SK 115/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 14 czerwca 2021 r. Pozycja 27 POSTANOWIENIE z dnia 12 maja 202 1 r. Sygn. akt SK 11 5 /20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki – przewodniczący Leon Kieres Piotr Pszczółkowski – sprawozdawca Wojciech Sych Rafał Wojciechowski , po rozpoznaniu, na posiedzeniu n iejawnym w dniu 12 maja 202 1 r. , skargi konstytucyjnej R . S . o zbadanie zgodności: art. 88 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U z 2018 r. poz. 1987, ze zm.) w zakresie, w jakim nie przewiduje możli- wości zaska rżenia zarząd zenia prezesa sądu w przedmiocie odmowy wyznacze- nia pełnomocnika z urzędu pokrzywdzonemu, który złożył wniosek na podsta- wie art. 88 § 1 w związku z art. 78 § 1 tej ustawy, z art. 45 ust. 1, art. 78 w związku z a rt. 176 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło większością głosów . UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 18 października 2019 r. R . S . (dalej: skarżą cy) wniósł o stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny nie zgodności art. 88 § 1 ustawy z dnia 6 c zerw- ca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U z 2018 r. poz. 1987, ze zm. ; obecnie: Dz. U. z 2021 r . poz. 534 ; dalej: k.p.k. ) w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości za- skarżenia zarządzenia prezesa sądu w przedmiocie od mowy wyznaczenia pełnomoc nika z urzędu pokrzywdzon emu, który złożył wnios ek na podstawie art. 88 § 1 w z wiązku z art. 78 § 1 k.p.k . , z art. 45 ust. 1, art. 7 8 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji . 1.1. Skarżący wniósł skargę konstytucyjną w związku z od mową sądu przy znania mu pełn omocnika z urzędu. Na mocy zarządzenia z 22 lutego 2018 r. (sygn. akt [ … ] ) sędzia Sądu OTK ZU A/202 1 SK 115/20 poz. 27 2 Rejonow ego w S . , działając na podstawie art. 88 § 1 w związku z art. 78 § 1 k.p.k., nie uwzględnił wn iosku skarżące go i odmówił w yznaczenia pełnomocnika z urzędu do sprawy o sygn. akt [ … ] . Zarządzenie zawiera ło pouczenie, że „zgodnie z art. 88 § 1 k.p.k. od nin iej- szego zarządzenia nie przysługuje zażalenie”. Skarżący nie wniósł przeciw temu zar ządzeniu środk a zaskarżenia. Jak stwierdził w uzasadnieniu skargi konstytuc yjnej: „wydane w sprawie zarządzenie prezes a Sądu Rejonowego w S. jest orzecze niem ostatecznym”. 1.2. Zdaniem skarżącego, brak możliwości zaskarżenia zarządzenia o odmowie wy- zna czenia pełnomocnika oznacza pozbawienie pokrzywdzonego w procesie karnym podst a- wowych, konstytucyjnych g warancji procesowych, wyni kających z prawa do sądu or az prawa do zaskarżenia dec yzji wydanych przez sąd w pierwszej instancji. Przepisy k. p.k. określają okoliczności, w których pokrzywdzonemu może zostać przyznany pełnomocnik z ur zędu. Jednocześnie t aki uc zestnik procesu karnego ni e korzysta z prawa zaskarże nia decyzji prezesa sądu w wypadku odmowy uwzględnienia jego wniosku. Skarżący zwróc ił uwagę, że a rt. 81 § 1a k.p.k. – dodany po wyroku Trybunału z 8 paź - dziernika 2013 r., sygn . K 30/11 – przyznaje oska rżonemu prawo zaskarżenia decyzji sądu o odmowie wyzn aczenia obrońcy z urzędu. P okrzywdzony takiego prawa został pozbawiony. Tak więc – pr zez „przeoczen ie ustawodawcy” (uzasadnienie skargi, s. 3) – pokrzywdzony niebędący w stanie w sposób profesjonal ny pop rowadzić swojej sprawy i n ieposiadający wy- starczający