SK 136/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 17 listopada 2021 r. Pozycja 61 POSTANOWIENIE z dnia 2 6 października 2021 r. Sygn. akt SK 136/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Jędrzejewski – przewodniczący Krystyna Pawłowicz Piotr Pszczółkowski – sprawozdawca Wojciech Sych Rafał Wojciechowski, po rozpoznan iu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 października 2021 r., skargi konstytu- cyjnej M . J . o zbadanie zgodności: 1) art. 424 1 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cy- wilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) w zakresie zwrot u: „a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe”, z: – art. 45 ust . 1 Konstytucji, – art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, – art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2 Konstyt ucji, – art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji, 2) art. 424 5 § 1 pkt 5 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, z: – art. 45 ust. 1 Konstytucji, – art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, – art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji, – art. 7 7 ust. 1 i 2 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . U Z A S A D N I E N I E I 1. W skardze konsty tucyjnej z 7 lipca 2020 r. (data wpływu: 6 sierpnia 2020 r.) M . J . (dalej: skarżący) zwróci ł się do Trybunału Konstytucyjnego o orzeczenie, że: OTK ZU A/202 1 SK 136/20 poz. 61 2 1) art. 424 1 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie zwrotu: „a zmia na lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie śro dków prawnych nie było i nie jest możliwe”, jest niezgodny z: – art. 45 ust. 1 Konstytucji, – art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, – art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2 Ko nstytucji, – art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji, 2) art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c. jest niezgodny z: – art. 45 ust. 1 Konstytucji, – art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji, – art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji, – art. 77 ust. 1 i 2 Ko nstytucji. 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związ ku z postępowaniem przed Są- dem Najwyższym w sprawie stwierdzenia niezgodności z prawem prawomo cnego orzeczenia sądowego. Skarżący dochodził przed sądami powszechnymi od Miasta W . odszkodowania za szkody powstałe na skutek wydania, z naru szeniem prawa, decyzji dotyczących przeprowa- dzenia zgromadzenia zaplanowanego n a 3 maja 2015 r. W wyroku z 4 listopada 2015 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Rejonowy dla w W . zasądził n a rzecz skarżącego odszkodowanie, lecz na m ocy wyroku z 25 sierpnia 2017 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Okręgowy w W . zmienił wy rok sądu pierw- sz ej instancji i oddalił jego powództwo. Wyrok Sądu Okręgowego był prawomocny. W piśm ie pro cesowym z 12 sierpnia 2019 r. (data wniesienia: 23 si erpnia 2019 r.) skarżący wniósł do Sądu Najwyższego skargę o stwierdzenie niezgodn ości z prawem pr awo- mocnego wyrok u sądu drugiej instancji. Jednak w postanowieniu z 28 maja 2020 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Najwyższy odrzucił tę skargę, uznawszy, że 3 kw ietnia 2018 r. stała się ona niedo- puszczalna na skutek ustanowienia na mocy przepi sów ustawy z dni a 8 grudnia 2017 r. o Są- dzie Najwyższym (Dz. U. z 2018 r. poz. 5, ze zm.; dalej: u . SN, ustawa o SN) nowego środka prawnego dającego możliwość uchylenia albo z miany prawomocnego orzeczenia sądowego. Sąd Najwyższy stwierdził, że od tej daty s karżący mógł wys tąpić z wnioskie m do jednego z organów określonych w art. 115 § 1a u . SN (tj. Prokuratora Generalneg o albo Rzecznika Praw Obywatelskich) o złożenie na jego rze cz skargi nadzwyczajnej od wyroku Sądu Okrę- gowego w W . z 25 sierpnia 2017 r . Po wejściu w ż ycie ustawy o SN skarżący rzeczywiście złożył do Prokuratora Gene- ralnego wniosek o wniesienie skarg i nadzwyczajnej do Sądu Najwyższego od prawomocnego wyroku z 25 sierpnia 2017 r. W piśmie z 24 czerwca 2020 r. został jednak poinformowany o pozostawieniu je go wniosku bez rozpoznania z tego powodu, że już wcześniej Rzecznik Praw Obywatelskich, po przeprow adzeniu analizy akt sądowych, nie stwierdził podstaw w niesi enia skargi nadzwyczajnej od ww. orzeczenia. 1.2. W uzasadnieniu skargi konstytuc yjnej skarżący z wrócił uwagę na to, że skarga do Sądu Najwyższego o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądo- wego powinna stanowić środek umożliwiający dochodzeni e prawa do odszkodowania za nie- zgodne z prawem działanie organów władzy publicznej, gwar antowanego na mocy art. 77 ust. 1 Konstytucji . Dochodzeni e odszkodowania z tego tytułu wymaga uzysk ania prejudykatu stwierdzającego, że orga n wł adzy publicznej działał niezgodnie z prawem. W wypadku orze- czeń sądowych funkcję takiego prejudy katu pełnić ma w łaśnie skarga o stwierdzenie nie- zgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądow ego. Można z nią wy stąpić w terminie 2 lat, licząc od dnia upraw omocnienia się orzeczenia. OTK ZU A/202 1 SK 136/20 poz. 61 3 Na mocy ustawy o SN wprowadzono nowy środek prawny pozwalający zaskar żyć prawomocne o rzeczenia. Jest nim skarga nadzwyczajna. Uprawnienie do jej wniesienia nie przysługuje jednak stron ie pokrzywdzonej niezgod nym z prawem orzecze niem. Skargę nad- zwyczajną wnieść mogą organy określone w art. 89 § 2 u . SN, które mają przy tym mo żliwość uwzględn ić wniose k strony o skorzystanie z tego środka, lecz nie są takim wnioskiem zwią- zane. Jednocześnie ustawa o SN nie wyznacza uprawnionym organom terminu poinformowa- nia strony o decyzji w spr awie wniesienia skargi nadzwyczajnej na jej rzecz. Wyznacz a tylko t ermin wniesienia takiej skargi, który wynosi 5 lat, licząc od dnia uprawomocnienia się za- skarżonego orzeczenia. W efekcie o decyzji w sp rawie wniesienia skargi nadzwyczajnej stro- na może zostać poinformowana już po upływie określonego w art. 424 6 § 1 k.p.c. terminu wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądowe- go, p rzez co sam mechanizm skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem staje się – zda- niem skarżącego – postępowaniem pozornym i fasadowym. Przed upływem terminu wniesie- nia takiej skargi strona może nie mieć możliwości dowiedzieć się o tym, czy zostały lub zo- st aną wyczerpane wszelkie środki prawne zaskarżenia orzeczen ia, w związku z którym za- mierza wystąpić ze skargą. Skarżący nie znajduje uzasadnie nia dl a rozwiąza nia legisl acyjnego, które uzależnia prawo dochodzenia odszkodowania gwarantowanego przez art. 77 us t. 1 Konstytucji od wy- czerpania środków prawnych, których wniesienie nie zależy od zainteresowanej strony. Stro- na nie ma żadnego wpływu na wn iesien ie skargi nadzwyczajnej przez kompetentny