P 4/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 6 grudnia 2018 r. Pozycja 69 POSTANOWIENIE z dnia 21 listopada 2018 r. Sygn. akt P 4/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki – przewodniczący Grzegorz Jędrejek Zbigniew Jędrzejewski Leon Kieres Jarosław Wyrembak – sprawozdawca, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 listopada 2018 r., pytania prawnego S ą du Rejonowego w Chorzowie, czy art. 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 396) jest zgodny z art. 32 ust. 1, art. 78, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organiza- cji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072) umo- rzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE I 1. Postanowieniem z 17 grudnia 2015 r., sygn. akt VII K 1120/14, Sąd Rejonowy w Chorzowie, Wydzia ł VII Karny (dalej: sąd pytający) zwrócił się do Trybunału Konstytu- cyjnego z pytaniem prawnym, czy art. 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 396; dalej: ustawa noweli- zująca ) jest zgodny z art. 32 ust. 1, art. 78, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 i art. 2 Konstytucji. Pytanie zostało sformułowane w związku z następującym stanem faktycznym i praw- nym: 8 maja 2013 r. skazany [ … ] złożył wniosek o wydanie wyroku łącznego, który do 30 czerwca 2015 r. nie został rozpoznany . 1 lipca 2015 r. weszła w życie ustawa nowelizują- ca , która w art. 1 pkt 46-54 oraz w art. 5 pkt 40- 46 całkowicie zmieniła założenia instytucji OTK ZU A/2018 P 4/16 poz. 69 2 kary łącznej oraz zasady orzekania o tej karze i ustalania jej wymiaru. W art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej wprow a dzono zasadę, że nowych przepisów nie stosuje się do kar prawomoc- nie orzeczonych przed wejściem w życie tych przepisów. N owe brzmienie rozdziału IX k o- deksu karnego (dalej: k.k. lub kodeks karny) , dotyczącego zbiegu przestępstw oraz łącz enia kar i środków karnych, znajduje zastosowanie dopiero wtedy, gdy zachodzi potrzeba orzecze- nia kary łącznej w związku z prawomocnym skazaniem po wej ściu w życie nowelizacji, czyli od 1 lipca 2015 r. Zgodnie z art. 19 ust. 2 ustawy nowelizującej, prawomocnie orzeczoną przed wejściem w życie tej ustawy karę łączną obniża się do jej górnej granicy przewidzianej w nowych przepisach. Zdaniem sądu pytającego , art. 19 ustawy nowelizującej jest sprzeczny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Sąd wyjaśnił, że w stosunku do takiego samego przestępcy , w za leżności od te- go, w jakim „układzie procesowym” się znajduje, tj. czy skazano go prawomocnie za wszys t- kie przestępstwa jeszcze przed 1 lipca 2015 r., czy też chociażby jeden z wyroków uprawo- mocnił się po tej dacie, w zakresie orzekania o karze łącznej mogą znaleźć zastosowanie zu- pełnie inne regulacje prawne. W efekcie podmioty znajdujące się w sytuacji podobnej, zost a- ną potraktowane w sposób odmienny. Zdaniem sądu pytającego nie ma żadnego usprawiedl i- wienia odstępstwa od zasady równości podczas orzekania o karze łącznej, albowiem nie spo- sób uznać za cechę relewantną, uzasadniającą zróżnicowanie sytu acji prawnej skazanych, dat wydawania wyroków. Sąd pytający uznał za niedopuszczalne, w świetle art. 32 ust. 1 Konst y- tucji, aby w zależności od daty prawomocności wyroków podlegających łączeniu miała zasto- sowanie surowsza lub łagodniejsza sankcja ka rna za te same czyny. Zdaniem sądu pytającego , r ozwiązanie prawne zawarte w art. 19 ustawy nowelizują cej jest także sprzeczne z zasadą sprawiedliwości społecznej i z zasadą demokratycznego państwa prawnego, wyra żon ymi w art. 2 Konstytucji. Ponadto „odwrócenie” reguły intertemporalnej z art. 4 § 1 k.k. (stosowanie ustawy starej zamiast nowej) może mieć istotny wpływ na prawo do zaskarżania wyroków wydawanych w pierwszej instancji, określone w art. 78 Konstytucji, prawo do skutecznej obrony zawarte w art. 42 ust. 2 Konstytucji oraz prawo do sprawiedli- wego rozpoznania sprawy zawarte w art. 45 ust. 1 Konstytucji, gdyż ni ejasne przepisy w tak istotnej kwestii jak wymiar kary z a popełnione przestępstwa mogą utrudniać sfo rmowanie zarzutów i złożenie skutecznej apelacji w sprawie. Sąd pytający uznał, że gdyby ustawodawca nie wprowadził art. 19 ust. 1 ustawy now e- lizującej , sąd rozpoznając y sprawę o wydanie wyroku łącznego , stosując ustawę obowiązują- cą poprzednio , musiałby uzasadnić , dla czego jest ona względniejsza dla sprawcy. Aktualnie literalne brzmienie art. 19 ustawy nowelizującej nak a zuje zawsze stosować ustawę w starym brzmieniu odnośnie do skazanych, co do których wszystkie wyroki podle gające łączeniu stały się prawomocne przed 1 lipca 2015 r., a wyrok łączny jeszcze nie został wydany lub nie jest pra womocny. Jeżeli przed 1 lipca 2015 r. zapadł prawomocny wyrok , istnieje podstawa do ewentualnego zastosowania art. 19 ust. 2 us tawy nowelizującej. Ustawodawca nie daje jednak ża d nych wskazówek co do tego , na jaki dzień należy ustalić , jaki jest maksymalny wymiar kary łącznej według ustawy w nowym brzmieniu – czy na dzień wydawania wyroku łączn e- go, czy też na dzień przeprowadzenia analizy – i porównać go z karą wymierzoną w wyroku. W przepisach mowa jest tylko i wyłącznie o obniżaniu kary wymierzonej. Ustawodawca nie wymaga, by sąd porównywał wpływ nowych uregulowań dotyczących kary łącznej na sytua- cję fa k tyczną skazanego. Zdaniem s ądu pytającego , bez wprowadzenia jasnych, czytelnych reguł porównywania dwóch stanów prawnych rozstrzygnięcia sądu nabierają charakteru do- wolno ści. Prawo do sądu nie powinno być tutaj rozumiane od strony formalnej, wyłącznie jako prawo