SK 114/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 14 czerwca 2021 r. Pozycja 26 POSTANOWIENIE z dnia 12 maja 202 1 r. Sygn. akt SK 114/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki – przewodniczący Leon Kieres Piotr Pszczółkowski – sprawozdawca Wojciech Sych Rafał Wojciechowski , po rozpoznaniu, na posiedzeniu n iejawnym w dniu 12 maja 202 1 r. , skargi konstytucyjnej R . S . o zbadanie zgodności: art. 88 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U z 2018 r. poz. 1987, ze zm.) w zakresie, w jakim nie przewiduje możli- wości zaska rżenia zarząd zenia prezesa sądu w przedmiocie odmowy wyznacze- nia pełnomocnika z urzędu pokrzywdzonemu, który złożył wniosek na podsta- wie art. 88 § 1 w związku z art. 78 § 1 tej ustawy, z art. 45 ust. 1, art. 78 w związku z a rt. 176 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło większością głosów . UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 18 października 2019 r. R . S . (dalej: skarżą cy) wniósł o stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny nie zgodności art. 88 § 1 ustawy z dnia 6 c zer - wca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U z 2018 r. poz. 1987, ze zm. ; obecnie: Dz. U. z 2021 r . poz. 534 ; dalej: k.p.k. ) w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości za- skarżenia zarządzenia prezesa sądu w przedmiocie od mowy wyznaczenia pełnomoc nika z urzędu pokrzywdzon emu, który złożył wnios ek na podstawie art. 88 § 1 w z wiązku z art. 78 § 1 k.p.k . , z art. 45 ust. 1, art. 7 8 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji . 1.1. Skarżący wniósł skargę konstytucyjną w związku z od mową sądu przy znania mu pełn omocnika z urzędu. Na mocy zarządzenia z 16 kwietnia 2018 r. (sygn. akt [ … ] ) sędzia OTK ZU A/202 1 SK 114/20 poz. 26 2 Sądu Rejon owego w S . , działając na podstawie art. 88 § 1 w związku z art. 78 § 1 k.p.k., nie uwzględnił wniosku skarżą cego i odmówił wyznaczenia pełnomocnika z urzędu d o sprawy o sygn. akt [ … ] . Zarządzenie zawie rało pouczenie, że „zgodni e z art. 88 § 1 k.p.k. od n iniej- szego zarządzenia nie przysługuje zażalenie”. Skarżący nie wniósł przeciw temu z arządzeniu śro dka zaskarżeni a. Jak stwierdził w uzasadnieniu skargi konstyt ucyjnej: „wydane w sprawie zarządzeni e prez esa Sądu Rejonowego w S . jest orzec zeniem ostatecznym”. 1.2. Zdaniem skarżącego, brak możliwości zaskarżenia zarządzenia o odmowie wy- z naczenia pełnomocnika oznacza pozbawienie pokrzywdzonego w procesie karnym pod sta- wowych, konstytucyjnych gwarancji procesowych, wy nikających z prawa do sądu oraz prawa do zaskarżenia d ecyzji wydanych przez sąd w pierwszej instancji. Przepisy k.p.k. określa ją okolicznośc i, w których pokrzywdzonemu może zostać przyznany pełnomocnik z urzędu. Jednocześnie taki uczestnik procesu karnego nie korzysta z prawa zaskar żenia decyzji prezesa sądu w wypadku odmowy uwzględnienia jego wniosku. Skarżący zwr ócił uwagę, że a rt. 81 § 1a k.p.k. – dodany po wyroku Trybunału z 8 paź - dziernika 2013 r., sy gn. K 30/11 – przyznaje os karżonemu prawo zaskarżeni a decyzji sądu o odmowie wy znaczenia obrońcy z urzędu. Pokrzywdzony takiego prawa został pozbawiony. Tak więc – przez „przeocz enie ustawodawcy” (uzasadnienie skargi, s. 3) – pokrzywdzony niebędący w stani e w sposób profesjon alny p oprowadzić swojej sprawy i nieposiadający