organ. Uzależnienie prawa wystąpienia z roszczeniem opartym na art. 77 ust. 1 Konstytucji od dzia- łań podjętych przez organy władzy publicznej jest więc dowolnym, nicz ym nieuzasadni onym ograniczeniem wprowadzo nym pr zez ustawo dawcę zwykłego. Działanie organów władzy publicznej może w praktyce zamknąć stronie drogę do odszko dowania ze względu na niezisz- czenie się niezależnych od strony przesłanek dopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgod- ności z prawem prze d u pływem terminu j ej wniesienia. Taka sytuacja stanowi również naru- szenie art. 77 ust. 2 Konstytucji. Skarżący dostrz ega ponadto nie zgodność z prawem do rzetelnej procedury sądowej i art. 77 ust. 2 Konstytucji wymagania określonego w art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p. c., z godnie z kt ó- rym na stronie wnoszącej skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orze- czenia sądow ego ciąży obowiązek wykazania, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych n ie było i nie jest możliwe. Taki wymóg pro cesow y w sytuacj i, gdy skarga musi być sporządzona i wniesiona przez profesjonalnego pełnomocnika proceso- wego, a je j rozpoznanie należy do sędziów, od których wy maga się wiedzy fachowej, stanowi przejaw nadmiernego formalizmu procesowego. 2. W piśmie z 28 grud nia 2020 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza swojego udziału w niniejszym postępowaniu . 3. W piśmie z 14 października 2021 r. stanowisko w sprawie zajął Prokurator Gene- ralny , wnosząc o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyj nym (Dz. U. z 20 1 9 r. poz. 2393) ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia. Omówiwszy ch arakter i podstawowe cechy dwóch instytucji : skargi o stwie rdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia oraz skargi nadzwyczajnej, Prokurator General ny przystąpił do rekonstrukcji przedmiotu skargi konstytucyjnej wniesionej przez M . J . Gdy chodzi o zakresowe zaskarżenie art. 42 4 1 § 1 k.p.c. Pr okurator Generalny stwier- dził, że skarżący odnosi je w istocie do jednego z możliwych środków prawn ych, mogących prowadzić do zmiany lub uchylenia prawomocnego orzeczenia, a mianowicie do skargi nad- OTK ZU A/202 1 SK 136/20 poz. 61 4 zwyczajnej. Zdaniem Prokuratora Generalneg o nie ma podstaw , by uznać, iż skarżący w cało- ści kwestionuje określoną w art. 424 1 § 1 in fine k.p.c. przesłankę d opuszczalnoś ci skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, tj. także w zakresie, w jakim dotyczy ona np. skargi kasa cyjnej czy skarg i o wznowienie postępowania. Prokurator Gene- ralny zauważył, że problem konstytucyjny, j aki wynika z e skargi konstytucyjnej M . J . – w zakresie art. 424 1 § 1 k.p.c. – dotyczy braku kompatybilności pomiędzy skargą nadzwy- czajną (o il e przyjąć, że mi eści się ona w formule „przysługujący stronie środek prawny”), a skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. W jego ocenie wynika z tego wniosek , że rzeczywistym przedmiotem zaskarżenia może być art. 424 1 § 1 k.p.c. jedynie w zakre sie, w jakim zwrot „a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze przy- sługujących stronie środków pra wnych nie by ło i nie jest możliwe” obejmuje środek prawny w postaci skargi nadzwyczajnej, a w pozostałym zakresie – postępowanie przed Trybun ałem Konstytucyj nym powinno podl egać umorzeniu ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Następn ie Prokurato r Generalny rozważył , czy tak doprecyzowany przedmiot zaskar- żenia spełnia warunki dopuszczalności skargi konstytucyjnej ( w szczególności czy był pod- stawą ost atecznego rozstr zygnięcia wydanego w sprawie skarżącego) oraz czy rozumienie art. 424 1 § 1 k.p.c. w zaskarżonym zakresie jest utrwalone w jednolitym, ustabilizowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego. Po pierwsze, przeanalizowawszy stan fakty czny oraz postan owienie SN z 28 maja 2020 r. (sygn. akt [ … ] ), Prokurator Generalny doszedł do wniosku, że p rocesową pods tawą odrzucenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia był art. 424 8 § 2 k.p.c., co pozwala – jego zdaniem – jednoc ześnie przyjąć, że do odrzucenia do- szło wskutek stwierdzenia przez SN niespełnienia p rzez skargę pr zesłanki dopus zczalności określonej w art. 424 1 § 1 k.p.c. W tej części rozważań, Prokurator Generalny stwierdził tak- że , że z analizy orzecze nia SN wynika, ż e pods tawą rozstrzygnięcia nie był natomiast art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c. (czyli drugi z zaskarżonych przez skarżąc ego przepisów) . Zdaniem Prokuratora Generalnego, postępowanie w zakresie dotyczącym art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c. po- winno zatem po dlegać umorzeniu ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. Po drugie, przeanalizowawszy liczne wypowiedzi S ą du Najwyższego, a także doktry- ny, dotyczące wykładni art. 424 1 § 1 k.p.c. w związku z wprowadzeniem do systemu skargi nadzwyczajnej, Proku rat or Generalny stw ierdził, że w orzecznictwie SN brak jest utrwalone- go i jednolitego stanowiska co do wzajemnej relac ji skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia i skargi nadzwyczajnej w tym aspekcie, który stanowi istotę zarzutó w p ostawionych prze z skarżącego. Prokurator Generalny podkreślił, że analiza orzecznictwa dowodzi, iż stanowisko Sądu Najwyższego podlegało ewolucji, odchodząc od rygorystycznej interpretacji art. 424 1 § 1 k.p.c. w kierunku takiej wykładni, która zmierza d o w yeliminowania ni espójności konstrukcyjnej ob u wymienionych nadzwyczajnych środków prawnych. W ocenie Prokuratora Ge ner al nego , wątpliwości zdaje się rozstrzygać zwłaszcza uchwała SN z 15 października 2020 r. (sygn. akt III PZP 4/20) , wydana w składzie 7 sęd zió w, której nad ano moc zasady prawnej. W świetle powyższych okoliczności, Prokurator Generalny stwierdził, że ska rga kon- stytucyjna M . J . jest skargą na orzeczenie, a nie skarg ą na przepis (w rozumieniu ukształtowa- nym utrwaloną i jednolitą p rak tyką jego stosow ania), toteż pos t ę powanie przed Trybunałem Konstytucyjnym powinno podlegać umorzeniu z uwagi na nie dopuszczalność wydania wyro- ku. OTK ZU A/202 1 SK 136/20 poz. 61 5 II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Treść skargi konstytucyjnej. W skardze konstytucyjne j z 7 lipca 2020 r. (data wpływu: 6 sierpnia 2020 r.) M . J . (da- lej: skarżący) wniósł o uznanie przez Trybun ał Konstytucyjny niekonstytucyjności dwóch przepisów procedury cywilnej dotyczącej skargi o stwierd zenie niezgodności z prawem p ra- womocnego o rzeczenia sądowe go (dalej: skarg a o stwierdzenie niezgodności), mianowicie art. 424 1 § 1 i art. 424 5 § 1 pkt 5 usta wy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1575, ze zm.; dalej: k.p.c.). Zgodnie z art. 424 1 § 1 k.p.c., można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem pra- wo