uruchomienia procedu ry sądowej i uzyskania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy. Do istoty prawa do sądu należy również odpowiednie ukształtowanie procedury umożliwiają- ce wy danie sprawiedliwego rozstrzygnięcia, a także poprawna redakcja przepisów prawa ma- te rialnego umożliwiająca polemikę z rozstrzygnięciem sądu w drodze wniesienia środków OTK ZU A/2018 P 4/16 poz. 69 3 odwoławczych. W tej optyce przepisy ustawy nowelizującej, które narzucają sądowi proced u- jącemu w przedmiocie wydania wyroku łącznego zasadę intertemporalną dalszego stosowania ustawy wcześnie jszej, de facto ograniczają prawo do sądu poprzez ograniczenie podstawy prawnej rozstrzygnięcia do przepisów ustawy dotychczasowej, która może być – jak w niniej- szej sprawie – mniej korzystna dla skazanego niż ustawa nowa. W sposób pośredni ogran i- czone może zostać także prawo do obrony materialnej, albowiem podnoszone zarzuty k o- rzystniejszego kształtu ustawy nowej nie będą mogły zostać uwzględnione z powodu związ a- nia sądu brzmieniem ustawy (art. 178 ust. 1 Konstytucji). Skutku dla siebie korzystnego ska- zany nie będzie mógł również uzyskać w drodze wniesienia środka odwoławczego, gdyż ro z- strzygnięcie w oparciu o ustawę dotychczasową, z pominięciem ustawy nowej i korzystnie j- szej, zgodne jest z prawem, tj. z art. 19 ust. 1 ustawy nowelizuj ą cej. W zakresie zgodno ści art. 19 ustawy nowelizującej z zasadą demokratycznego pań- stwa prawnego , sąd pytający stwierdził, że przepis intertemporalny zawarty w art. 19 ust. 1 ustawy noweliz ującej z zasadą tą zrywa w sposób radykalny, co osłabia zaufanie do p aństwa i poziom bezp ieczeństwa prawnego, tj. obie wartości, które podlegają ochronie na gruncie art. 2 Konstytucji. Skazani zostali zaskoczeni nagłą zmianą stanu prawnego i uchyleniem eks- pektatywy skorzystania z ewentualnej przyszłej zmiany stanu prawnego w zakresie zasad orzeka nia kary łącznej na ich korzyść, jaką powszechnie przyjęta przed 1 lipca 2015 r. prak- tyka pozwalała sform u łować. Sprawcy, którzy zostali skazani wyrokami wydanymi przed 1 lipca 2015 r., z nowych, korzystniejszych zasad orzekania kary łącznej skorzystać nie mogą. Z kolei za materialną niesprawiedliwością kwestionowanej normy przemawia fakt różne go trak towania sprawców w zależności od daty orzekania przez sądy wymierzające wyroki jed- nostkowe, czego nie sposób uznać za cechę relewantną uzasadniającą zróżnic owanie. 2. W piśmie z 18 kwietnia 2016 r. Rzecznik Praw Obywatelskich (dalej: Rzecznik) zgłosił swój udział w postępowaniu i wniósł o stwierdzenie, że art. 19 ust. 1 ustawy nowelizu- jącej jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Rzecznik zaznaczył, że poddał analizie jedy- nie art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej w zakresie zgodności z zasadą równości wobec prawa wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji. Poza zakresem analizy została problematyka zgodności tej regulacji z art. 78, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 i art. 2 Konstytucji. W ocenie Rzecznika, art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej jest sprzeczny z art. 32 ust. 1 Konstytucji i wynikającą z niego zasadą równości obywateli wobec prawa w zakresie, w ja- kim wyłącza możliwość stosowania przepisów dotyczących kary łąc z nej obowiązujących od 1 lipca 2015 r. do stanów faktycznych, w których wszystkie kary po d legające łączeniu upra- womocniły się przed wejściem w życie ustawy nowelizującej k odeks karny. Przepis art. 19 ust. 1 tej ustawy może prowadzić do niezasadnego różnic o wania podmiotów znajdujących się w jednakowej sytuacji faktycznej i prawnej oraz mających tę samą cechę relewantną, gdyż jedynym kryterium decydującym o tym, które przepisy powinny znaleźć zastosowanie do konkretnego stanu faktycznego, jest moment uprawomoc nienia się kar orzeczonych za po- szczególne przestępstwa. Rzecznik zg o dził się z poglądem sądu pytającego, że wprowadzając art. 19 ust. 1 do ustawy nowelizującej ustawodawca doprowadził do swoistego oderwania się odpowiedzialności karnej od zach owan ia skazanego. Przepis art. 19 ustawy nowelizującej wprowadził jako kryterium zróżnic o wania przesłankę o charakterze wyłącznie procedural- nym, spełnienie której często jest niez a leżne od woli zainteresowanego. Nie jest wykluczone bowiem, że mogą zaistnieć sytuacje, w których w stosunku do osób skazanych za dokonanie takiego samego przestępstwa, w tym samym czasie i w identycznych okolicznościach, zasto- sowanie mogą znaleźć różne przepisy w zakresie kary łącznej, węzłem której ma zostać obję- ta kara orzeczona za to przestępstwo. Rzecznik uz nał, że cechą relewantną w myśl art. 32 ust. 1 Konstytucji dla uzasadnie- nia stosowania tych samych zasad orzekania kary łącznej nie jest moment uprawomocnienia OTK ZU A/2018 P 4/16 poz. 69 4 się poszczególnych kar jednostkowych lub łącznych, lecz – zgodnie z ogólnymi zasadami prawa karnego – jest nią moment popełnienia przestępstwa. Wprowadzenie do art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej przesłanki uprawomocnienia się kary jako cechy różnicującej dwie k a- tegorie podmiotów stanowi rażące naruszenie zasady równości obywateli wobec prawa. Dla twierdzenia, że art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej może prowadzić do nieuzasadnionego o d- miennego traktowania podmiotów charakteryzujących się posiadaniem tożsamej cechy rel e- wantnej, indyferentnym pozostaje problem relatywnego c harakteru względności ustawy ka r- nej w zakresie regulacji odnoszących się do kary łącznej. Istotne jest bowiem nie to, który z modeli orzekania kary łączne j – ten zawarty w rozdziale IX kodeksu karnego w brzmieniu sprzed nowelizacji czy też ten obowiązujący po 30 czerwca 2015 r. – ma charakter faworyzu- jący, a który dyskryminujący skazanego, lecz jedynie fakt, że potencjalnie mogą one prow a- dzić do fundamentalnie odmiennego traktowania osób, w stosunku do których znajdą zast o- sowanie. Zdaniem Rzecznika, wprowad zone przez art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej kryte- rium stosowania ustawy karnej we wskazanym zakresie ma charakter racjonalnie nieuzasad- niony i arbitralny, a kwestionowana norma zdaje się pozostawać w sprzeczności nie tylko z celami i funkcjami prawa kar nego, ale także z podstawowymi założeniami systemu ustrojo- wego Rzeczypospolitej Polskiej. 