wy- starczają cych środków finansowych, a by skorzystać z usług profesjonalnego pełnomocnika z wybor u, pozostaje w gorszej pozycji procesowej niż oskarżony. Skarżący zaznaczył ponadto, że podn iesione w skardze zarzuty dotyczące art. 88 § 1 k.p. k. zdaje się potwierdzać sa m ustawodawca, który zmieni ł brzmienie tego przepisu, doda- jąc na mocy art. 1 pkt 10 u stawy z dnia 1 9 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U . poz. 1694; dalej: u stawa zmien iająca) odesłanie do art. 8 1 § 1a k.p.k. Po no welizacji przepisu, w wypadku wydania przez sąd zarzą- dzenia o odmo wie wyznaczeni a pełnomocnika z urzędu, wnioskodawcy przysługuje zażale- nie. Takiej możliwości nie miał sk arżący na grun cie stanu praw nego, w któr ym wydane zosta- ło zarządzen ie w jego sprawie. 1.3. W piśmie procesowym z 13 lutego 2020 r., wniesionym do Trybun ału w związku z zarząd zeniem sędziego Trybunału z 30 stycznia 2020 r. wzywającym do usunięc ia brak ów formalnych, skarż ący wyjaśnił, że pozbawien ie możliwości zaskarżenia z arządzenia prezesa sądu o o dmowie wyznaczenia pełnomocnika z urzędu narusza prawo do sądu , a także prawo do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji oraz zasadę dwui nstancyjnośc i po- stępowania sądowego. Zaskarżony przep is nie spełnia więc kryteri ów sprawiedliwego i rze- telnego procesu sądowego. Na skutek braku kontroli instancyjne j zarządzenia o odmowie wyzn aczenia pełnomocnika z urzędu mogły być błędne. Ponadto brak mo żliwości zaskarżenia takieg o zarządzenia przez pokrzy wdzonego przestępstwem powo duje nieuzasadnioną dyspro- p orcję w zakresie uprawnień procesowych uczestników postępo wania karnego. 2. W piśmie z 5 listopada 2020 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował Try- bunał Konstytucyjny, że nie zgłasza swojego udziału w niniejszym postępowani u. 3. W piśmie z 27 listopada 2020 r. Prokurator Generalny zajął stanowisko w nin iejszej sprawie i wniósł o umorzenie postępowania p rzez Trybunał Konstytucyjny wobec niedopus z- czalnoś ci wydania wyroku. Prokurator Generalny również zwrócił uwagę na zmianę stanu normatywnego, która nastąpiła 5 października 20 19 r. w związku z wejściem w życie ustawy zmie niającej , a która polegała na doda niu w art. 88 § 1 zdanie trzecie k.p.k. ode słania do art. 81 § 1a k.p. k. Skarga OTK ZU A/202 1 SK 114/20 poz. 26 3 konstytucyjna rozpoznawana w niniejszym pos tępowaniu dotyczy więc przepisu, który utracił moc obowiązującą. Prokurator Genera lny nie zanegował jednak tego, że taki przepis może stanowić przedmiot kontroli Trybunału, pon ieważ decyzja sądu w sprawi e skarżącego została podjęta na gruncie poprzednio ob owiązującego stanu normatywnego. Jednocześnie jednak Prokurator Generalny zaznacz ył, że podstawą pr awną odmowy wyznac zenia skarżąc em u pełnomocnika z urzędu był art. 88 § 1 w zw iązku z art. 78 § 1 k.p.k. wyłącznie w zakresie, w jakim reguluj e przesłanki dop uszczalności wy znaczenia przez preze- sa sądu lub referendarza sądowego pełnomocnik a z urzędu dla upr awnionego, który w sposób należyt y wykaże, że nie jest w stanie ponieść koszt ów skorzystania z pomocy pe łnomocnika z wyboru bez uszczerbku dla niezbędnego ut rzymania siebie i rodziny. Podsta wą prawną za- rządzenia sędziego Sądu Rejonowego w S. z 16 kwietnia 2018 r. nie był natomiast art. 88 § 1 k.p.k. (w brzmieniu obowiązującym przed 5 