mocnego wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku w d ro- dze przysługujących stronie środków prawnych nie był y i nie są możliwe. Skarżący z akwe- stionował k onstytucyjność tego przepisu w części zawierające zwrot: „a zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie środków prawnyc h nie było i nie jest możli- we”. W art. 424 5 k.p.c. są określ one wymogi formalne skargi o stwierdzeni e niezgodności z prawem. Przep is ten w § 1 pkt 5 stanowi, że skarga taka powinna zawierać wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środk ów prawnych nie było i nie jest moż- liwe, a ponadto – gdy skargę wniesiono, stosując art. 424 1 § 2 k. p.c. – że wystę puje wyjątko- wy wypadek uzasadniający wniesienie skargi. Skarżący zakwestionował art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c. w całości. Jako wzorce kontroli ko nstytucyjności o bu zakwestionowa nych przepisów skarżący wskazał (powołane w różnej relacji względem siebie) art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji. Istota zarzutów przedstawionych w skardze konstytucyjnej sprowadza się do twierdzenia, ż e uzależnienie m ożliwości dochod zenia przez stronę odszkodowania od Skarbu Państwa za tzw. delikt ju dykacyjny – do czego niezbędne jest uzyskanie, jako prejudykatu, wyroku stwierdzającego niezgodność z prawem prawomocnego orzeczenia sądowego – od działań p odjętych przez o rgany państwa up oważnione do wystąpienia ze skargą nadzwyczaj- ną, na które to działan ia strona nie m a wpływu, narusza konstytucyjne prawo do odszkodo- wania za szkodę wyrządzoną bezprawnym działaniem władzy publicznej oraz łamie konsty- tucyjny zakaz zamykania drogi sądowej dochodzenia naruszonych praw i wolności. Zdaniem skarżące go, po wejści u w życie przep isów dotyczącyc h skargi nadzwyczajnej mechanizm skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem stał się postępowaniem „pozornym i fasado- wym”, po nieważ przed upł ywe m terminu wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem strona nie ma mo żliwości dowied zieć się, czy z ostały lub zostaną wyczerpane wszelkie inne dostępne środki prawne w sprawie, w związku z którą strona ma zamiar wystą- pić z ta ką skargą. 2. K onieczność zbadania przez Trybunał dopuszczalności merytorycznego rozpo- znania skargi konstytucyjnej . Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny zarzutów sformułowanych przez skar- żącego , Trybunał Konstytucyjny był zobowiązany – również na o becnym etapie po stępowa- nia – zbadać, czy nie zachodzą ujemne przesłanki rozpoznania skargi konstytucyjnej, w szczeg ólności czy dochowane zostały wszystkie formalnoprawne warunki jej skutecznego wniesienia. Jest bow iem tak, że choć skarga konstytucyjna podl ega wstępnemu ro zpoznaniu, w ramach którego Trybunał bada to, czy odpowiada ona warunkom formalnym i czy nie jest OTK ZU A/202 1 SK 136/20 poz. 61 6 o czywiście bezzasadna, to jednak zakończenie tego etapu formalnej weryfikacji skargi nie wyłącza dal szej oceny warunków jej wniesienia, dokony wanej na kolej ny m etapie postępo- wania sądowokonstytucyjnego. Przekazanie skargi po zakończeniu jej wstępnej kontrol i do rozpoznania przez odpowiedni skład Trybunału nie przesądza więc ostatecznie o dopuszczal- ności jej merytorycznego rozpatrzenia. Trybunał, rozpoznając t ak ą sprawę, nie jest związany stanowiskiem zajętym na etapie wstępnego rozpoznania. Kontrolując istni enie pozytywnych przesłanek procesowych oraz brak przesłanek ujemnych, może również dojść do wniosk ów odmiennych niż te, które zostały uprzed nio wyrażone w p ostanowieniu wydanym na etapie wstępnego rozpoznania konkretnej skargi konstytucyjnej (zob., spośró d ostatnich, postano- wienie TK z 12 maja 2021 r., sygn. SK 114/20, OTK ZU A/202 1 , poz. 26). 3. Przyczyny odmowy merytorycznego rozpoznania sk argi konstytuc yj nej w ni- niejszej sprawie. Na podstawie treści skargi konstytucyjnej oraz załączonej do niej dokumen tacji Try- bunał stwierdził, że w niniejszej sprawie zachodzą przeszkody cz yniące merytoryczne rozpo- znanie zarzutów przedstawianych w skardze k onstytucyjnej ni edopuszczalnym w rozumieniu art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Przede wszystkim, w ocenie Trybunału, z arzuty te zost ał y skierowane w rzeczywistości nie przeciw- ko treści zakwestionowanych przepisów procedury cywilnej, lecz przeciwko przyjętemu w sprawie skarżącego przez Sąd Najwyższy sposobowi wykładn i i stosowania tych przepisów po wejściu w życie przepisó w o skardze na dz wyczajnej. 3.1. Przed odniesieniem się szerzej do podstawy umorzenia postępowania w niniejszej spr awie , Trybunał Konstytucyjny przypomniał, że skarga o stwierdzenie niezgodności z pra- wem prawomocnego orzeczenia sądowego została wprowadzona do polskiej p ro cedury cy- wilnej w 2005 r. na mocy art. 1 pkt 25 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98). Wprowadzenie nowego środka prawnego było e lementem systemu rozwiązań mających regulować zasady dochodzenia od Skarbu Państwa odpowie- dzialnośc i za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie władz publicznych. Jak wyjaśniała Rada Ministrów – projektodawca nowelizacji, „[z]w ażywszy, że – po za postępo- waniem o wznowienie postępowania, które normuje możliwość dochodzenia szkody w spo- sób jed ynie fragmentaryczny (…) – nie ma obecnie «właściwego postępowania» umożliwia- jącego stwierdz a nie niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń wydawanych w p os tę- powaniu cywilnym, niezbędne jest ustanowienie takiego «właściwego» postępowania” (druk sejmowy nr 2696/IV kadencja, uzasadnienie projektu ustawy o zmianie ustawy – Kodeks po- stępowania cywilnego, s. 1). Przyjęto wówczas dwa podstawowe zało żenia dotycząc e nowego systemu stwierdzania niezgodności z prawem prawomocnych orzeczeń sądowych, mianowi- cie: „[p]o pierwsze, [że] system ten może dotyczyć tylko prawomocnych wyroków oraz po- stanowień co do istoty s prawy wyda wa nych w postępowaniu nieproceso wym (…), a także postanowień tzw . formalnych, kończących postępowanie w sprawie, jeżeli przez ich wydanie stronie z ostała wyrządzona szkoda, i – po drugie – że stwierdzenie niezgodności z prawem pra womocnego orzeczenia może nastąpić tylko wtedy, gdy wzrusz enie tego orzecz enia w drodze innych środków prawnych, tj. zwyczajnych i nadzwyczajnych środków odwoław- czych (apela cja, kasacja, skarga o wznowienie postępowania) oraz specjalnych środków funkcjonujących w postępowaniu nieprocesowym (np. postępow anie o zmi anę postanowieni a o stwierdzeniu nabycia spadku itp.), nie było i nie jest już możliwe” (tamże, s. 2). Takie zało- że nia oparto na twierdzeniu, że „obowiązkiem strony (obywatela) jest wykorzystanie wszyst- OTK ZU A/202 1 SK 136/20 poz. 61 7 kich ist niejących narzędzi procesowych i dop iero ich b ezskuteczność mo że – w wypadku wy- stąpienia szkody – uzasadniać