wymogów formalnych wynikających z art. 79 Konstytucji oraz z art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK. Spowodowało to konieczność umorzenia postępowania w tym zakresie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK z powo- du niedopuszczalności wydania wyroku. 2 . 2 .2. Zakwestionowany w punkcie trzecim art. 17 ust. 11 u.z.ch.z. stanowi, że Głów- ny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra wła- ściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktual- nej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 OTK ZU A/2024 SK 69/23 poz. 38 11 u.z.ch.z. oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu. Z kolei według wskazanego przez skarżąc ą jako przepis związkowy § 5 roz- porządzenia z 2011 r. obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Progra- mem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarne- go w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 u.z.ch.z. W stanie prawnym obowiązującym przed wejściem w życie ustawy nowelizującej z 2023 r. w Programie Szczepień Ochronnych określano ilość dawek poszczególnych szcze- pionek oraz wskazywano, kiedy należy podać każdą z dawek. W zasadniczej części, skarżąc a w niniejszej sprawie kwestionował a jako niekonstytucyjny właśnie ten element regulacji do- tyczącej realizacji obowiązku szczepienia. Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. SK 81/19 orzekł, że art. 17 ust. 11 u.z.ch.z. w związku z § 5 rozporządzenia z 2011 r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obo- wiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogła- szanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji , postanawiając jednocześnie, że przepisy te tracą moc po upływie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw (zob. Dz. U. z 2023 r. poz. 909 oznaczony datą 12 maja 2023 r.). Trybunał Konstytucyjny rozstrzy- gnął tym samym o tożsamym zarzucie jak postawiony w punkcie trzecim skargi konstytucyj- nej rozpoznawanej w niniejszej sprawie. A rt. 59 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK nakazują Trybuna- łowi umorzyć postępowanie, jeżeli wydanie wyroku jest niedopuszczalne lub zbędne. Jeszcze przed wejściem w życie u.o.t.p.TK Trybunał wyjaśnił, że „[z]będność lub niedopuszczalność orzekania zachodzi między innymi wówczas, gdy kwestionowana norma była już przedmio- tem kontroli w innej sprawie co do ich zgodności z Konstytucją. Gdy w sprawie zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa, ziszcza się ujemna przesłanka procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej ( res iudicata ) powodująca niedopuszczalność wydania orzeczenia. Gdy zaś w sprawie zachodzi tylko tożsamość przedmiotowa, ziszcza się przesłanka ne bis in idem , prowadząca do uznania orzekania za zbędne. Zasada ne bis in idem wyraża tym samym niedopuszczalność orzekania w sprawie, jeżeli występuje w niej identyczność zaskarżonych przepisów, wzorca konstytucyjnego oraz postawionych zarzutów, jak w sprawie, w której Trybunał już wcześniej orzekał” ( zamiast wielu zob. postanowienie pełnego składu z 3 listo- pada 2015 r., sygn. SK 64/13, OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 169, wraz z przywołanymi tam judykatami). Pogląd ten pozostał aktualny po wejściu w życie u.o.t.p.TK . Trybunał uznał, że chociaż między niniejszą sprawą i sprawą o sygn. SK 81/19 nie zachodzi tożsamość podmio- towa, to – w zakresie zarzutu niekonstytucyjności art. 17 ust. 11 u.z.ch.z. w związku z § 5 rozporządzenia z 2011 r. – zachodzi między nimi tożsamość przedmiotowa, co stanowi pod- stawę umorzenia postępowania ze względu na zbędność wydania wyroku z uwagi na nega- tywną przesłankę ne bis in idem . Na marginesie, Trybunał Konstytucyjny zaznaczył, że ustawodawca ustawą nowelizu- jącą z 2023 r. zmienił regulację wysłowioną w art. 17 u.z.ch.z. , w tym dodał w tym przepisie ust. 9a - 9c, a rozporządzenie z 2011 r. zostało zastąpione przez rozporządzenie z 2023 r. (w załącznikach do którego określono między innymi liczbę dawek szczepienia, wiek, w któ- rym powstaje obowiązek szczepienia oraz termin wykonania szczepienia ) . W uzasadnieniu autopoprawki do projektu ustawy nowelizującej z 2023 r. (druk sejmowy nr 3408 - A/IX ka- dencja) wprost wskazano, że jej celem jest między innymi wykonanie wyroku TK o sygn. SK 81/19. 2. 3 . Podsumowując, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w niniejszej sprawie , wo- bec z jednej strony niespełnienia warunków dopuszczalności skargi konstytucyjnej, z drugiej OTK ZU A/2024 SK 69/23 poz. 38 12 – ziszczenia się przesłanki ne bis in idem , należało umorzyć postępowanie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK. Zważywszy na powyższe okoliczności, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.