paździ ernika 2019 r.) w zakresie, w jakim ni e przewidywał w zdaniu trzec im odpowiedniego stosowania art. 81 § 1a k.p.k. – a więc w za- kresie, w jakim został za kwestionowany prze z skarżącego w niniejszym postępowaniu. Pro- kurator Generalny podkreślił, że t ylko orze czenie odrzucające zażalenie skarżącego na zarzą- dzeni e z 16 kwietnia 2018 r. – jako niedopuszczalne w świetle art. 88 § 1 zdanie trzec ie k.p.k. (w dawny m brzmieniu) – mogłoby być uznane za orzeczenie wydane na podstawie zaskarżo- nej normy prawnej o raz ostat ecznie rozstrzygające o prawach skarżącego, których n aruszenia tenże dochodzi ( in casu prawa do zaskarżenia decyzji sądu wydanych w pi erwszej instancji) . W wypadku gdy przedmiotem sk arg i konstytucyjnej jest przepis, który wprost lub w sposób doroz umiany pr zewiduje, że w danym wypadku środek odwoławczy nie pr zysługuje, należy mimo to wnieść środe k zaskarżenia, aby otrzymać rozstrzygnięcie wydane na mocy no rmy prawnej, która wyłącza możliw ość zaskarżenia orzeczenia. Dopiero gdyby sąd, do którego zost ałoby wni esione za żalenie, orzekł o jego niedopuszczalności, t akie orzeczenie mogłoby stanowić podstawę wy wiedzeni a skargi konstytucyjnej, bo d opiero takie orzec zenie zostałoby wydane na mocy normy prawnej, której konstytucyjność kwestionuje skarżący. II Trybuna ł Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. W skardze k onstytucyjnej z 18 października 2019 r. R . S . (dalej: skarżący) wniósł o orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny, że art. 88 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (D z. U z 2018 r. poz. 1987, ze zm. ; obecnie: Dz. U. z 2 021 r. poz. 534 ; dalej: k.p.k. ) w zakresie, w jakim n ie przewiduje możliwości zas karżenia zarządze- n ia prezesa sądu w przedmiocie odmowy wyznaczenia pełnomocnika z urzędu pokrzywdzo- nemu, który złożył wnio se k na podstawie art. 88 § 1 w związku z art. 78 § 1 k.p.k. , jest nie- zgodny z art. 45 ust. 1, art. 78 w zw iązku z art. 176 ust. 1 Kons tytucji . W świetle uzasadni enia skargi konstytucyjnej nie ulegało wątpliwości, że przedmio- tem kontroli konstytucyjności sk ar żący zamierzał uczynić art. 88 § 1 k.p .k. w brzmien iu obo- wiązującym przed 5 października 2019 r. (a więc przed wejściem w życie usta wy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. poz. 1694; da lej: ustawa zmieniająca). Przepis ten stanowił wówc zas, że: „P eł- nomocnikiem może być adwokat, radca praw ny lub radca Prokuratorii Ge neralnej Rzeczypo- s politej Polskiej. Do pełnomocnika stosuje się odpowiednio art. 77, art. 78, art. 81a § 1 - 3, art. 83, art . 84, art. 86 § 2 oraz przepisy wydane na podstawie a rt. 81a § 4 ”. Zdanie m skarżącego, brak możliwości zas karżenia zarządzenia prezesa sądu lub refe- rend arza sądow ego o odmowie wyznaczenia pełnomocnika z urzędu narusza prawo do za- skarżenia orzeczeń sądowych w ydanych w pierwszej instancji, wynikające z art. 45 ust. 1 (prawo do sądu), art. 78 (prawo do zaskarżeni a orzeczeń i decyzji wydanyc h w pierwszej OTK ZU A/202 1 SK 114/20 poz. 26 4 inst ancji) w z wiązku z art. 176 ust. 1 Konstytucji (zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego). 