3. W piśmie z 23 września 2016 r. Prokurator Generalny wniósł o stwierdzenie, że: 1) art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej w zakresie, w jakim stanowi, że przep i sów r oz- działu IX kodeksu karnego w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą nie stosuje się do kar prawomocnie orzeczonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, jest zgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 78, art. 42 ust. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji, 2) postępowanie w pozostałym zakresie podlega umorzeniu na podstawie art. 83 ust. 1 w związku z art. 40 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konst ytu- cyjnym (Dz. U. poz. 1157) – wobec niedopuszczalności wydania orzecz enia. Prokurator Generalny wskazał, że pytanie prawne nie spełnia przesłanki funkcjonalnej w odniesieniu do art. 19 ust. 2 ustawy nowelizującej. Przepis ten reguluje sytuację, w której prawomocnie orzeczona przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej kara łączna jest wyższa niż górna granica wymiaru kary łącznej określona w kodeksie karnym w brzmieniu nadanym tą ustawą. Tymczasem z uzasadnienia pytania prawn ego (s. 3-4) nie wynika, aby sytuacja taka zachodziła w niniejszej sprawie, tj. by sąd pytający badał, czy orzeczona wcze- śniej wobec [ … ] kara łączna jest surowsza niż kara, jaką można by było mu wymierzyć na zasadach wprowadzonych ustawą nowelizującą. Stąd też rozważania sądu na gruncie art. 19 ust. 2 tej ustawy mają charakter wyłącznie hipotetyczny i wydają się zmierzać do niedopusz- czalnej w trybie art. 193 Konstytucji kontroli abstrakcyjnej. Dlatego postępowanie w tym zakresie winno zostać umorzone wobec niedopuszczalności orzekania. Jeśli chodzi o badanie zgodności art. 19 ust. 1 ustawy nowelizu jącej z art. 32 ust. 1 Konstytucji Prokurator Generalny rozważył dopuszczalność pytania prawnego z uwagi na przedmiot kontroli. W tym kontekście Prokurator Generalny wskazał, że art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej zawiera w istocie dwie normy prawne: po pierwsze, że przepisów ro z działu IX kodeksu karnego w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą nie można stosować do kar prawomocnie orzeczonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, a po drugie, że przepisy rozdziału IX kodeksu karnego w brzmieniu nadanym us tawą nowelizującą można stosować, gdy zachodzi potrzeba orzeczenia kary łącznej w związku z prawomocnym skaz aniem po dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. gdy zachodzi potrzeba łączenia kary ( kar) orzeczonej (orzeczonych) prawomocnie do 30 czerwca 2015 r. z karą ( karami ) orzeczoną ( orzeczonymi) prawomocnie po 30 czerwca 2015 r. Tymczasem w stanie faktycznym i prawnym przedsta- wionym przez sąd pytający zachodzi potrzeba orzeczenia tylko i wyłącznie w przedmiocie łączenia kar prawomocnie orzeczonych przed wejśc iem w życie ustawy nowelizującej. Za- OTK ZU A/2018 P 4/16 poz. 69 5 tem, mając na uwadze przesłankę funkcjonalną – pytanie prawne należy uznać za dopuszczal- ne tylko w części dotyczącej zgodności z Konstytucją art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej w zakresie, w jakim kwestionowana norma stanowi , że przepisów rozdziału IX kodeksu kar- nego w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą nie stosuje się do kar prawomocnie orz e- czonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy. Prokurator Generalny wskazał, że określenie, które brzmienie k odeksu karnego jest w za kresie kary łącznej względniejsze dla sprawcy, możliwe jest tylko w okolicznościach kon kretnej sprawy. W stanie faktycznym i prawnym przedstawionym przez sąd pytający wzglę dniejsze dla [...] jest brzmienie wprowadzone ustawą nowelizującą. Orzeczenie Trybu- nału Konstytucyjnego eliminujące z obrotu prawnego art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej w zakresie, w jakim norma ta stanowi , że przepisów rozdziału IX kodeksu karnego w brzmie- niu nadanym ustawą nowelizującą nie stosuje się do kar prawomocnie orzeczony ch przed dniem wejścia w życie tej ustawy, otworzyłoby [...] drogę do skorzystania z względniejszych dla niego przepisów rozdziału IX kodeksu karnego w brzmieniu nadanym ustawą nowelizują- cą. Odnosząc się do zasady równości, Prokurator Generalny podkreślił, że argumentacja sądu pytającego sprowadza się w istocie do zakwestionowania zasadności kryterium zróżn i- cowania podmiotów prawa wprowadzonego przez ustawodawcę w art. 19 ust. 1 ustawy nowe- lizującej, tj. kryterium daty uprawomocnienia się wyroków, w któryc h orzeczone zostały kary mające podlegać łączeniu. Wbrew jednak argumentacji sądu pytającego, Prok urator General- ny ocenił, że kryterium tego nie można uznać za nieracjonalne lub nieobiektywne. W zakresie oceny zgodności art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej z art. 78 (zasada dwu- instancyjności), art. 42 ust. 2 (prawo do obrony) i art. 45 Konstytucji (prawo do sądu), Proku- rator Generalny wskazał, że przepisy te nie pozostają w niezbędnym związku tr e ściowym z art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej i nie stanowią a dekwatnego wzorca kontroli zakwestio- nowanej regulacji. Tym samym art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej nie jest z wymienionymi przepisami niezgodny. Jeśli chodzi o ocenę zgodności art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej z wyraż o ną w art. 2 Konstytucji zasadą sprawiedliwości społecznej , Prokurator Generalny uznał, że sąd pytający w istocie dopatruje się naruszenia omawianej zasady jedynie w tym, że art. 19 ust. 1 tej usta- wy wprowadza zróżnicowanie traktowania sprawców przestępstw z uwagi na daty uprawo- mocnienia si ę wyroków. Tymczasem Trybunał Konstytucyjny stoi na stanow i sku, że w razie sformułowania zarzutu niezgodności określonej regulacji prawnej z ustawą zasa d niczą, zwią- zanego z nieuzasadnionym zróżnicowaniem sytuacji prawnej podmiotów podo bnych, jako wzorzec k ontroli powinna zostać wskazana zasada równości, a nie zasada sprawiedliw o ści społecznej, która – ze względu na regułę lex specialis derogat legi generali – nie stanowi od- powiedniego kryterium oceny konstytucyjności. Stąd też zastrzeżenia co do ko n stytucyj ności uregulowań przewidujących nierówne traktowanie równych powinny być weryfikowane w kontekście zasady równości, a postępowanie w odniesieniu do zasady sprawiedliwości spo- łecznej jako wzorca kontroli podlega umorzeniu ze względu na niedopus z czalność wyd ania wyroku . 4. W piśmie z 23 lutego 2017 r. Marszałek Sejmu wniósł o stwierdzenie, że art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej w zakresie, w jakim stanowi, że przepisów rozdziału IX kodeksu karnego , w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, nie stosuje się do kar prawomocnie orzeczonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy, jest zgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W pozostałym zakresie Marszałek Sejmu wniósł o umorzenie postępowania. Marszałek Sejmu wskazał, że pytanie prawne spełnia przesła n kę podmiotową i przedmiotową, nie spełnia jednak przesłanki funkcjonalnej w odniesieniu do art. 19 ust. 2 ustawy nowelizu jącej. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o konstytucyjności tego prze- OTK ZU A/2018 P 4/16 poz. 69 6 pisu nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed sądem pytający m. Przed 1 lipca 2015 r. nie orzeczono prawomocnie kary łącznej wobec sk azanego [ … ], w związku z czym sąd pytający nie może obniżyć kary łącznej na podstawie art. 19 ust. 2 ustawy noweli- zującej. W zakresie kontroli konstytucyjności tego przepisu należy zatem umorzyć postępo- wanie ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Marszałek Sejmu wniósł również o umorzenie postępowania w części obejmującej kontrolę art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej w odniesieniu do art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 i art. 78 K onstytucji, ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Zdaniem Marszałka Sejmu wywody sądu pytającego wiążące powyższe wzorce konstytucyjne ze stosowaniem art. 4 § 2 k.k. zmierzają do wykazania, że ustawodawca nie uregulował wystarcz a jąco precy- zyjnie kwestii dostosowywania wymiaru kary łącznej orzeczonej na podstawie przepisów sprzed zmiany normatywnej do wysokości analogicznej kary przewidzianej w n owym stanie prawnym. Tego rodzaju zarzut winien być zatem skierowany wobec art. 4 § 2 k.k. Tymcza- sem sąd pytający zaskarżył jedynie art. 19 ustawy nowelizującej, przy czym zakres obowią- zywania ust. 1 tego przepisu, który realnie znajdzie zastosowanie w przedmiotowym postę- powaniu, nie budzi wątpliwości interpretacyjnych sądu pytającego. Nawet gdyby przyjąć, ż e postawione zarzuty wiążą się ściśle z zawartością normatywną art. 19 ust. 1 ustawy nowelizu- jącej, to ich charakter nie koresponduje z wymogami formalnymi zarzutów, które mogą zo- stać rozpoznane przez Trybunał Konstytucyjny w trybie pytania prawnego. Sąd pytający nie przedstawił szczegółowych rozważań w tym względzie, poprz e stając na wyrażeniu wątpliwo- ści co do wystarczającej precyzji kwestionowanych przepisów. W szczególności brak jest w uzasadnieniu pytania prawnego ustaleń odnoszących się do możliwości dokonania wykład- ni kwestionowanych przepisów w taki sposób, aby pełniej zrealizować wartości i standardy konstytucyjne. W ocenie Marszałka Sejmu , uzasadnienie naruszenia przez zakwestionowane przepisy omawianych postanowień ustawy zasadniczej jest lak oniczn e, gdyż sąd pytający jedynie zasygnalizował możliwość wpływu kwestionowanego m echanizmu na prawo do za- skarżania wyroków wydawanych w pierwszej instancji i prawo do skutecznej obrony, a nie skonfrontował ze sobą zawartości normatywnej przedmiotu oraz wzorców kontroli w sposób jednoznacznie wskazujący, że przywołane przez niego przepisy Konstytucji pozwalają na ocenę w ich świetle normy intertemporalnej wyrażonej w art. 19 ustawy nowelizującej. Jeśli chodzi o zgodność art. 19 ustawy nowelizującej z art. 2 Konstytucji, Marszałek Sejmu wniósł o umorzenie postępowania w części obejmującej zgodność z zasadą sprawi e- dliwości społecznej ze względu na zbędność wydania wyroku. Marszałek Sejmu uznał, że uzasadnienie zarzutu odpowiada treściowo uwagom o naruszeniu zasady równości , i stwier- dził, że w razie sformułowania zarzutu niezgodności określonej regulacji prawnej z ustawą