ch środków finansowych, aby skorzystać z usług profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, pozostaje w g orszej pozycji procesowej niż oskarżony. Skarżący zaznaczył ponadto, że podnie sione w skardze zarzuty do tyczące art. 88 § 1 k.p.k. zdaje się potwierdzać sam ustawodawca, który zmienił brzmienie tego przepisu, doda- jąc na mocy art. 1 pkt 10 ust awy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępo- wania karnego oraz niektórych i nnych ustaw (Dz. U. poz. 1 694; dalej: u stawa zmienia jąca) odesłanie do art. 81 § 1a k.p.k. Po noweli zacji przepisu, w wypadku wydania przez sąd zarzą- dzenia o odmowi e wyznaczenia pełnomocnika z urzędu, wnioskodawcy przysługuje zażale- nie. Takiej możliwości n ie miał skarżą cy na grunci e stanu prawnego, w którym wydane zosta- ło zarządzenie w jego sprawie. 1.3. W piśmie procesowym z 13 lutego 2020 r., wniesionym do Trybunał u w związku z zarządzeni em sędziego Trybunału z 30 stycznia 2020 r. wzywającym do usunięcia braków f ormalnych, skarżąc y wyjaśnił, że pozbawienie możliwości zaskarżenia zar ządzenia prezesa sądu o odm owie wyznaczenia pełnomocnika z urzędu narusza prawo do są du , a także pr awo do zask arżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji oraz zasadę dwuins tancyjności po- stępowania są dowego. Zaskarżony przepis nie spełnia więc kryteriów sprawiedliwego i rze- telnego procesu sądowego. Na skutek braku kontroli instancyjnej zarządzenia o odmowie wyznac zenia pełnomocnika z urzędu mogły być błędne. Ponadto brak możl iwości zaskarżenia takiego zarządzenia przez pokrzywd zonego przestępstwem powodu je nieuzasadnioną dyspro- por cję w zakresie uprawnień procesowych uczestników postępowa nia karnego. 2. W piśmie z 5 listopada 2020 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował T ry- bunał Konstytucyjny, że n ie zgłasza swojego udziału w niniejszym postępowaniu. 3. W piśmie z 27 listopada 2020 r. Prokurator Generalny zajął stanowisko w ninie jszej sprawie i wniósł o umorzenie postępowania p rzez Trybunał Konstytucyjny wobec niedopusz- c zalnoś ci wydania wyroku. Pr okurator Generalny również zwrócił uwagę na zmianę st anu normatywnego, która nastąpiła 5 października 2019 r . w związku z wejściem w ży cie ustawy zmieni ającej , a która polegała na doda niu w art. 88 § 1 zdanie trzecie k.p.k. odesł ania do art. 81 § 1a k.p.k. Skarga OTK ZU A/202 1 SK 115/20 poz. 27 3 konstytucyjna rozpoznawana w niniejszym postę powaniu dotyczy więc przepisu, który utracił moc obowiązującą. Prokurator Generaln y nie zanegował j ednak tego, że ta ki przepis może stanowić przedmiot kontroli Trybunału, ponie waż decyzja sądu w sprawie skarżącego została podjęta na gruncie poprzednio obow iązującego stanu normatywnego. Jednocześnie jednak Prokurator Generalny zaznaczył , że podstawą praw ną odmowy wyznacze nia skarżącem u pełnomocnika z urzędu był art. 88 § 1 w zwią zku z art. 78 § 1 k.p.k. wy łącznie w zakresie, w jakim reguluj e przesłanki dopus zczalności wyznac zenia przez preze- sa sądu lub referendarza sądowego pełnomocnika z urzędu dla upraw nionego, który w sposób należyt y wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów skorzystania z pomocy pełn omocnika z wyboru bez uszczerbku dla niezbędnego utrz ymania siebie i rodziny. Podstawą p rawną za- rządzenia sędziego Sądu Rejonowego w S . z 22 lutego 2018 r. nie był n atomiast art. 