odpowiedzialność państw a ” (tamże). Związek funkcjona lny, jaki zachodz i między skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sądowego a dochodzeniem odszkodowania za szkodę wyrządzon ą tzw. delik tem judykacyjnym na podstawie art. 77 ust. 1 Konstytucji i art. 417 1 § 2 ustawy z dnia 23 kwi etnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740, ze zm.; dalej: k.c.), nie budzi wątpliwości (zob. np. J. Gudowski, uwag i 1 i 4 do art. 424 1 , [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komenta rz. Tom. 3. Postępowanie rozpoznawcze , red. T. Ereciński, K. Weitz, t, Warszawa 2 016; T. Wiśniewski, uwaga 1 do art. 424 1 , [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz . Tom 1. Artykuły 367 - 5 05 39 , red. T. Wiśniewsk i , Warszawa 2021). Trafnie związek ten dostrzegł skarżący w skardze konstytucyjnej rozpoznanej w ninie jszym postępowaniu. Trybunał także wyjaśniał już, że „wprowadzenie do systemu prawnego skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocne go orzeczenia wy nikało przede wszyst- kim z konieczności nadania ram procesowych nowej materialnoprawnej regulacji za sad od- powiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie orga- nów władzy publicznej. (…) W sprawach cywilnych «w łaściwym postę po waniem», o którym mowa w art. 417 1 § 2 k.c., jest postępowanie inicjowane wniesieniem skargi o stwi erdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. W obowiązującym stanie prawnym po- stępowanie mające na celu naprawienie szkody wyrządz onej niezgodny m z prawem orzecze- niem jest co do zasady dwustopniowe (…). Najpierw na skutek wniesienia skargi o stw ier- dzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia sąd musi stwierdzić, że prawomoc- ny wyrok jest niezgodny z prawem (prejudykat). Następ nie w odrębnym p ostępowaniu o od- szkodowanie osoba poszkodowana tym wyrokiem może dochodzić naprawienia szkody (…). Takie rozwiązanie podyktowane jest zasadą pewności prawa i ochrony stabilności stosun ków ukształtowanych przez prawomocne orzeczenia” (wyrok z 12 lipca 201 1 r., sygn. SK 49/08, OTK ZU nr 6/A/2011, poz. 55; zob. także wyrok z 27 września 20 1 2 r., sygn. SK 4 /11, OTK ZU nr 8/A/2012, poz. 97). W przywołanym wyroku w sprawie o sygn. SK 49/08 Trybunał podzielił pogląd, że skarga o stwierdzenie niezgo dności z prawe m stanowi „samodzielny, autonomiczny instrument badania legalności działalności orzeczniczej sądów po wszechnych, służący jednostce zamierzającej dochodzić wynagrodzenia szkody, o jakiej mowa w art. 77 Konstytucji (…). Uwzględnienie przez Sąd Najwyższy skar gi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia oznacza uzyskanie przez stronę prejud ykatu wymaganego do dochodzenia w odrębnym postępowaniu odszkodowania za szkodę wyrządzoną na skutek wydania orzeczenia niezgodnego z prawem” . Związek funk cj onalny, jaki zachodzi między skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem a dochodzeniem odszkodowan ia za szkodę wyrządzoną deliktem judykacyjnym, przejawia się m.in. właśnie w tym, że skarga ta powi nna być wnoszona dopiero po tym, gdy wycze rpano inne śro dk i wzruszenia orzeczenia będącego źródłem szkody. W tym sensie ma ona charakter subsydiarny wobec in nych środków prawnych przewidzianych w procedurze cywilnej. „Strona, aby móc skutecznie wystąpić ze skargą przewidzianą art. 424 1 § 1 k.p.c., musi więc wyc ze rpać wcześniej wszystkie dostępne jej instrumenty i procedury prawne umożliwiające korektę niezgodn ego z prawem rozstrzygnięcia i doprowadzenie go do stanu zgodności z prawem. (…) Odpowiedzialność Skarbu Państwa aktualizuje się tylko wtedy, gdy poszkodow an y uczynił wszystko, aby wyeliminować źródło szkody, tj. aby doprowadzić do powstania niewadliwego p rawnie orzeczenia w sprawie, której rozsądzenie jest jego zdaniem niezgodne z prawem” (postanowienie SN z 25 września 2020 r., sygn. akt III CNP 33/17, www .s n.pl ). Innymi słowy, postępowanie ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem „powinno być wszcz ynane tylko wtedy, gdy strona wykorzystała wszystkie środki prawne, a zatem środki odwoławcze ( apelację lub zażalenie) bądź inne zwykłe środk i zaskarżenia (s przeciw od wyroku zaocznego lub od «upominawczego» nakazu zapłaty, zarzuty od nakazu OTK ZU A/202 1 SK 136/20 poz. 61 8 zapłaty wydane go w postępowaniu nakazowym) i nie może skorzystać z jakiegoś nadzwy- czajnego środka praw nego” (T. Wiśniewski, uwaga 9 do art. 424 1 , [w:] Kode ks postępowani a cywilnego. Komentarz , red. T. Wiśniewski, op. cit. ). Założenie o subsydiarnym charakterze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem znalazło potwierdzenie w treści obu przepisów k.p.c. zakwestionowanych przez skarżącego. Art. 424 1 § 1 in fine k.p.c. wpro st stanowi, że można żądać stwierdzenia niezgodności z pra- wem prawomocnego wyroku sądu drugiej inst ancji, jeżeli „zmiana lub uchylenie tego wyroku w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe”. To właśnie w częś ci zawierają cej ten zwro t art. 424 1 § 1 k.p.c. został zaskarżony w skardze konstytucyj- nej rozpoznanej przez Try bunał w niniejszej sprawie. Z kolei art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c. wyma- ga od wnoszącego skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem, aby wykazał, że wzruszenie z askarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe, a po- nadto – gdy sk argę wniesiono, stosując art. 424 1 § 2 k.p.c. – że występuje wyjątkowy wypa- dek uzasadniający wniesienie skargi. Z istoty skargi konstytucyjne j wy nika, że ska rżący za- kwes tionował ten przepis tylko w części, w jakiej wymaga wykazania, że „wzruszenie za- skarżo nego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe”. Jeśli chodzi o pozostałą część art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c., to skar żący nie sformuł ował żadnych za- rzutów (co stanowi samodzielną podstawę umorzenia w tym zakresie niniejszego postępo wa- nia przed Trybunałem na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK). Zgodnie z art. 424 6 § 1 k.p.c., skargę o stwierdzenie niezgodności z p rawe m wnosi się do sądu, któ ry wydał zaskarżony wyrok, w terminie 2 lat, licząc od dnia, w którym wyrok ten się upr awomocnił. Skarga wniesiona z uchybieniem temu terminowi podlega odrzuceniu (zob. np. postanowienie SN z 15 czerwca 2007 r., sygn. akt I CNP 28/0 7; www.sn.pl ). 