zasadniczą, związanego z nieuzasadnionym zróżnicowaniem sytuacji prawnej podmiotów podobnych, jako wzorzec kontroli powinna zostać wskazana zasada równości, a nie zasada sprawiedliwości społecznej ( lex specialis derogat legi generali ) . W pozostałym zakresie, w jakim sąd pytający przywołał art. 2 Konstytucji, Marszałek Sejmu wniósł o umorzenie postępowania ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. W ocenie Marszałka Sejmu , uzasadnienie zarzutu nie spełnia ustawowych wymogów, a sąd pytający przywołał zasady szczegółowe wynikające z art. 2 Ko nstytucji nieprecyzyjnie i nie- jednolicie. N ie doprecyzował w szczególności, w jaki sposób konstytucyjnie zakotwiczona jest ekspektatywa każdorazowego stosowania „ustawy nowej” w wypadku n owelizacji prze- pisów prawa karnego materialnego. W konsekwencji Mars załek Sejmu ustosunkował się jedynie do kwestii zgodności art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej w zakresie , w jakim stanowi on, że przepisów rozdziału IX k odeksu karnego w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą nie stosuje się do kar prawo- mocnie orzeczonych p rzed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej , z art. 32 ust. 1 Kon- stytucji. Marszałek Sejmu poddał ocenie, czy zgodnie z tym, co sug e ruje sąd pytający, art. 19 OTK ZU A/2018 P 4/16 poz. 69 7 ust. 1 ustawy nowelizującej wyłącza zastosowanie kodeksowych reguł kolizyjnych i tym sa- mym wy klucza wydanie przez sąd pytający rozstrzygnięcia na pod stawie przepisów o karze łącznej w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą. W jego ocenie analiza jednoznacznego brzmienia zaskarżonego przepisu nakazuje przyjąć, że ustawodawca wprowadził szczególną re gułę intertemporalną w zakresie orzekania o karze łącznej, której węzłem należy objąć kary orzeczone prawomocnymi wyrokami wydanymi przed wejściem w życie zmian wprowadzo- nych ustawą nowelizującą , a art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej stanowi lex specialis wobec art. 4 § 1 k.k . W przypadku, gdy wszystkie kary podlegaj ą ce łączeniu zostały orzeczone pra- womocnie przed 1 lipca 2015 r. (tak jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie), podstawą orzekania w wy roku łącznym kary łącznej jest k odeks karny w brzmieniu o bowiązującym przed 1 lipca 2015 r., choćby nawet nowe przepisy mogły prowadzić do korzystniejszego dla sprawcy rozstrzygnięcia. Tym samym, zdaniem Marszałka Sejmu, sąd pytający trafnie odczy- tał kontekst normatywny kwestionowanej regulacji. Jeśli chodzi o z akres konstytucyjnych ram swobody ustawodawcy co do kształtowania reguł czasowego obowiązywania prawa, na płaszczyźnie przepisów prawa karnego materia l- nego chodzi w szczególności o ocenę konstytucyjnego umocowania wyrażonego w art. 4 § 1 k.k. zakazu wstecz nego działania ustawy surowszej (lex severior retro non agit) oraz nakazu wstecznego działania ustawy względniejszej (lex mitior retro agit), przy czym w realiach ni- niejszego postępowania, zdaniem Marszałka Sejmu, należy skupić się na drugiej z wymienio- nyc h dyrektyw, tj. nakazie wstecznego działania ustawy względniejszej. Marszałek Sejmu stwierdził, że teza o konstytucyjnym źródle zasady lex mitior agit jest kontrowersyjna i nie- poparta dostatecznie klarownym i ustabilizowanym orzecznictwem Trybunału Konstyt u cyj- nego. Marszałek Sejmu podkreślił, że zmiany dokonane ustawą nowelizującą dotyczyły nie tylko zasad orzekania kary łącznej, ale dotykały także zasad wymiaru kar jednostkowych za przestępstwa. Ustawodawca m.in. zlikwidował możliwość warunkowego zawiesze nia kary ograniczenia wolności; obniżył górną granicę kary pozbawienia wolności, której wykonanie można warunkowo zawiesić (z dwóch lat do jednego roku); wykluczył możliwość warunk o- wego zawieszenia kary pozbawienia wolności, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestę p- stwa był skazany na karę pozbawienia wolności; dopuścił stosowanie sankcji zamiennej grzywny albo kary ograniczenia wolności zamiast kary pozbawienia wolności nieprzekracz a- jącej 8 lat. Ustawodawca zrezygnował z dyrektywy pierwszego wyroku, za pomocą której dochodziło do wyznaczenia w ramach wielości przestępstw danego sprawcy zbiegu prz e- stępstw, a w to miejsce wprowadził przesłankę pozytywną , odwołującą się do prawomocnie orzeczonych kar (art. 85 § 1 i 2 k.k.), oraz negatywną, związaną z wykony waniem kary (art. 85 § 3 k.k. ). W tym stanie rzeczy przyjęte przez ustawodawcę kryterium stosowania „ustawy nowej” nie jawi się jako nieracjonalne. Łączeniu podlegają kary wymierzone w sta- nie prawnym charakteryzującym się pewnymi odmiennościami także w odn iesieniu do prze- pisów regulujących zasady i środki karania. Marszałek Sejmu uznał więc, że daty uprawo- mocnienia się wyroków, w których orzeczono kary jednostkowe, mogą zostać uznane za re- lewantne kryterium różnicujące sytuację prawną osób, w stosunku do kt ó rych ma zostać – wyrokiem łącznym – orzeczona kara łączna. Marszałek Sejmu wskazał, że każda zmiana przepisów dotyczących statusu prawnego jednostki wprowadza jako nieuni k nioną konse- kwencję pewne podziały wśród osób znajdujących się w analogicznej (podobnej) sytuacji faktycznej, ale w różnym czasie, a przez to pod rządami różnych przepisów. Stąd ocena prze- strzegania zasady równości wymaga założenia znacznego stopnia swobody ust awodawcy we wprowadzaniu nowych regulacji prawnych. Trybunał Konstytucyjny nie jest powołany do kontrolowania celowości i trafności rozwiązań przyjmowanych przez ustaw o dawcę, a inter- wencja w wypadku przekroczenia swobody regulacyjnej i naruszenia wyma gań o generalnym charakterze jest możliwa dopiero w przypadkach drastycznych . OTK ZU A/2018 P 4/16 poz. 69 8 II T rybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Podstawa prawna orzekania. 