88 § 1 k.p.k. (w brzmieniu obowiązującym przed 5 p aździerni ka 2019 r.) w zakresie, w jakim nie przewidywał w zda niu trzecim odpow iedniego stosowania art. 81 § 1a k.p.k. – a więc w za- kresie, w j akim został zakwes tionowany przez sk arżącego w ni niejszym postępowaniu. Pro- kurator Generalny podkreślił, że tylko orzeczen ie odrzucające zażalenie skarżącego na zarzą- dzenie z 22 lutego 2018 r. – jako niedopuszczalne w świetle art. 88 § 1 zdanie trzecie k.p .k. (w dawnym brzm ieniu) – mogłoby być uznane za orzeczenie wydane na podstawie zaskarżo- nej normy prawnej oraz os tatecznie rozstrzygające o prawach skarżącego, których narusze nia tenże dochodzi ( in casu prawa do zaskarżenia decyzji sądu wydanych w pierwsze j instancji). W wy padku gdy przedmiotem skargi konstyt ucyjnej jest przepis, który wprost lub w sposób dorozumiany przewidu je, że w danym wypadku środek odwoławczy nie przysług uje, należy mimo to wnieść środek zaskarżenia, aby otrzymać rozstrzygnięcie wydan e na mocy normy pr awnej, która wyłącza możliwość zaska rżenia orzeczenia. Dopiero gdyby sąd, do którego zostałoby wniesione za żalenie, orzekł o jego niedopuszczalności, takie o rzeczenie mogłoby stanowić podstawę wywiedzeni a skargi konstytucyjnej, bo dopiero takie orzeczenie zostałoby wydane na mocy normy prawnej, której konstytucyjność kwestionuje skarżący. II Trybu nał Kons tytucyjny zważył, co następuje: 1. W skardze konstyt ucyjnej z 18 października 2 019 r. R . S . (dalej: skarżący) wniósł o orze czenie przez Trybu nał Konstytucyjny, że art. 88 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U z 20 18 r. poz. 1987, ze zm. ; obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 534 ; dalej: k.p.k. ) w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości zaskarżen ia zarządze- nia pre zesa sądu w przedm iocie odmowy wyzna czenia pełnomocnika z urzędu pokrzywdzo- nemu, który złożył wniosek na po dstawie art. 88 § 1 w związku z art. 78 § 1 k.p.k. , jest nie- zgodny z art. 45 ust. 1, art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucj i . W świetle uzasa dnienia skargi konstytucyjnej nie ulegało wątpliwości, że przedmio- tem kontroli konstytucyjności skarżący za mierzał uczynić art. 88 § 1 k.p.k. w brzmieniu obo- wiązującym przed 5 paździer nika 2019 r. (a więc przed wejściem w życie ustawy z d nia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw; Dz. U. poz. 1694; dalej: us tawa zmieniająca). Przepis ten stanowił wówczas, ż e: „P eł- nomocnikiem może być adwokat, radca prawny lub radca Prokuratorii Generaln ej Rzeczypo- spolite j Polskiej. Do pełnomocnika stosuje się odpowiednio art. 77, art. 78, art. 81a § 1 - 3, art. 83, art. 84, art . 86 § 2 oraz przepisy wydane na podstawie art. 81 a § 4 ”. Zdanie m skarżącego, brak możliwości zaskarżenia zarządzenia prezesa sądu lub refe- rendarza s ądowego o odmowie wyznaczenia pełnom ocnika z urzędu narusza prawo do za- skarżenia orzeczeń sądowych wydan ych w pierwszej instancji, wynikające z art. 45 ust. 1 (prawo do sądu), art. 78 (prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pi erwszej OTK ZU A/202 1 SK 115/20 poz. 27 4 instancji) w związku z art. 176 ust. 1 Konstyt ucji (zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego). 