2. Prz ed przystąpieniem do merytorycznej oceny zarzutów sfo rmułowanych przez skarżącego Trybunał Konstytucyjny b ył zobowiązany – również na obecnym etapie pos tępo- wania – zbadać, czy nie zachodzą ujemne przesłanki rozpoznania skargi konstytucyjnej , w szczególnośc i czy dochowane zostały wszystkie formalnoprawne waru nki jej skutecznego wniesienia. Jest bowiem tak, że c hoć skarga konstytucyjna pod lega wstępnemu roz poznaniu, w ramach którego Trybunał bada to, czy odpowiada ona warunkom formalnym i czy nie jest oczywiś ci e bezzasadna, to jednak zakończenie tego etapu form alnej weryfikacji skargi nie wyłącza dalszej oceny wa runków jej wniesienia, dokon ywanej na kolejnym etapie postępo- wania sądowokonstytucyjnego. Przekazanie skargi po zakończeniu jej wstępnej kontroli do r oz poznania przez odpowiedni skład Trybunału nie przes ądza więc ostatecznie o dopuszczal- ności jej merytoryc znego rozpatrzenia. Trybunał , rozpoznając taką sprawę, n ie jest związany stanowiskiem zajętym na etapie wstępnego rozpoznania. Kontrolując istnienie p oz ytywnych przesłanek procesowych oraz brak przesłane k ujemnych, może również dojść do wniosków odmiennych niż te, które zostały uprze dnio wyrażone w po stanowieni u wydanym na etapie wstępnego rozpoznania konkretnej skargi konstytucyjnej (zob., spośród osta tn ich, postano- wieni a TK z : 3 grudnia 2020 r., sygn. S K 27/17, OTK ZU A/2020, poz. 68 ; 19 stycznia 2021 r., sygn. SK 47/19, OTK ZU A/20 21, poz. 9; 23 lut ego 2021 r., sygn. SK 33/20, OTK ZU A /2021, poz. 12 ). 3. W kontekście okoliczności, jakie legły u podst aw skargi konstytucyjnej rozpozna- wanej w niniejsz ym p ostępowaniu, Trybunał przypomniał, że zgodnie z art. 79 ust. 1 Konsty- tucji , każdy , czyj e konstytucy jne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo – na zasa- dach określonych w ustawie (obecnie: ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym; Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u. o.t.p.TK) – wnieść do Trybunału skar gę w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub in- nego aktu normatywnego, na podstawie k tórego sąd lub organ administracji publicznej orzek ł ostatecznie o jego wolnośc iach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konsty- tucji. W n iniejszej sprawie Trybunał podzieli ł stanowisko Prokuratora Generalnego, że za- kwestionowana przez skarżą ce go regulacja k.p.k. nie stanowiła podstawy prawnej orzeczenia sądowego, z który m skarżący wiąże naruszenie konstytucyjnego prawa do zaskarżenia orze- cz eń sądowych wydany ch w pierwszej in stancji. Wydanie wyroku przez Trybunał co do kon- stytucyjności tej reg ul acji było więc w niniejszym postępowaniu niedopuszczalne w rozumie- niu art. 59 u st. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. 3.1. Trybunał zwrócił uwagę, że „[d] o zasadnic zych przesłanek dopuszczalności wy- stępowani a ze skargą konstytucyjną należy uczynienie jej przedmiotem p rz episów (ustawy lub innego aktu normatywnego) wykazujących p odwójną kwalifikację. Będąc podstawą prawną o statecznego orzeczenia wydanego w sprawie skar żącego przez sąd lub organ admini- stracji pu blicznej, muszą one prowadzić jednocześnie do naruszenia wska zy wanych przez skarżącego konstytucyjnych wolności lub praw. Skarżący jest przy tym zobligowany nie tylko do wskazania, które przepisy kwestionowanego a ktu normatywnego wykazują taką kwalifika- cję , ale również do sprecyzowania konstytucyjnego wzorca ich kon tr oli, a więc wskazania, jakie konstytucyjne wolności i w jaki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone p rzez za- skarżone unormowanie ” (postanowienie TK z 19 października 2004 r., sygn. SK 13/03, OTK ZU nr 9/A/2004, poz. 101). Stanowisko Trybunału w tym zakresie nie uległo zmianie. W po- stanowieniu z 26 sierpnia 2020 r., syg n. SK 44/20 (OTK ZU A/2020, poz. 44), Trybunał po- nownie przypomn iał, że: „[p]rzedmiotem skargi konstytucyjnej może być wyłączn ie ten prze- OTK ZU A/202 1 SK 114/20 poz. 26 5 pis prawa, który stan owił podstawę wydania przez organ władzy publicznej orzeczenia naru- szającego prawa lub wolności ko nstytucyjne skarżącego. Przesądza to o konieczności istnie- nia me rytorycznego związku pomiędzy treścią zakwestionowanego przepi su a podjętym na [jego] podstawi e rozstrzygnięciem oraz zarzucanym temu rozstrzygnięciu naruszeniem praw lub wolności konstytucyjn ych. Regulacja prawna stanowiąca prze dmiot skargi konstytucyjnej musi więc w ten sposób determinować w sensie normatywnym treś ć wydanego orzeczenia, że prowad zi to do wskazanego w skardze naruszenia praw lub wolności konstytucyjnych przy- sługujących skarżąc emu”. Innymi słowy, przesłanką rozpoz nania skargi konstytucyjnej nie może być wskazanie dowolnego przepisu ustawy lub innego a ktu normatywnego, lecz musi to b yć taki przepis, który w konkretnej sprawie wnoszącego skargę stanowił podstawę prawną ostateczneg o rozstrzygnięcia naruszającego przys ługujące mu konstytucyjne p rawa lub wol- ności. 3.2. Na mocy zarządzenia z 16 kwietnia 201 8 r. (sygn. akt [ … ] ) sęd zia Sądu Rejono- wego w S . odmówił skarżącemu wyznaczenia pełnomocnika z urzędu. P rzedmiotem rozstrzy- gnięcia sądowego b ył więc dostęp uczestnika p ostępowania karnego niebędącego oskarżonym do pomocy prawnej z urzędu. Sąd rozstrzygał o prawi e do pełnomocnika z urzędu . Materialne przesłanki uwzględnienia wniosku o wyznaczeni e pełnomocnika z urzędu określał art. 78 § 1 k.p.k. (w dawnym brzmieniu) stoso wany w takim wypadku odpowiednio na mocy art. 88 § 1 zdanie dr ugie k.p.k. (w dawnym brzmieniu) . To te przepisy stanowiły podstawę prawną za- rządzenia sędziego z 16 kwietnia 2018 r. rozstrzygają cego o odmowie wyznaczenia skarżą- cemu pełnomocnika z urzędu. W skardze konstytucyjnej skarżący nie kwestionuje jednak ani zak resu materialnych przesłanek dos tępu do pomocy prawnej z u rzędu, ani kompetencji prezesa sądu i referendarza sądowego do rozpoznan ia wniosku złożonego w takiej sprawie przez uczestnika postępowa- nia karnego niebędącego oskarżonym. Istota zarzutów podniesion ych w skardze konstytucyj- nej dot yczy braku dostępu do środ ka zaskarżenia , który mógłby służyć przeciw rozstrzygnię- ciu sądowe mu wyd ane mu w pierwszej instancji. Trybunał odnotował jednak , że orzec zenie , z którym skarżący powiązał zarzut naruszenia dwuinstanc yjności procedury sądowej (tj. z a- rządzenie sędziego z 16 k wietnia 2018 r.), nie dotyczyło odmowy rozpoznania środka zaskar- żenia z uwagi na jego niedopuszczalność . Zawa rte tam pouczenie nie było ostatecznym orze- czeniem (w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytuc ji) o prawie skarżącego do zaska rżenia decyzji sądowej wyd anej w pierwszej instancji. Trybunał przypomniał, że w swoim orzecznictw ie wyjaśniał warunki, od spełnienia k tórych uzależnia dopuszczal ność merytorycznego rozpoznania sformułowanego w skardze konst ytucyjnej zarzutu niezgodności p rzepisów