3.2. Na mocy przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2021 r. po z. 154, ze zm.; dalej: u . SN, ustawa o SN) istniejący w przepisach k.p.c. system środków prawnych, które mogą być wnoszone przeciw prawomocnym orz eczeniom sąd owym, został rozbudowany o nowy środek zwany skargą nadzwyczajną. Zgodnie z art. 89 § 1 u . SN, jeżel i jest to konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego pań- stwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społeczne j, o d prawomocne go orzeczenia sądu powszechnego lub sądu wojskowego kończącego postępowanie w sprawie może być wnie siona skarga nadzwyczajna, o ile: 1) orzeczenie narusza zasady lub wolności i prawa człowieka i oby watela określone w Konstytucji lub 2) orze czen ie w sposób rażący narusza prawo przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, lub 3) zachodzi oczy wista sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowo- dowego – a orz eczenie nie może być uchylone lub zmienion e w trybie innyc h nadzwyczaj- nych środków zaskarżenia. W w ypadku uwzględnienia skargi nadzwyczajnej, Sąd Najwyższy u chyla zaskarżone orzeczenie w całości lub w części i stoso wnie do wyników postępowania orzeka co do istoty sprawy albo przekazuje sprawę do p onow nego rozpozn ania właściwemu sądowi, w razie potrzeby uchylając także orzeczenie sądu pierwszej instancji, albo umarza postępowanie (art. 91 § 1 zdanie pierwsze u . SN). Inaczej niż w wypadku innych środków praw n ych służących przeciw prawomocnym orzeczeni om s ądowym, stro na postępowa nia cywilnego nie ma możliwości wniesienia skargi nadzwyczajnej. Wyłączną legitymację w tym zakresie mają bowiem organy władzy publicz- nej wymienione w ustawie o SN. Zgodnie z art. 89 § 2 u . SN, skargę taką może wnieść Proku- rator Gene ralny, Rzecz nik Praw Obywatelskich oraz, w zakresie swojej właściwości, Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypo spolitej Polskiej, Rzecznik Praw Dziecka, Rzecznik Praw Pacjenta, Przewodniczący Komisji Nadzoru Fi nansowego, Rzecznik Finansowy, Rzecznik Ma łych i Średnich Przedsiębior ców i Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Natomiast stosownie do art. 115 § 1a zdanie pierwsze u . SN, skarga nadzwyczajna od prawo- OTK ZU A/202 1 SK 136/20 poz. 61 9 mocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, które uprawomocniło się przed we jściem w życie u stawy o SN (tj. przed 3 kwietnia 2018 r.), może być wniesiona tylko przez Prokuratora Generalnego l ub Rzecznika Praw Obywatelskich. 3.3. W zamyśle Prezydenta RP – projektodawcy ustawy o SN, „[w]prowadzenie insty- tucji skargi nadzwyczajnej j est odpowiedzą n a pojawiające si ę postulaty przywrócenia roz- wiązania podobnego do rewizji nadzwyczajnej, ale dostos owanego do warunków dzisiejszego ustroju. Nie zachodzi tu jednocześnie kolizja z instytucją kasacji. Co więcej, skarga nadzwy- czajna uzupełn ia lukę w obecnym systemie nadzwyc zajnych środków zaskarżenia. Podstawą skargi nadzwyczajnej może być nie tylko wskaz anie rażącego naruszenia prawa, ale także sprzeczność ustaleń sądu z treścią zebran ego w sprawie materiału dowodowego. Skarga nad- zwyczajna, i naczej niż skarg a kasacyjna czy kasacja, będzie przysługiwała także od tych pra- womocnych orzeczeń, od których nie z łożono wcześniej odwołania” (druk sejmowy nr 2003/VIII kadencja, uzasadnienie prezy denckiego projektu ustawy o SN , s. 6 ). Nową skar- gę nadzw yc zajną zharmonizo wano ze skargą k asacyjną i kasacją przede wszystkim w ten sposób, że po pierwsze, skargę nadzwyczaj ną wnosi się w terminie 5 lat od dnia uprawomoc- nienia się zaskarżonego orzeczenia, a jeżeli od orzeczenia została wniesiona kasacja albo sk ar ga kasacyjna – w terminie roku od dnia ich rozpoznania (zob. art. 89 § 3 zdanie pierwsze u . SN), oraz po drugie, ska rgi nadzwyczajnej nie można oprzeć na zarzutach, które były przedmiotem rozpoznawania skargi kasacyjnej lub kasacji przyjętej do rozpoznani a przez Sąd Najwyż szy (zob. art. 9 0 § 2 u . SN). Jednakże, jak zauważa się w literaturze, „[w]adą [przepi- sów o skardze nadzwyczajnej], którą widać na pierwszy rzut oka, jest brak spójności insty tu- cji skargi nadzwyczajnej z częścią środków zaskarżenia przewid zi anych w procedur ze cywil- nej i Konstytucji. Ustawodawca określił bowiem tylko stosunek skargi nadzwyczajnej do skarg i konstytucyjnej i kasacyjnej, pomijając jej relacje ze skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia i instytucją wz no wienia postępowa nia” (J. Stasiak , Skarga nadzwyczajna w postępowaniu cywilnym , Warszawa 2020, s. XX). W sprawie, na kanwie której skarżący wystąpił ze skargą konstytucyjną rozpoznaną przez Trybunał w niniejszym postępowaniu, skarżący wniósł wcześniej do Są du Najwyższego ( w piśmie proce sowym datowanym na 12 sierpnia 2019 r.; data wniesienia: 23 sierpnia 2019 r.) skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku sądu drugiej instancji, tj. wyroku Sądu Okręgowego w W . z 25 sierpnia 2017 r. (sygn. akt [ … ] ). Na mocy postanowienia z 28 maja 2020 r. (sygn. akt [ … ] ) Sąd Najwyższy odrzuc ił jednak skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem na podstawie art. 424 8 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, skarga o stwierdzenie niezgodn oś ci z prawem podl ega odrzuceniu m.in. w sytuacji, gdy zmia- na zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych by ła lub jest możliwa. Sąd Najwyższy stwierdził, że „[w] stanie prawnym obowiązującym po wprowadzeniu skargi nad- zwyczajnej, tj. od dnia 3 kwi et nia 2018 r., oce niając kwestię dopuszczalności skargi o stwier- dzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, należy uwzględni a ć istnienie skar- gi nadzwyczajnej. Dotyczy to zarówno zaskarż a nia orzeczeń, które stały się prawomocne przed dniem 3 kwietni a 2018 r. (art. 115 u . SN), jak i orzeczeń, które stały się prawomocne w dniu 3 kwietnia 2018 r. lub po tym dniu (ar t. 89 u . SN), a także ma znaczenie niezależnie od tego, czy skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia została wniesi ona przed dniem 3 kwietnia 2018 r., czy też w dniu 3 kwietnia 2018 r. lub po tym dniu”. Zdaniem Sądu Najwyższego, „ [n]iezależnie od tego, czy skarga [o stwierdzenie nie- zgodności z praw em] została wniesiona przed dniem 3 kwietnia 2018 r., czy w dniu 3 kwiet- nia 2018 r. lub po tym dniu, oceniając jej dopuszczalność, Sąd Najwyższy musi uwzględnić to, że wprowadzenie skargi nadzwyczajnej sprawiło, iż pojawiła się dodatkowa możliwość zmiany lub uchyleni a wyroku objętego skargą, tj. doszło do następczego po wstania okolicz- ności po wodującej niedop uszczalność skargi (…), która pozostaje aktualna dopóty, dopóki OTK ZU A/202 1 SK 136/20 poz. 61 10 skarżący nie wystąp i do u prawnionego organu z wnioskiem o wniesienie skargi nadzwyczaj- nej i nie zostanie on załatwiony negatywnie”. 