2. Przed prz yst ąpieniem do merytorycznej oceny zarzutów sformułow anych przez skarżącego Tryb unał Konstytucyjny był zobowiązany – również na obecny m etapie postępo- wa nia – zbadać, czy nie zachodzą ujemn e przesłanki rozpoznania skargi konstytucyjnej , w szczególności czy doc howane zostały wszy stkie formalnoprawne warunki je j skutecznego wniesienia. J est bowiem tak, że choć skarga konstytucyjna podlega w stępnemu rozpoznan iu, w ramach które go Trybunał bada t o, czy odpowiada ona warunkom formalnym i czy nie jest oczywiście be zza sadna, to jednak zakończenie tego etapu formalnej weryfikacji skargi nie wyłą cza dalszej oceny warunków jej wniesienia, dokonywanej na kolejnym etapi e postępo- wania sądowokonstytucyjnego. Przekazanie skargi po zakończeniu jej wstępnej kontroli do rozpozn ani a przez odpowiedni skład Trybunału nie przesądza w ięc ostatecznie o dopuszcza l- ności jej merytorycznego rozpatrzenia. Trybunał, rozp oznając taką spraw ę, nie jest związa ny stanowiskiem za jętym na etapie wstępnego rozpoznania. Kontrolując istnienie pozytyw nyc h przesłanek procesowych oraz brak przesłanek ujem nych, może również dojść do wniosków odmiennych niż te, które zostały uprzednio w yrażone w postanow ieniu wydanym na e tapie wstępnego ro zpoznania konkretnej skargi konstytucyjnej (zob., spośród ostatnich, po stano- wieni a TK z : 3 grudnia 2020 r., sygn. SK 27/1 7, OTK ZU A/2020, poz. 68 ; 19 stycznia 2021 r., sygn. SK 47/19, OTK ZU A/2021, po z. 9; 23 lutego 20 21 r., sygn. SK 33/20, OTK ZU A /2021, poz. 12 ). 3. W kontekście okoliczności, jakie legły u podstaw ska rgi konstytucyjnej rozpozna- wanej w niniejszym postępo waniu, Trybunał przypomniał, że zgodnie z art. 79 ust. 1 Konsty- tucji , każdy, czyj e konstytucy jne wo lności lub prawa zostały naruszone, ma prawo – na zasa- dach określonych w ustawie (obecnie: ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępow ania przed Trybu nałem Konstytucyjnym; Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK) – wnieść do Tr ybunału skargę w s prawie zgodności z Konstytucj ą ustawy lub in- nego aktu normatywnego, na podstawie które go sąd lub organ administracji publicznej orzekł osta tecznie o jego w olnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Kons ty- tucji. W niniejs zej sprawie Trybunał podzielił stanowisko Proku ratora Generalnego, że za- kwestionowana przez skarżącego r egu lacja k.p.k. nie stanowiła podstawy prawnej orzecz enia sądowego, z którym skarżący wiąże naruszenie konstytucyjnego prawa do zaskar żenia orze- czeń sąd owych wydanych w pierwszej instancji. Wydanie wyroku przez Trybunał co do kon- stytucyjności tej regulacji by ło więc w niniejszym postępowaniu niedopuszczalne w rozumie- niu a rt . 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK. 3.1. Trybunał zwrócił uwagę, że „[d] o zasadniczych p rzesłanek dopuszczalności wy- stępowani a ze skargą konstytucyjną należy uczynienie jej przedmiotem przepis ów (ustawy lub innego aktu normatywnego) wykazujących podwójną kwalifikację. Będąc podstawą prawną o statecznego orzeczenia wydanego w sprawie skarżącego przez sąd lub organ admini- stracji pu blicznej, muszą one prowadzić jednocześnie do naruszenia wskazywany ch przez skarżącego konstytucyjnych wolności lub praw. Skarżący jest przy tym zobligowany nie tylko do wskazania, które przepisy kwestionowanego aktu no rmatywnego wykazują taką kwalifika- cję , ale również do sprecyzowania konstytucyjnego wzorca ich kontroli, a więc wskazania, jakie konstytucyjne