regulujących post ępowania przed sądami z konstytucyjnymi wzorcami gwarantującymi prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wyda- n ych w pierwszej instancji o raz dwuinstancyjność postępowania sądowego. W świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji, materialnym warunkiem skutecznego wnie sienia skargi konstytucyjnej jest doznanie naruszenia określonego prawa lub określonej wolności, które Konsty tucja gwarantu- je. Naruszeni e to musi mieć charakter realny (rzeczywisty), a nie tylko pot encjalny. W związ- ku z tym Trybun ał przyjmuje, że „[w] przy padku gdy przedmiotem skargi konstytucyjnej jest przepis przewidujący, ż e w danym przypadku środek odwoławczy nie przysługuje, należy mi mo to wnieść środek zaskarżenia, aby uzyskać rozstrzygnięcie w ydane w oparciu o normę prawną, która wyłącza możliwość za skarżenia orzeczenia (postanowienie o odrzuceniu środka odwoławczego)” – (postanowienie TK z 21 czerwca 2010 r., sygn. Ts 243/09, OTK ZU nr 6/B/2010, poz. 454). W postanowieniu pełnego składu z 10 m arca 2015 r., sygn. SK 65/13 (OT K ZU nr 3/A/2015, poz. 35) , Trybunał potwierdził, że w takim przypadku zaniechanie wniesienia zaża lenia może pozbawić skarżącego możliw ości skutecznego zainicjowa nia kon- troli konstytucyjności w zakresie naruszenia prawa dost ępu do dwuinstancyjnego postępow a- OTK ZU A/202 1 SK 114/20 poz. 26 6 nia sądowego oraz zaskarż enia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Stanowi- sko to zo stało potwierdzane w późniejszych jud ykatach (zob., spośród wiel u, postanowienia TK z: 5 kwietnia 2017 r., sygn. Ts 222/16, OT K ZU B/2017, poz. 81; 21 czerwca 2017 r., sygn. Ts 148/16, OTK ZU B/2017, poz. 271; 20 marca 2018 r., sygn. Ts 216/17, OTK ZU B/20 18, poz. 109; 8 kwietnia 2019 r., syg n. Ts 147/17, OTK ZU B/2019 , poz. 136; 23 lipca 2019 r., sygn. Ts 74/19, OTK ZU B/2020, p oz. 17; 16 września 2019 r., syg n. Ts 93/19, OTK ZU B/2020 , poz. 22; 15 stycznia 2020 r., sygn. Ts 90/18, OTK ZU B/2020, poz. 261; zob. też wyrok TK z 11 października 2016 r., sygn. SK 28/15, OT K ZU A/2016, poz. 79) . W posta- nowieniu z 19 stycznia 2021 r., sygn. SK 47/19, Trybunał zwrócił uwagę na to, że „skarżący zakwestionował brak możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie Są du Okręgowego o nieuwzględnieniu jego skargi i utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Komisji Peniten- cjarnej. (…) [Skarżący] ni e złożył jednak odwołania od wsk azanego postanowienia Sądu Okręgowego, co znaczy, że postanowienie Sądu Okręgowego o nieuwzględnie niu skargi nie jest orzeczeniem, któr e naruszałoby prawo skarżąc ego do dwuinstancyjnego postępowania sądowego. Dopiero sytuacj a, w której skarżący wniósł zaża lenie na postanowienie o n ie- uwzględnieniu skargi i utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Komisji P enitencjarnej, które nie zostałoby uw zględnione przez sąd z uwag i na brak danej procedury odwoławczej, zdecy- dowałaby o konstyt ucyjnym prawie skarżącego do dwu instancyjnego postępowania sądowe- go. To znaczy, że skarżący nie uzyskał orzeczenia, które byłoby o parte na zaskarżonym prze- pisie narusz ającym wskazane przezeń prz episy Konstytucji. Ingerencja w konstytucyjne prawo do dwuinst ancyjności postępowania sądowego nastąpiłaby wskutek odmow y meryto- rycznego rozpoznania sprawy z uwagi na brak możliwości wniesieni a