3.4. To właśnie na tle prz ywołanego stanow iska Sądu Najwyższego, zajętego przez ten S ąd w sprawie skarżącego, skarżący wniósł do Trybunału sk argę konstytucyjną, kwestionując przesłankę uzależniając ą dopuszczalność skargi o stwierdzenie niezgodności z prawe m pra- womocnego orzeczenia od tego, czy „zm iana lub uchylenie” (art. 424 1 § 1 in fine k.p.c.), czy też „wzruszenie” (art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c .) zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych „nie było i nie jest możliwe”. Trybunał dostrzegł jednak, że istotą żądania przedsta wionego w skardz e konstytu cyj- nej nie jest wyeliminowanie omawianego wymogu, jako takiego, z przepisów procedury cy- w ilnej. Skarżący nie przedstawił bowiem argumentacji, która miałaby świadczyć o niekonsty- tucyjności rozwiązań legisl acyjnych k.p.c. czyniących ze skargi o stw ierdzenie niezgodności z prawem środek subsydiarny, dostępny stronom postępowania cywilnego dopiero wówczas, gdy „nie było i nie jest możliwe” wzruszenie (uchylenie lub zmiana) przy użyciu innego śr odka prawnego or zeczenia będącego źródłem szkody stanowiącej podstaw ę dochodzenia odszkodowania z tytułu deliktu judykacyjnego. Zarzuty niekonstytucyjności zostały sformu- łowane przez skarżącego w konkretnym kontekście systemowym, który powstał po wprowa- dzeniu w życie inst ytucji skargi nadzwyczajnej, polegającym na tym, że wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem w celu uzyskania prejudykatu pozwalającego docho- dzić odszkodowania za delikt judykacyjny zostało, zdaniem skarżącego, uzależnione od wcześniejszej de cyzji organów władzy publicznej o odmowie wniesienia skargi nadzwyczaj- nej (o czym miałoby świadczyć stanowisko Sądu Najwyższego zajęte w sprawie skarżącego). Przy czym strona postępowania cywilnego nie ma żadnych środków wpływu na decyzję tych organów w sp rawie wniesienia albo odmowy wniesienia skargi nadzw yczajnej. Upoważnione organy podejmują tę decyzję samodzielnie. Jednocześnie, o ile termin podjęcia decyzji w sprawie wniesienia albo odmowy wniesienia skargi nadzwyczajnej wynosi, co do zasady, 5 lat od dnia uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia (zo b. art. 89 § 3 zdanie pierwsze u . SN), o tyle strona postępowania cywilnego, zamierzająca dochodzić odszkodowania za de- likt judykacyjny, musi wnieść skargę o stwierdzenie niezgodności przed upływem 2 lat o d dnia uprawomocnienia się ostatecznego orzeczenia ( zob. art. 424 6 § 1 k.p.c.). W efekcie – jak zauważył skarżący – „o decyzji o wniesieniu lub braku wniesienia skargi [nadzwyczajnej] strona może dowiedzieć się po terminie 2 lat wskazanym w art. 424 6 § 1 [ k.p.c.] – jak miało to miejsce w postępowaniu stanow iącym podstawę wniesienia niniejszej skargi [konstytucyj- nej]”. Tak więc, zdaniem Trybunału, skarżący domaga się w rzeczywistości orzeczenia nie- konstytucyjności art. 424 1 § 1 i art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c. w zakresie, w jakim przez niemoż- ność wzruszenia (uchy lenia lub zmiany) ostatecznego orzeczenia sądowego w drodze innych środków prawnych należy rozumieć również odmowę wniesienia skargi nadzwyczajnej przez upoważnione do tego na mocy prze pisów ustawy o SN o rgany władzy publicznej. Naruszenie praw konstytucyj nych: prawa do odszkodowania za niezgodne z prawem działanie organów władzy publicznej i prawa dostępu do sądu, ma być – w ocenie skarżącego – skutkiem uza- leżnienia możliwości uzyskania prejudykatu w drod ze wniesienia skargi o stwierdzenie nie- zgodności z p rawem od wcześniejszego uzyskania przez stronę odmowy wniesienia na jej rzecz skargi nadzwyczajnej przez organy tejże władzy publicznej, przy czym spełnienie tak określonego wymagania m oże być w praktyce niemożliwe wobec długości terminu, jaki or- gany mają do dyspozycji, by podjąć decyzję w sprawie wniesienia skargi nadzwyczajnej, któ- ry to termin upływa już po upływie terminu wniesieni a przez stronę skargi o stwierdzenie niezgodności z pr awem. OTK ZU A/202 1 SK 136/20 poz. 61 11 3.5. W konte kście zrekonstruowanych w ten sposób zakresu zaskarż enia i problemu konstytucyjnego, Trybunał uznał za uzasadnione przypomnieć, że zasadniczo nie jest rolą sądu konstytucyjnego usuwanie niespójności i luk występujących w systemie prawnym . Usuwanie niespójn ości i luk w prawie należy do sądów (w szczególności do Sądu Najwyż- szego i Naczelnego Sądu Administracyjnego jako organów nadzoru judykacyjnego nad orzecznictwem sądowym), jeśli jest to możliwe w drodze zastosowania reguł wykładni przy- ję tych w naszej kultu rze prawnej, oraz – ostatecznie – do parlamentu. W s zczególności Try- bunał nie ma kompetencji w zakresie kontroli zgodności norm tego samego rzędu (czyli do sprawowania tzw. kontroli poziomej; zob. np. postanowienie z 21 stycznia 2015 r., sygn. K 13/13, OTK ZU nr 1/A/2015, poz. 8). „Znaczenie ma przy tym ist ota, a nie forma zarzutów – omawiane ograniczenie kognicji Trybunału Konstytucyjnego ma pełne zastosowanie także wtedy, gdy wątpliwości wnioskodawcy są sformułowane w sposób pozornie po prawny (przez odnie sienie do przepisów Konstytucji), lecz w rzeczywisto ści zmierzają do uwzględnienia niedopuszczalnych argumentów o poziomej sprzeczności norm, przedstawionych «za pośred- nictwem» wzorców konstytucyjnych” (postanowienie z 4 listopada 2015 r ., sygn. K 9/14, OT K ZU nr 10/A/2015, poz. 170). Trybunał nie dokonuje również kontroli prawidłowości sposobu wykładni i stosowania przepisów prawa przez sądy. Trybunał nie jest bowiem in- stancją odwoławczą od orzeczeń sądów ani nie sprawuje nadzoru judykac yjnego nad sądami, a skarga konstytucyjna nie jest kolejnym środkiem za skarżenia ostatecznych rozstrzygnięć sądowych. Trybunał wielokrotnie wypowiadał się w swoim orzecznictwie na temat niedo- puszczalności skargi konstytucyjnej jako skargi na stosowanie pra wa, a nie na przepi s (zob., spośród ostatnich, postanowienie z 15 grudn ia 2020 r., sygn. SK 80/19, OTK ZU A/2020, poz. 72). Jednocześnie, ażeby ochrona konstytucyjna, której podmioty mogą dochodzić w trybie skargi konstytucyjnej określonym w art. 79 ust. 1 Konstytucji, była realna i efektywna, skar- żący muszą mieć możliwość za kwestionowania nie tylko norm prawnych ustalonych na pod- stawie samego literalnego brzmienia przepisów, ale także norm prawny ch , które zostały z tych przepisów wywiedzione w drodze wykła dni i stosowania pr awa przez sądy. Jednakże, jak wynika z konsekwentneg o orzecznictwa Trybunału, kontrola w tym drugim wypadku jest dopuszczalna dopiero wówczas, gdy w drodze orzecznictwa sądowego, popartego wypowie- dziami orzeczniczymi Sądu Najwyższego lub Naczelnego Sądu Ad ministracyjnego, dojdzie do utrwalenia się jednolite j wykładni treści normatywnej określonego przepisu. Innymi sło- wy, „kontrola prawidłowości wykładni zaskarżonego przepisu przez sąd mogłaby jednak wy- jątkowo być przeprowadzona [przez Try bunał], gdyby zaska rżoną interpretację można było uznać za utrwaloną i jednolitą, akceptowaną także przez doktrynę, i w związku z tym określa- jącą treść norm rzeczywiście stosowanych na podstawie danego przepisu” (postanowienie z 27 listopada 2019 r., sygn. SK 17/19, OTK ZU A /2019, poz. 65). Wykazanie utrwalenia się w orzeczni ctwie sądów takiej jednolitej wykładni jest – w świetle art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK – obowiązkiem skarżącego (tamże). 