wolności i w ja ki sposób – jego zdaniem – zostały naruszone p rzez za- skarżone unormowanie ” (postanowienie TK z 19 października 2004 r., sygn. SK 13/03, OTK ZU nr 9/A/2004, poz. 101). Stanowisko Trybunału w tym zakresie nie uległo zmianie. W po- stanowieni u z 26 sierpnia 202 0 r., sygn. SK 44/20 (OTK ZU A/2020, poz. 44), Trybunał po- nownie przypomn iał, że: „[p]rzedmiotem skargi konstytucyjnej może być wyłączn ie ten prze- OTK ZU A/202 1 SK 115/20 poz. 27 5 pis prawa, który stan owił podstawę wydania przez organ władzy publicznej orzeczenia naru- szającego prawa lub wo lności konstytucyjne skarżącego. Przesądza to o konieczności istnie- nia me rytorycznego związku pomiędzy treścią zakwestionowanego przepi su a podjętym na [jego] podstawi e rozstrzygnięciem oraz zarzucanym temu rozstrzygnięciu naruszeniem praw lub wolności kon stytucyjnych. Regulacja prawna stanowiąca prze dmiot skargi konstytucyjnej musi więc w ten sposób determinować w sensie normatywnym treś ć wydanego orzeczenia, że prowad zi to do wskazanego w skardze naruszenia praw lub wolności konstytucyjnych przy- sługującyc h skarżącemu”. Innymi słowy, przesłanką rozpoz nania skargi konstytucyjnej nie może być wskazanie dowolnego przepisu ustawy lub innego a ktu normatywnego, lecz musi to b yć taki przepis, który w konkretnej sprawie wnoszącego skargę stanowił podstawę prawną os tatecznego rozstrzygnięcia naruszającego przys ługujące mu konstytucyjne p rawa lub wol- ności. 3.2. Na mocy zarządzenia z 22 lutego 2018 r. (sygn. akt [ … ] ) sędzi a Sądu R ejonowe- go w S . odmówił skarżącemu wyznaczenia pełnomocnika z ur zędu. Przedmiotem rozstrzy- gnięcia sądowego był więc dostęp uczestnika pos tępowania karnego niebędącego oskarżonym do pomocy prawnej z u rzędu. Sąd rozstrzygał o prawie do pełnomocnika z urzędu. Materialne przesłanki uwzględnienia wniosku o wyznaczeni e pełno mocnika z urzędu określał art. 78 § 1 k.p.k. ( w dawnym brzmieniu) stosowa ny w takim wypadku odpowiednio na mocy art. 88 § 1 zdanie drug ie k.p.k. (w dawnym brzmieniu). To te przepisy stanowiły p odstawę prawną za- rządzenia sędziego z 22 lutego 2018 r. rozstrz ygającego o odmowie wyznaczenia skarżącemu peł nomocnika z urzędu. W skar dze konstytucyjnej skarżący nie kwestionuje jednak ani zakresu materialnych przesłanek dostępu do pomocy prawnej z urzęd u, ani kompetencji prezesa sądu i referendarza sądowego do rozp oznania wniosku złożonego w takiej sprawie prz ez uczestnika postępowa- nia karnego niebędącego oskarżonym. Istota zarzutów podniesionych w skardze konstytucyj- nej dotyczy braku dostępu do środka z askarżenia , który mógłby służyć przeciw rozstrzygnię- ciu sądowe m u wydane mu w pierwszej instancji. Trybunał odn otował jednak , że orzeczeni e , z którym skarżący powiązał zarzut naruszenia dwuinstancyjno ści procedury sądowej (tj. za- rzą dzenie sędziego z 22 luteg o 2018 r.), nie dotyczyło odmowy rozpoznania środka zaskarże- nia z uwagi na jego niedopuszczalność . Zawarte ta m pouczenie nie było ostate cznym orze- czeniem (w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji) o prawie skarżącego do zaskarżenia decyzji sądowej wydanej w pierwszej instancji. Trybunał przypomniał, że w swo im orzecznictwie wyjaśniał warunki, od spełnienia których uzależnia dopuszczalność m erytorycznego rozpoznania sformułowanego w skardze konstytucyj nej zarzutu niezgodności przepis