środka zaskarżenia, tj. odrzucenia zażalenia (zob. podobnie w postanowieniu TK z 9 kwietnia 2019 r., sygn. SK 7/19, OTK ZU A /2019, poz. 15)”. W postanowieni u z 23 lutego 2021 r., syg n. SK 33/20, Trybunał – uznawszy się związanym stanowiskiem wyrażonym w postanowieniu pełnego składu o sygn. SK 65/13 – przypomniał, że „wniesienie nieprzewidzianego przepisami prawa środka odwoławc zego w celu uzyskania orzeczenia potwierdzającego, że drog a dostępu do sądu lub do zaskarżenia orzeczenia wydanego w pierwszej ins tancji jest zamknięta, nie tylko nie powinno narażać pełnomocnik a skarżącego na zarzut braku formalizmu, ale także jest – w ko ntekście skuteczności wniesienia skargi konstytucyjnej do Trybunału – niezbędne”. Również w niniejszej sprawie Trybunał czuł się związany stanowiskiem przyjętym w pos tanowieniu pełnego składu o sygn. SK 65/13. 3.3. Trybunał odnotował, że na tle spraw dot yczących konstytucyjności art. 8 8 § 1 k.p.k. stanowisko an alogiczne do tego, jakie przyjął w niniejszej sprawie, zajął też Trybuna ł w postanowieniu z 31 maja 2011 r., sygn. Ts 129/10 (OTK ZU nr II/B/2014, poz. 808), na mocy którego odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej do tyczącej zgodności art. 88 § 1 w związku z art. 78 § 1 k.p.k. z art. 78 Konstytucji. Trybunał wyja śnił wówczas, że „[z] asadnicze znacze nie w niniejszej sprawie [m iał] jednak fakt, że skarżący nie wnosił żad- nych środków odwoł awczych od wskazanego powyżej za rządzenia o odmowie wyznac zenia pełnomocnika z urzędu. Nawet jeżeli w opinii skarżącego zakwestion owany przepis uniemoż- liwia mu wniesie nie zażalenia, to okoliczno ść ta wynika jedynie z jego brzmienia i nie jest poparta treśc ią ostatecznego orzeczenia, wyma ganego przez art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 47 ustawy o TK [tj. ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r . o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; d alej: ustawy o TK z 1997 r.; obecnie zob. art. 53 u.o.t.p.TK)] . Na- leży przypomnieć, że skarga konstytucyjna jest szczegó lnym środkiem ochrony praw i wolno- ści konstytucyjnych, w zakresie wskaza nym w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Wył ącza zatem kon- trolę abstrak cyjną przepisów. Trybunał wskazywał już wielokrotnie, że przed miotem skargi konstytucyjnej moż e być wyłącznie ta regulac ja prawna, która była podstawą ostatecznego orzeczenia odnoszącego się d o praw lub wolności konstytucyjnych s karżącego ( … ). Jedynym OTK ZU A/202 1 SK 114/20 poz. 26 7 wzor cem kontroli wskazanym przez skarżącego jest art. 78 Konstytuc ji (…). Tymczasem w sprawie skar żącego brak orzeczenia, wy danego na podstawie kwestionowanych przepisów, które związane byłoby z o dmową rozpoznania środka odwoławczego , a zatem ostatecznego orze czenia odnoszącego się do wskazanego w niniejszej skardze praw a konstytucyjnego. Zgodnie z art . 46 ust. 1 ustawy o TK [z 1997 r.] w z w. z art. 79 ust. 1 Konstytucji przesądza to jednoznacznie o niedopuszczalności nadania dalszego biegu skardze konstytucyjn ej w tym zakresie ”. 3. 