3 stycznia 2017 r. weszła w życie ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i try bie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: otpTK lub ustawa o organizacji TK). Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Prze- pisy wprowadzające ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytu- cyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucy jnego (Dz. U. poz. 2074, ze zm. ) do postępowań przed Trybunałem Konstytucyjnym wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy o organizacji TK stosuje się przep isy tej ustawy. W związku z powyższym do postępowania zainicjowanego pytaniem prawnym z 17 grudnia 2015 r. zastosowanie mają przepisy ustawy o organizacji TK. 2. Przedmiot kontroli. 2.1. Zakwestionowane przez sąd pytający przepisy ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny i niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 396; dalej: ustawa nowelizu jąca) mają następujące brzmienie: „Art. 19. 1. Przepisów rozdziału IX ustawy, o której mowa w art. 1 [tj. ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1600; dalej: k.k. lub kodeks karny)], w brzmieniu nada nym niniejszą ustawą, nie stosuje się do kar prawomocnie orzeczonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, chyba że zachodzi potrzeba orzeczenia kary łącznej w związku z prawomocnym skazaniem po dniu wejścia w życie niniejszej ustawy. 2. Jeżeli prawomocnie orzeczona przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy kara łączna jest wyższa niż górna granica wymiaru kary łącznej określona w ustawie, o której mo- wa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, wymierzoną karę łączną obniża się do górnej granicy wymiaru kary łącznej określonej w ustawie, o której mowa w art. 1, w brzmie- niu na danym niniejszą ustawą” . 2.2. Zgodnie z art. 193 Konstytucji każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konst y- tucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikow a- nymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne za- leży rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Dopuszczalność merytorycznego roz- pozna nia pytania prawnego uzależniona jest zatem od spełnienia przesłanek: 1) podmiot owej – podmiotem inicjującym kontrolę konstytucyjną w trybie pytania prawnego może być wy- łącznie sąd; 2) przedmiotowej – kontrola jest ograniczona jedynie do oceny hierarchicznej zgodności aktów normatywnych z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą; 3) funkcjonalnej – od odpowiedzi na pytanie prawne ma zależeć roz strzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że pytanie prawne nie spełnia przesłanki funkcj o- nalnej w zakresie, w jakim przedmiotem kontroli czyni art. 19 ust. 2 ustawy nowelizującej. Z analizy stanu faktycznego wynika bowiem, że w badanej sprawie nie doszło do prawomoc- ne go orzeczenia kary łącznej przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, a zatem sąd pyta- j ący nie może zastosować tego przepisu w toczącym się przed nim postępowaniu. R ozstrzy- gnięcie sądu nie zależy więc od odpowiedzi Trybunału Konstytucyjnego na pytanie prawne dotyczące art. 19 ust. 2 ustawy nowelizującej . Wydanie wyroku względem art. 19 ust. 2 tej OTK ZU A/2018 P 4/16 poz. 69 9 usta wy jest w niniejszym postę powaniu niedopuszczalne i postępowanie w tym zakresie zo- stało umorzone. 2.3. Stwierdzenie, czy i w jakim zakresie dopuszczalne jest postępowanie w niniejszej sprawie, wymaga zidentyfikowania normy, jaka wynika z art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej . W tym celu konieczne jest zbadanie relacji tego przepisu z art. 4 § 1 k.k. W świetle poglądów wyrażonych w doktrynie art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej wprowa dza unormowanie szczególne w stosunku do kodeksowego art. 4 § 1 poprzez wyłą- czenie możliwości stosowan ia ustawy nowej do kar prawomocnie orzeczonych przed dniem jej wej ścia w życie, z tym że owo wyłączenie nie obejmuje wypadków, w których zachodzi potrzeba orzeczenia kary łącznej w związku z pr a womocnym skazaniem już po tym dniu. „W takim i tylko takim zak resie komentowany przepis wyłącza stosowanie art. 4 § 1. (…) Całkowicie nie u prawnione byłoby doszukiwanie się w końcowym fragmencie art. 19 ust. 1 noweli z dnia 20 lutego 2015 r. nakazu stosowania ustawy nowej. (…) Nieprzekraczalną gra- nicę dla stosowania przepisów dotychczasowych wyzn a czają dopiero stany faktyczne, w któ- rych wszystkie przestępstwa, za które wymierzono kary podlegające łączeniu, zostały popeł- nione po wejściu w życie noweli z dnia 20 lutego 2015 r.” (J. Majewski, Kodeks karny. Ko- mentarz do zmian 2015 , Warszawa 2015, s. 545-546). Możliwość stosowania k odeksu karnego w nowym brzmieniu jest zatem wyłączona tylko w sytuacjach, gdy wszystkie przestępstwa zostały popełnione przed 1 lipca 2015 r. oraz przed tym dniem orzeczono prawomocnie kary za te przestępstwa . „We wszystkich pozosta- łych wypadkach, które nie spełniają [tych] kryteriów , do orzekania kary łącznej znajdzie za- stoso wanie reguła z art. 4 § 1 k.k. (…) nawet gdyby do prawomocnego orzeczenia kar za przestę p stwa popełnione przed dniem 1 stycznia [właśc. lipca] 2015 r. doszło już po tej dacie, to bez względu na to, na po dstawie jakiej ustawy kary te orzeczono (k.k. w brzmieniu sprzed lub po 1 lipca 2015 r.), możliwe będzie orzeczenie kary łącznej za te przestępstwa albo na podstawie ustawy nowej, albo poprzednio