ów regulujących postępowan ia przed sądami z konstytucyjnymi wzorcami gwarantuj ącymi prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wyda- nych w pierwszej instancji oraz dw uinstancyjność postępowania sądowego. W świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji, materialnym warunk iem skutecznego wniesienia skargi konstytucyjnej jest doznanie naruszenia okre ślonego prawa lub określonej wolności, które Konstytucja gwarantu- je. Naruszenie to m usi mieć charakter realny (rzeczywisty), a nie tylko potencjal ny. W związ- ku z tym Trybunał prz yjmuje, że „[w] przypadku gdy przedmiotem skargi konstytucyjnej jest przepis p rzewidujący, że w danym przypadku środek odwoławczy nie p rzysługuje, należy mimo to wnieść środek zaskarżenia, aby uzyskać rozstrzygnięcie wydane w oparciu o normę prawną, która wyłącza możliwość zaskarże nia orzeczenia (postanowienie o odrzuceniu środka od woławczego) ” – (postanowienie TK z 21 czerwca 2010 r., sy gn. Ts 243/09, OTK ZU nr 6/ B/2010, poz. 454). W postanowieniu pełnego składu z 10 marca 2 015 r., sygn. SK 65/13 (OTK ZU n r 3/A/2015, poz. 35), Tryb unał potwierdził, że w takim przypadku zaniechanie w niesienia zażalenia może pozbawić skarżącego możliwości s kutecznego zainicjowania ko n- troli konstytucyjności w zakresie naruszenia prawa dostępu do dwuinstancyjnego postępowa- OTK ZU A/202 1 SK 115/20 poz. 27 6 nia s ądowego oraz zaskarżenia o rzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. St anowi- sko to zostało potwierdzane w późniejszych judykatac h (zob., spośród wielu, pos tanowienia TK z: 5 kwietnia 2017 r., sygn. Ts 222/16, OTK ZU B /2017, poz. 81; 21 czerwca 2017 r., sygn. Ts 148/16, OTK Z U B/2017, poz. 271; 20 marca 2018 r., sygn. Ts 216/1 7, OTK ZU B/2018, poz. 109; 8 kwietnia 2019 r., sygn. Ts 147/17, OTK ZU B/2019, poz. 136; 23 lipca 2019 r., sygn. Ts 74/19, OTK ZU B/2020, poz. 17 ; 16 września 2019 r., sygn. Ts 93/19, OTK ZU B/2020, poz. 22; 15 stycznia 2020 r., sygn. Ts 90/18, OTK ZU B/2 020, poz. 261; zob. też wyrok TK z 11 października 2016 r ., sygn. SK 28/15, OTK ZU A /2016, poz. 79) . W posta- nowieniu z 19 stycznia 2021 r., sygn. SK 47/19, Trybunał zwrócił uwagę na to, że „ skarżący zakwe stionował brak możliwości wniesienia zażalenia na po stanowienie S ądu Okręgowego o nieuwzględnieniu jego skarg i i utrzymaniu w mocy zaska rżonej decyzji Komisji Peniten- cjarnej. (…) [Skarżący] nie złoż ył jednak odwołania od wskazaneg o postanowienia Sądu Okręg owego, co znaczy, że postanowienie Sądu Okręgowego o nieuwzględnieniu skargi nie jest orzeczeniem, które naru szałoby prawo skarżącego do dwuinstancyjnego postępowania sądowego. Dopiero sytuacja, w k tórej skarżący wniósł zażalenie na postanowienie o nie- uwzg lędnieniu skargi i utrzymaniu w mocy zaskarżonej dec yzji Komisji Penitencjarnej, które nie zostałoby uwzględn ione przez sąd z uwagi na b rak danej procedury odwoławczej, zdecy- dowałaby o konstytucyjny m prawie skarżącego do dwuinstan cyjnego postępowania sądow e- go. To znaczy, że skarżący nie uzyskał orzeczenia, które byłoby oparte na zaskarżonym prze- pisie naruszającym wskazane przezeń przepisy Konstytucji. Ingerencja w konstytucyjne pra- wo do dwuinstancyjn ości postępowania sądowego nastą piłaby wskutek odmowy mery torycz- nego rozpoznania sprawy z uwagi na brak możliw ości wniesienia środka zaskarżenia , tj. od- rzucenia