4 . Jednocześnie Trybunał zwrócił uwagę, że na skutek interwencji ustawo dawcy do- szło już do zmiany stanu normatywnego w sposób, jaki skarżący uznaje za wymagany z punk- tu widzenia prawa do sądu, prawa do zask arżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji oraz zasady dwuinstancyjności p ostępowania sądowego (odpowiedni o: art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji). Na mocy art. 1 pkt 10 wspomnianej już u stawy zmienia- jącej, art. 88 § 1 k.p.k . przyjął nowe brzmienie, z godnie z którym „[p]ełnomocnikiem może być adwokat, radca praw ny lub radca Prokuratorii Genera lnej Rzeczypospolitej Pols kiej. Peł- nomocnika z urzędu wyznacza prezes lub referendarz sądowy sądu właściwego do rozpozna- nia sprawy. Do pełnomocnika stosuje się od powiednio przepisy art. 77, art. 78, art. 81 § 1a - 2, art. 81a § 1 - 3, art. 83, art. 84, art. 86 § 2 oraz przepisy wydane na podstawie art. 81a § 4” . W aktualnym stanie prawnym art. 88 § 1 k.p.k . zawiera w zdaniu trzecim odesłanie do – stosowanego odpowiedni o w sprawach o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu – art. 81 § 1 a k.p.k., który stanowi , że „[n] a zarządzenie prezesa sądu o odmowie wyznaczenia obrońcy przysługuje zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy, a na postanowi enie sądu o odmowie wyznacz enia obrońcy – zażalenie do innego równorzędnego składu tego s ądu”. Tak więc obecnie przepisy k.p.k. przewidują standard rozpoznawania wniosków o wyznacze- nie pełnomocnika z urzędu analogiczny do tego, jaki Trybunał ustalił w wyro ku z 8 paździer- nika 2013 r. , sygn. K 30/11 (OTK ZU nr 7/A/2013, poz. 98) , w odniesieniu d o spraw doty- czących ustanawiania oskarżonemu obrońcy z urz ędu. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. Zdanie odrębne sędziego TK Andrzeja Zielonackiego do postano wienia Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 202 1 r., sygn. akt SK 1 1 4 / 20 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konst ytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: uotpTK ) zgłasz am zdanie odrębne do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 202 1 r. ( sygn. SK 1 1 4 / 20 ) oraz do jego uzasadnien ia . Nie zgadzam się z większością składu orzekającego, że w niniejszej spra wie zachodzi- ła podstawa do umorzenia postępowania z powodu n iedopuszczalności orzekania. Wprawdzie w dotychczasowym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego utrwalił się pogląd, wed le którego, gdy przedmiotem skargi konstytucyjnej jest przepis nieprzewidują cy w danym przypadku środka odwoławczego, należy mimo to wni eść środek zaskarżenia, aby uzyskać rozstrzygnięcie o jego odrzuceniu (pozostawieniu bez rozpozn ania), wydane w opar- ciu o normę prawną, która wyłącza możliwość zaskarżenia orzeczenia ( tak w szczeg ólności OTK ZU A/202 1 SK 114/20 poz. 26 8 w postanowieni u pełnego składu TK z 10 marca 2015 r. , sygn. SK 65/13 , OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). W mojej ocenie powyższe stanowisko powinno zostać zweryfikowane w trybie art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine uotpTK . Zgodnie bowiem z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest ustawa l ub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub or- gan administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. W ymaganie je dnak od podmiotu wnoszącego skargę konstytucyjną, aby urucha miał nieprzewidziane w ustawie procesowej postępowanie odwo- ławcze, jest wyrazem nadmiernego formalizmu, sprzecznego z ce lem skargi konstytucyjnej, którym jest ochrona praw jednostki. Z powyższych przyczyn zdecydowałem się na zgłoszenie zdania odrębnego.