3.6. Przenosząc powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy, Trybunał wskazał, że merytoryczne rozpoznanie zarzutów sformułowanych przez skarżącego wymagało stwierdze- nia, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego po wejściu w życie ustawy o SN doszło do utrwa- lenia się jednolitej wykładni zakwestionowanych art. 424 1 § 1 i n fine i art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c. w zakresie przesłanki niemożności w zruszenia (uchylenia lub zmiany) ostatecznego orzeczenia sądowego w drodze przysługujących stronie środków prawnych rozumianej w ten sposób, że nie jest ona spełniona dopóty, dopóki str ona nie wystąpi do uprawnionego organu z wnioskiem o wniesienie skargi nadzwyczajnej i wniosek ten nie zostanie załatwiony nega- tywnie. OTK ZU A/202 1 SK 136/20 poz. 61 12 Taki sposób rozumienia omawianej przesłanki Sąd Najwyższy przyjął w sprawie skar- żącego w przywołanym już postanowieniu z 28 maja 2020 r., sy gn. akt [ … ] , w którym powo- łał się na swoje w cześniejsze orzeczenie – postanowienie z 30 listopada 2018 r., sygn. akt I CNP 43/17 ( www.sn.pl). W postanowieniu z 30 listopada 2018 r. Sąd Najwyższy odrzucił skargę o stwierdzenie nie zgodności prawomocn ego wyroku wydanego 13 kwietnia 2017 r., wniesioną 1 6 lipca 2017 r. Stwierdził, że „[p]o 3 kwietnia 2018 r. przesłanka dopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku mająca związek z sub- sydiarnym charakte rem tego środka pra wnego musi być rozważona z uwzględnieniem tego, że z tą datą do systemu prawnego wprowadzony został kolejny nadzwyczajny środek zaskar- żenia w postaci skargi nadzwyczajnej, uregulowanej w art. 89 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyż szym (Dz. U. z 2018 r. poz. 5 ze zm.; dalej jako u.SN). Ustawodawca nie ustalił żadnych zasad mających służyć powiązaniu tego nowego środka prawnego z systemem środków funkcjonujących już wcześniej. W art. 115 § 1 u.SN stwierdził natomiast, że w okre- sie 3 lat od dnia wejścia w życie tej ustawy skarga nadzwyczajna może być wni esiona od prawomocnych orzeczeń kończących postępowanie w sprawach, które uprawomocniły się po 17 października 1997 r. Wówczas art. 89 § 3 zdanie pierwsze u.SN. nie stosuje się. Oznacza to, że po 3 kwietn ia 2018 r. powód – niezależnie od tego, iż już wcześ niej wystąpił ze skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku (…) z 13 kwietnia 2017 r. – zyskał możliwość wystąpienia w ciągu 3 lat od 8 kwietnia 2018 r. ze skargą n adzwyczajną uregulo waną w art. 89 u.SN”. W takich okolicznościach Sąd N ajwyższy uznał, że „wejście w życie po tym, jak wystąpił ze skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przepisów o kolejnym środku prawnym, przy wykorzystaniu k tórego może uzy- skać wzruszenie zaskarżonego wyroku i objęcie nimi także wyroku, który zaskarżył skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sprawia, że skarga ta stała się następczo niedopuszczalna”. Sąd Najwyższy oparł swoje stano wisko na spostrzeże niu, że „[u]względnienie skargi nadzwyczajnej co do zasady prowadzi do wyeliminowania z obrotu prawnego orzeczenia, które jest sprzeczne z prawem, podczas gdy uwzględnienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzecze nia nie wywołuje ta kich skut- ków. Dopuszczalność skargi nadzwyczajnej je st wyłączona w razie, gdy orzeczenie, od które- go została wniesiona może być uchylone lub zmienione przy wykorzystaniu innych nadzwy- czajnych środków zaskarżenia, a w tej grupie środków p rawnych niewątpliwi e nie mieści się skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Tymczasem skarga nadzwyczajna należy do kategorii środków prawnych, których uwzględnienie może spowo- dować wyeliminowanie z obrotu prawnego prawomocnego orzeczenia, a otwa rcie drogi do skorzystania z takich środków wyprzedz a skorzystanie ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia”. Trybunał ustalił, że analogiczne stanowisko co do kierunku wykładni przesłanek do- puszczalności wn iesienia skargi o s twierdzenie niezgodności z prawem po wejściu w życi e przepisów ustawy o SN dotyczących skargi nadzwyczajnej Sąd Najwyższy zajmuje w innych orzeczeniach wydawanych w Izbie Cywilnej. W postanowieniu z 30 sierpnia 2018 r., sygn. akt III CNP 9/18, Sąd Najwyższ y, odrzucając skargę o stwierdzenie niezgodności z p rawem, stwierdził, że „[w]nosząc skargę, powódka przeoczyła, że w dniu 3 kwietnia 2018 r., a więc przed wniesieniem skargi, do polskiego systemu prawnego wprowadzono kolejny nadzwy- cz ajny środek zaskarżeni a, tj. skargę nadzwyczajną, której celem jest elimin acja prawomoc- nych orzeczeń naruszających zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji albo w sposób rażący naruszających prawo przez błędną jego wykładni ę lub niewłaściwe zast osowanie (…). Zważywszy, że uwzględnienie skargi nad zwyczajnej – zgod- nie z art. 398 15 i 398 16 k.p.c. w związku z art. 95 ustawy o SN – prowadzi do uchylenia za- skarżonego orzeczenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania albo do uchylenia zaskarżoneg o orzeczenia i orzeczenia na nowo co do istoty spraw y, a więc do eliminacji przy- OTK ZU A/202 1 SK 136/20 poz. 61 13 czyny «szkody judykacyjnej», jest oczywiste, iż spełniając wymagania określone art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c., wnoszący skargę o stwierdzenie niezgodności z p rawem prawomocnego orz ecze- nia musi wykazać, że wzruszenie zaskarżonego wyr oku nie jest możliwe także w wyniku wniesienia skargi nadzwyczajnej”. Sąd Najwyższy zajął stanowisko, że „[m]ając ponadto na względzie, że przyczyny uwzględnienia skargi nadzwyczajne j są zbieżne z przyczy nami uwzględnienia skargi o stwierdzenie niezgodnośc i z prawem prawomocnego orzeczenia (art. 89 § 1 pkt 1 i 2 ustawy o SN), a także biorąc pod uwagę unormowanie zawarte w art. 89 § 4 ustawy o SN, należy przyjąć, iż począwszy od dnia 4 kwietnia 2018 r. stro na wnosząca skargę o stwierdzenie niezgodności z pra wem prawomocnego orzeczenia, wypełniając obo- wiązek przewidziany w art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c., musi wykazać, że złożyła do uprawnionego organu (art. 89 § 2 ustawy o SN) wniosek o wnie sienie skargi nadzwycz ajnej i nie został on uwzględniony. Niewykazanie tej okoliczności powoduje odrzucenie skargi na podstawie art. 424 8 § 1 k.p.c.” (tamże). Takie stanowisko zajęte zostało również m.in. w postanowie- niach z: 12 października 2018 r., sygn. akt IV CNP 38/18; 6 l istopada 2018 r., sygn. akt II CNP 44/18; 13 grudnia 2018 r., sygn. akt I CNP 40/18; 27 grudnia 2018 r., sygn. akt V CNP 43/18; 4 stycznia 2019 r., sygn. akt IV CNP 27/18; 8 stycznia 2019 r., sygn. akt II CNP 52/18; 11 stycznia 2019 r ., sygn. akt V CNP 51/ 17; 31 stycznia 2019 r., sygn. akt II CNP 65/18; 31 stycznia 2019 r., sygn. akt V CNP 45/17; 27 lutego 2019 r., sygn. akt I CNP 43/18; 28 ma r ca 2019 r., sygn. akt II CNP 72/18; 