zażale nia (zob. podobnie w postan owieniu TK z 9 kwietnia 2019 r., sygn. SK 7/19, OTK ZU A/2019, poz. 15) ”. W postanowieniu z 23 lutego 2021 r., sygn. SK 33/20, Trybunał – uznawszy się związanym stanowiskie m wyrażonym w postanowieniu pełnego składu o sygn. SK 65/ 13 – przypomniał, że „ wnies ienie nieprzewidzianego przepisami prawa środka odwoławczego w celu uzyskania orzeczenia potwi erdzającego, że droga dost ępu do sądu lub do zaskarżenia orzeczenia wydanego w pierwszej instancji jest zamknięta, nie tylko nie po- winn o narażać pełnomocnika skar żącego na zarzut braku formalizmu, ale także jest – w kon- tekśc ie skuteczności wniesienia skarg i konstytucyjnej do Trybun ału – niezbędne ”. Również w niniejszej sprawie Tryb unał czuł się związany stanowiskiem przyjętym w postanowi eniu pełnego składu o sygn. SK 65/13. 3.3. Trybunał odnotował, że na tle spraw dotyczący ch konstytucyjności art. 88 § 1 k.p.k. stanowisko analogic zne do tego, jakie przyjął w niniejszej sprawie, zaj ął też Trybunał w postanowieniu z 31 maja 2011 r., sygn. Ts 129/10 (OTK ZU nr II/B/2 014, poz. 808), na mocy którego odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej dotycząc ej zgodności art. 88 § 1 w związku z art. 78 § 1 k.p.k. z art. 78 Konstytucji. Trybunał wyjaśnił wówczas, że „[z] asadnicze znaczenie w niniejszej sprawie [miał] j ednak fakt, że skarżący nie wnosił żad- nych środków odwoławczyc h od wskazanego powyżej zarządze nia o odmowie wyznaczenia pełnomocnika z urzędu. Nawet jeżeli w opinii skarżąc ego zakwestionowany przepis uniemoż- liwia mu wniesienie za żalenia, to okoliczność ta wynika jedynie z jego brzmienia i nie jest poparta treścią ost atecznego orzeczenia, wymaganego przez art. 79 ust. 1 Kons tytucji i art. 47 ustawy o TK [tj. ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102 , poz. 643, ze zm.; dalej: ustawy o TK z 1997 r.; obecnie zob. art. 53 u.o.t.p.TK)] . Nale ży przypomnieć, że skarga konsty tucyjna jest szczególnym ś rodkiem ochrony praw i wolności konstytucyjnych, w zakresie wskazanym w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Wyłącza z atem kontrolę abstrakcyjną przepisów. Trybunał wskazywał już wielokrotnie, że przedmiotem skargi kon- stytucyjnej może być wyłącznie ta regulacja pra wna, kt óra była podstawą ostatecznego orze- czenia odnoszącego się do praw lub wolności konstytucyjnych skarżąc ego ( … ). Jedynym OTK ZU A/202 1 SK 115/20 poz. 27 7 wzorcem ko ntroli wskazanym przez skarżącego jest art. 78 Konstytucji (…) . Tymczasem w sprawie skarżącego brak orzeczenia, wydanego na pod stawie kwestionowanych przepisów, które związane byłoby z odmową rozpoznania środka odwoławczego, a za tem ostatecznego orzeczenia odnoszącego się do wskazanego w niniejszej skardze prawa kons tytucyjnego. Zgodnie z art. 46 u st. 1 ustawy o TK [z 1997 r.] w z w. z art. 79 ust. 1 Konstytucji przesądza to jednoznacznie o niedopuszczalności nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w t ym zakresie ”. 3. 4 . Jednocześnie Trybunał zwrócił uwagę, że na skutek interwencji ustawodawcy do- szło już do zmiany stanu normat ywnego w sposób, jaki skarżący uznaje za wymagany z punk- tu widzenia prawa do sądu, prawa do zaskarżeni a orzeczeń i decyzji wydany ch w pierwszej instancji oraz zasady dwuinstancyjności postępo wania sądowego (odpowiednio: art . 45 ust. 1, art. 78 i art . 