obowiązującej” (W . Wróbel, Zagadnienia inter- temporalne i przepisy przejściowe , [w:] W. Wróbel (red.), Nowelizacja prawa karnego 2015. Komentarz , Kraków 2015, s. 91 2-915). Powyższe stanowisko zostało jednolicie przyjęte w orzecznictwie są dowym (orzecze- nia Sądu Najwyższego: wyrok z 9 marca 2016 r., sygn. akt V KK 452/15, Lex nr 2007810; postanowienie z 23 marca 2016 r., sygn. akt IV KK 70/16, Lex nr 2019577 ; wyrok z 4 paź- dziernika 2016 r., sygn. akt III KK 126/16, Lex nr 2123255; postanowienie z 16 lutego 2017 r., sygn. akt II KK 347/16, Lex nr 2284181; orzeczenia sądów apelacyjnych: wyrok SA w Krakowie z 27 kwietnia 2016 r., sygn. akt II AKa 49/16, Lex nr 2057797; postanowienie SA we Wro cławiu z 31 maja 2016 r., sygn. akt II AKz 124/16; wyrok SA w Katowicach z 9 czerwca 2016 r., sygn. akt II AKa 190/16, Lex nr 2139320). Biorąc powyższe pod uwagę , Trybunał uznał, że dopuszczalnym przedmiotem kontro- li w niniejszej sprawie jest art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej , rozumiany – zgodnie z jednoli- tym orzecznictwem sądowym – w taki sposób, że wyłącza stosowanie art. 4 § 1 k.k. w sytua- cjach, w których wszystkie kary podlegające łączeniu uprawomocniły się przed wejściem w życie ustawy nowelizującej (tj. przed 1 lipca 2015 r.). Taka właśnie sytuacja ma miejsce w sprawie zawisłej przed sądem pytającym. 3. Wzorce kontroli. Sąd pytający przedstawił kilka zarzutów , które wymagały odrębnego rozważenia przez Trybunał Konstytucyjny. 3.1 . Sąd pytający sformułował zarzut niejasności art. 19 ustawy nowelizując ej, powo- dującej jego niezgodność z art. 2, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji. Z uzasad- OTK ZU A/2018 P 4/16 poz. 69 10 nienia pytania prawnego jednoznacznie wynika jednak, że zarzut ten dotyczy wyłąc znie art. 19 ust. 2 ustawy nowelizującej, a jej art. 19 ust. 1 nie budzi żadnych wątpliwości interpre- ta cyjnych sądu pytającego. Sąd pytający stwierdził jednoznacznie, że „Sąd, który nie wydał jeszcze wy roku łącznego (jak w niniejszej sprawie) (…) na podstawie art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej nie może zastosować przepisów kodeksu karnego w nowym brzmie niu” (s . 4 uzasadnienia pytania prawnego) oraz że „sprawcy, którzy zostali skazani wyrokami wydan y- mi przed dniem 1 lipca 2015 r., z nowych, korzystniejszych zasad orzekania kary łącznej sko- rzystać nie m o gą” (s. 5 uzasadnienia pytania prawnego). Orzecznictwo sądowe również wyklucza istnienie wątpliwości interpretacyjnych doty- czących wynikającego z art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej braku możliwości wyboru pod- stawy prawnej orzekania w sytuacji, gdy łączeniu podlegają kary uprawo mocnione przed wej- ściem w życie tej ustawy. W wyroku z 9 marca 2016 r., sygn. akt V KK 452/15, Lex nr 2007810 Sąd Najwyższy stwierdził, że „przepis art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej stano- wi, że w przypadku, gdy wszystkie kary podlegające łączeniu zostały orzeczone prawomocnie przed 1 lipca 2015 r. (…), podst a wą orzekania w wyroku łącznym kary łącznej jest Kodeks karny w brzmieniu obowiązującym przed 1 lipca 2015 r., choćby nawet nowe przepisy mogły prowadzić do korzystniejszego dla sprawcy rozstrzygnię cia ” (podobnie: wyrok SA w Łodzi z 24 listopada 2015 r., sygn. akt II AKa 219/15, Lex nr 2023443; postanowienie SA w Kato- wicach z 29 lipca 2015 r., sygn. akt II AKz 410/15, Lex nr 1809506). Sąd Apelacyjny w Po- znaniu, w wyroku z 9 czerwca 2016 r., sygn. akt II AK a 75/16, podkreślił, że „w sytuacji, gdy zastosowanie przepisów znowelizowanych nie jest w ogóle możliwe (z uwagi na treść regula- cji przejściowych), nie sposób rozstrzygnąć o tym, która z ustaw miałaby być względniejsza – zastosowa na może być tylko jedna z nich. To zaś z kolei wyklucza istnienie wątpliwości in- terpretacyjnych ” , Lex nr 2419574. W ątpliwości interpretacyjne sądu pytającego mogą zatem dot y czyć tylko art. 19 ust. 2 ustawy nowelizującej. Sąd pytający zastanawia się, w jaki sposób należy z astoso wać art. 19 ust. 2 ustawy nowelizującej i porównać maksymalny wymiar kary łącznej według ustawy w nowym brzmieniu z karą wymierzoną w wyroku łącznym, stwie r dzając, że ustawodawca nie daje w tym zakresie żadnych wskazówek (s . 4 uzasadnienia pytania prawnego). Jednak, j ak wskazano powyżej, art. 19 ust. 2 ustawy nowelizującej nie może być przedmiotem badania konstytucyjności w niniejszym postępowaniu. Zasadne jest zatem um o- rzenie postępowania w zakresie, w jakim dotyczy ono zarzutu niejasności przepisów, a przez to niezgodności z art. 2, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji. 3.2. Sąd pytający wyraził ponadto wątpliwości dotyczące zgodności zakwestionow a- nego przepisu z zasadą wstecznego stosowania ustawy względniejszej ( lex mitior retro agit ). Sąd p y tający nie wskazał jednocześnie na konstytucyjne podstawy powołanej zasady. Nie wskazał w szczegó l ności na jej źródło w podanych wzorcach konstytucyjnych z art. 2, art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 78 Konstytucji. Sąd pytający ograniczył się do stwierdzenia, że o d- stępstwo od zasady lex mitior może mieć wpływ na prawo do zaskarżania wyroków wydaw a- nych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji) i prawo do skutecznej obrony (art. 42 ust. 2 Konsty tucji). Sąd pytający stwierdził, że zaskarżony przepis „ de facto ogranicza prawo do sądu (…) poprzez ograniczenie podstawy prawnej rozstrzygnięcia do przepisów ustawy do- tych czasowej, która może być – jak w rozpatrywanej sprawie – mniej korzystna dla skazane- go niż ustawa nowa”. Sąd