176 u st. 1 Konstytucji). Na mocy art. 1 pkt 10 wspomnianej już ustawy zmienia- jącej, art. 88 § 1 k.p.k. przy jął nowe brzmienie, zgodnie z którym „[p]ełnomocnikiem może być adwokat, radca prawny lub radca Prokuratorii Generalnej R zeczypospolitej Polskiej. Peł- nomo cnika z urzędu wyznacza prezes lub referendarz sądowy sądu właściwego do rozpozna- nia sprawy. Do pełnom ocnika stosuje się odpowied nio przepisy art. 77, art. 78, art. 81 § 1a - 2, art. 81a § 1 - 3, art. 83, art. 84, art. 86 § 2 o raz przepisy wydane na pod stawie art. 81a § 4” . W aktualnym stanie prawnym art. 88 § 1 k.p.k. zawiera w zdaniu trzecim odesłanie do – s tosowanego odpowiednio w sp rawach o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu – art. 81 § 1a k.p. k., który stanowi , że „[n]a zarz ądzenie prezesa sądu o odm owie wy znaczenia obrońcy przysługuje zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy, a na postanowienie s ądu o odmowie wyznaczenia o brońcy – zażalenie do innego równorzędnego składu tego sądu”. Tak więc obecnie przepisy k.p.k. przewidują standard rozpo znawani a wniosków o wyznacze- nie pełnomocnika z urzędu analogiczny do tego, jaki Trybunał ustalił w wyroku z 8 paździer- nika 2013 r., sygn . K 30/11 (OTK ZU nr 7/A/2013, poz. 98) , w odniesieniu do spra w doty- czących ustanawiania oskar żonemu obrońcy z urzędu. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji. Z danie odrębne sędziego TK Andrzeja Zielonackiego do postanow ienia Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 202 1 r., sygn. akt SK 1 1 5 / 20 Na podstawie art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 30 listop ada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konsty tucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: uotpTK ) zgłasza m zdanie odrębne do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 202 1 r. ( sygn. SK 1 1 5 / 20 ) oraz do jego uzasadnienia . N ie zgadzam się z większością składu orzekającego, że w niniejszej spraw ie zachodzi- ła podstawa do umorzenia postępowania z powodu ni edopuszczalności orzekania. Wprawdzie w dotychczasowym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego utrwalił się pogląd, wedle któ rego, gdy przedmiotem skargi konstytucyjnej jest przepis nieprzewidując y w danym przypadku środka odwoławczego, należy mimo to wnie ść środek zaskarżenia, aby uzyskać rozstrzygnięcie o jego odrzuceniu (pozostawieniu bez rozpozn ania), wydane w opar- ciu o norm ę prawną, która wyłącza możliwość zaskarżenia orzeczenia ( tak w szczegó lności OTK ZU A/202 1 SK 115/20 poz. 27 8 w postanowieni u pełnego składu TK z 10 marca 2015 r. , sygn. SK 65/13 , OTK ZU nr 3/A/2015, poz. 35). W mojej ocenie powyższe stanowisko powinno zostać zweryfikowane w trybie art. 37 ust. 1 pkt 1 lit. e in fine uotpTK . Zgodnie bowiem z art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej jest ustawa lu b inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub or- gan administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawa ch albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. W ymaganie jed nak od podmiotu wnoszącego skargę konstytucyjną, aby urucham iał nieprzewidziane w ustawie procesowej postępowanie odwo- ławcze, jest wyrazem nadmiernego formalizmu, sprzecznego z celem sk argi konstytucyjnej, którym jest ochrona praw jednostki. Z powyższych przyczyn zdecydowałem się na zgłoszenie zdania odrębnego.