pytający podniósł, że „w sposób pośredni ograniczone może zostać prawo do obrony materialnej, albo wiem podnoszone zarzuty korzystniejszego kształtu ustawy nowej nie będą mogły zostać uwzględnione z powodu związania sądu brzmieniem ustawy (…) . Skutku dla siebie korzystnego skazany nie będzie mógł również uzyskać w drodze wnie- sienia środka odwoławczego, gdyż rozstrzygnięcie w oparciu o ustawę dotychczasową, z po- minięciem ustawy nowej i korzystniejszej, zgodne jest z prawem, tj. z art. 19 ust. 1 ustawy OTK ZU A/2018 P 4/16 poz. 69 11 nowelizacyj nej” (s. 5 uzasadnienia pytania prawnego). Sąd pytający odwołał się przy tym do art. 4 § 1 k.k., którego – z powodu nowelizacji przepisów o karze łącznej – nie można zasto- sować do niektórych sprawców. Argu mentacja sądu pytającego zdaje się zatem zmierzać w kierunku niedopuszczalne j przed Trybunałem Konstytucyjnym kontroli poziomej przep i- sów. Sąd pytający przywołał również chronioną w demokratycznym państwie prawnym za- sadę lojalności państwa wobec obywateli oraz zasadę bezpieczeństwa prawnego, i w kontek- ście tych zasad sformułował ekspektatywę skorzystania z ewentualnej przyszłej zmiany stanu prawnego w zakresie orzekania o kar ze łącznej na korzyść skazanych . Zdaniem Trybuna łu Konstytucyjnego nie ma podstaw, aby takie oczekiwanie – zgodne z praktyką opartą o d o- tychczasowy stan prawny – wywodzić z Konstytucji. Z każdą zmianą przepisów wiąże się zróżnicowanie stanu prawnego, obowiązującego przed wejściem i po wejściu w życie nowej regulacji prawnej. Trudno zatem za każdym razem formułować ekspekt a tywę traktowania adresatów norm tak samo po zmianie, jak i przed nią. Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał ocenił, że sąd pytający nie uzasadnił należycie sformułowanego zarzutu, przez co pytanie prawne nie spełnia przesłanek formalnych i postę- powanie podlega w tej części umorzeniu ze względu n a niedopuszczalność w ydania wyroku. 3.3. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że przedstawione w uzasadnieniu pytania prawnego argumenty mające przemawiać za naruszeniem zasady sprawiedliwości społecznej po krywają się z argumentami dotyczącymi naruszenia zasady równości. W orzecznictwie Trybunału, dotyczącym relacji między art. 32 Konstytucji a zasadą sprawiedliwości społecz- nej wywodzo ną z art. 2 Konstytucji, utrwalił się pogląd o zbędności orzekania o naruszeniu zasady spra wiedliwości społecznej w sytuacji, gdy jako wzorce kontroli wskazywane są prze- pisy Konstytucji formuł u jące zasadę równości, a argumentacja przedstawiona na poparcie obu zarzutów się powtarza (jest zbieżna). Jeżeli bowiem podstawę kontroli stanowi zasada równo- ści wyr a żona w art. 32 ust. 1 Konstytucji, nie jest celowe sięganie do zasady sprawiedliwości społec znej jako odrębnej podstawy kontroli przy badaniu zarzutów dotyczących nieusprawie- dliwio nych zróżnicowań sytuacji podmiotów prawa. Trybunał podkreślał jednocześnie, że zasada sprawiedliwo ści społecznej ma charakter bardziej ogólny niż zasada równości. W oce- nie Trybuna łu , nie jest konieczne powoływanie jako podstawy kontroli normy bardziej ogól- nej w sy tuacji, gdy zarzut naruszenia tej normy sprowadza się do naruszenia bardziej szczegó- łowej normy konstytucyj nej, konkretyzującej zasadę ogólną (por. wyrok TK z 4 czerwca 2013 r., sygn. SK 49/12, OTK ZU nr 5/A/2013, poz. 56 oraz cytowane tam orzecznictwo). W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny uznał, że nie zachodzi potrzeba od- rębnego rozw ażenia zarzutu niezgodności art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej z zasadą spr a- wiedliwości społecznej wynikającej z art. 2 Konstytucji , i umorzył postępowanie w tym zakre- sie ze względu na zbędność wydania w y roku. 3.4. Trybunał Konstytucyjny uznał za dopuszczalne przeprowadzenie postępowania w zakresie kontroli zgodności art. 19 ust. 1 ustawy nowelizującej z zasadą równości wynika- jącą z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny stwierdził jednak, że kontrola z a- skarżonego przepisu z punktu widzenia tego wzorca została już przeprowadzona w sprawie o sygn. K 16/16. W wyroku z 4 lipca 2018 r. (OTK ZU A/2018, poz. 52) Trybunał orzekł o zgodności kwesti o nowanej normy z zasadą równości. Podobnie jak w niniejszym postępowaniu, w sprawie o sygnaturze K 16/16 istotą za- rzutu naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji było zróżnicowanie prawa do orzeczenia kary łąc z- nej ze względu na moment uprawomocnienia się poszczególnych kar jednostkowych lub łącznych. Zarówno Rzecznik Praw Obywatelskich, jak i sąd pytający w ninie jszej sprawie, zakwestionowali kryterium różnicujące – kryterium prawomocności – jakim posłużył się OTK ZU A/2018 P 4/16 poz. 69 12 ustawodawca w zakwestionowanym przepisie. Kryterium to zostało przeanalizowane przez Trybunał w sprawie o sygn . K 16/16 za pomocą testu równości. Dokonana a naliza dała w ynik pozytywny, w następstwie czego Trybunał uznał, że wynikające z badanego przepisu zróżni- cowanie sytuacji sprawców przestępstw popełnionych w tym samym czasie było dopuszczal- ne i mieściło się w zakresie sw obody ustawodawcy. Uprzednie rozpo znanie sprawy konstytucyjności określonego przepisu prawnego z punktu widzenia tego samego zarzutu nie może być uznane za prawnie obojętne. Instytucją zapewniającą stabilizację sytuacji powstałych w wyniku ostatecznego orzeczenia jako fo r- malnie prawnomocnego jest zasada ne bis in idem . W takim wypadku Trybunał Konstytucy j- ny umarza postępowanie ze względu na zbędność wydania wyroku. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.