28 maja 2019 r., sygn. akt II CNP 83/18; 19 czerwca 2019 r., sygn. akt IV CNP 5 0/18; 30 lipca 2019 r., sygn. akt III CNP 13/19; 19 września 2019 r., sygn. akt IV CNP 57/18; 13 listopada 2019 r., sygn. akt IV CNP 55/18; 22 listopada 2019 r., sygn. akt V CNP 26/19; 31 stycznia 2020 r., sygn. akt IV CNP 22/19; 15 m aja 2020 r., sygn. akt IV CNP 29/19; 1 czerwca 2020 r., sygn. akt IV CNP 3 4/19; 13 lip- ca 2020 r., sygn. akt V CNP 50/19; 16 lipca 2020 r., sygn. akt III CNP 18/19; 21 lipca 2020 r., sygn. akt III CNP 1/20; 23 lipca 2020 r., sygn. akt V CNP 4/20; 10 sierpni a 2020 r., sygn. akt I I CNP 4/20; 27 sierpnia 2020 r., sygn. akt IV CNP 25 /19; 7 października 2020 r., sygn. akt I CNP 25/19; 23 lutego 2021 r., sygn. akt V CNP 1/20 (źródło: www.sn.pl ). W postanowieniu z 20 grudnia 2018 r., sygn. akt III CNP 19/18, Sąd Na jwyższy – w kontekście mającego wy- nikać z art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c. obowi ązku skarżącego wykazania, że bezskutecznie zwrócił się do właściwego organu władzy publicznej o wniesienie skargi nadzwyczajnej – podkreślił, że „[n]ie ma w tej mierze, co oczywiste , znaczenia okolicznoś ć, że stan prawny obowiązujący w chwili uprawomocnie nia się kwestionowanego orzeczenia nie przewidywał skargi nadzwy- czajnej, skoro warunkiem dopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem pra- womocnego orzeczenia jest nie tylko to, że zmiana lu b uchylenie orzeczenia nie było możliwe w przeszłośc i, lecz także to, iż nie jest ono możliwe w chwili miarodajnej do oceny dopusz- czalności skargi (art. 424 1 § 1, art 424 5 § 1 pkt 5, art. 519 2 § 1 k.p.c.). Niedochowanie tego wymagania pociąga za sobą odrzu cenie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem pr awo- mocnego orzeczenia przez Sąd Najwyższy jako niedopuszczalnej (art. 424 8 § 1 k.p.c.)”. Co prawda ostatecznie Sąd Najwyższy przyjął, że spełnienia mającego wynikać z art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c. wymagania wykazania przez skarżącego bezskuteczności poszuki- w ania ochrony w drodze skargi nadzwyczajnej nie można „z istoty rzeczy” wymagać w od- niesieniu do skarg o stwierdzenie niezgodności z prawem wniesionych przed wejściem w życie ust awy o SN (tj. przed 3 kwiet nia 2018 r.), niemniej jednak nadal – zdaniem Sądu N ajwyższego – wejście w życie ustawy o SN rodzi następczo niedopuszczalność wniesionych wcześniej skarg o stwierdzenie niezgodności z prawem. W postanowieniu z 10 stycznia 2019 r ., sygn. akt II CNP 2/18, S ąd Najwyższy wyjaśnił, że „[z] istoty rzeczy dochowa nie omawianego wymagania [określonego w art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c.] nie może obejmować wy- kazywania, że niemożność zmiany lub uchylenia wyroku będzie (nadal) istniała po wniesien iu skargi, tj. w chwili oce ny dopuszczalności skargi. Wymagania, o którym mowa w art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c., nie można więc odnosić do sytuacji, w której po wniesieniu skargi wprowa- OTK ZU A/202 1 SK 136/20 poz. 61 14 dzony został nowy środek prawny, który umożliwia zmianę lub uchylenie prawo mocnego wyroku objętego ska rgą . W tej ostatniej sytuacji dezaktualizuje się – w odpowiednim zakresie – kwestia spełnienia wymagania określonego w art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c., jednak konieczna jest nadal ocena, czy – na skutek zmiany normatywnej po wniesieni u skargi – zmiana lub uchyl enie zaskarżonego wyroku jest (stało się) możliwe, g dyż aktualna pozostaje w tym wy- padku przesłanka dopuszczalności skargi w postaci niemożności zmiany lub uchylenia za- skarżonego wyroku zarówno w przeszłości, jak również w chwili oceny jej dopuszczalności” . Sąd Najwyższy doszedł do konkluzji, że „[w] stanie prawnym obowiązującym po wprowa- dzeniu skargi nadzwyczajnej, tj. od dnia 3 kwietnia 2018 r., oceniając kwestię dopuszczalno- ści skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawom ocnego orzeczenia, należy u względ- niać istnienie skargi nadzwyczajnej. Dotyczy t o zarówno zaskarżania orzeczeń, które stały się prawomocne przed dniem 3 kwietnia 2018 r. (art. 115 uSN), jak i orzeczeń, które stały się prawomocne w dniu 3 kwietnia 2018 r. lu b po tym dniu (art. 89 uSN) , a także ma znaczenie niezależnie od tego, czy skar ga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orze- czenia została wniesiona przed dniem 3 kwietnia 2018 r., czy też w dniu 3 kwietnia 2018 r. lub po tym dniu” (tamże). „Ró żnica między skargami, któr e zostały wniesione przed dniem 3 kwietnia 2018 r., a skargami, które zostały złożone w dniu 3 kwietnia 2018 r. lub po tym dniu, polega na tym, że w wypadku pierwszych skarg – przy ocenie spełnienia wymagania określonego w art. 4 24 5 § 1 pkt 5 k.p.c. – nie można wymagać od skarżącego, aby – wykazu- jąc, że wzr uszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe – wskazał również na niemożność skorzystania ze skargi nadzwyczajnej, gdyż ta została wp rowadzona do sytemu prawneg o po wniesieniu przezeń skargi o stwierdzenie nie- zgo dności z prawem prawomocnego orzeczenia. Można natomiast takie wymaganie stawiać skarżącemu, który wnosi skargę po tym, jak skarga nadzwyczajna została wprowadzona do systemu pr awnego, tj. w dniu 3 kwietn ia 2018 r. lub po tym dniu (…). Niezależnie [jednak] od tego, czy skarga została wniesiona przed dniem 3 kwietnia 2018 r., czy w dniu 3 kwietnia 2018 r. lub po tym dniu, oceniając jej dopuszczalność, Sąd Najwyższy musi uwzględnić to, że wprowadzenie skargi nadzwyczajnej sprawiło, iż pojawiła się dodatkowa m ożliwość zmiany lub uchylenia wyroku objętego skargą, tj. doszło do następczego zaistnienia okoliczności po- wodującej niedopuszczalność skargi (…), która pozostaje aktualna dopót y, dopóki skarżący nie wyst ąpi do uprawnionego organu z wnioskiem o wniesienie skargi nadzwyczajnej i nie zostanie on załatwiony negatywnie. (…) [N]astępcza niedopuszczalność skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia spowodowana p owstaniem w toku postę- powan ia wywołanego jej wniesieniem nowej możliwości zmian y lub uchylenia zaskarżonego wyroku wskutek wprowadzenia dodatkowego środka prawnego powoduje odrzucenie skargi” (tamże; zob. też postanowienia z: 10 stycznia 2019 r., sygn. akt II CNP 15/18; 25 stycznia 2019 r., sygn. akt IV CNP 51/17; 21 lutego 2019 r., sygn. akt I CNP 19/18; 20 marca 2019 r., sygn. akt V CNP 54/17; 13 czerwca 2019 r., sygn. akt I CNP 27/18; 12 grudnia 2019 r., sygn. akt III CNP 9/17). Takie stanowisko Sąd Najw yższy zajął również w posta nowieniu z 28 ma- ja 2020 r., sygn. akt [ … ] , w ydanym w sprawie skarżącego. Trybunał ustalił jednak, że w judykaturze Sądu Najwyższego zarysowują się również poglądy odmienne od tego, który zdaje się dominować w orzeczeniach składów orzekających Izby Cywilnej Sądu Najwyższego. Przede wszystkim stanowis ko odmienne od składów orze- kających Izby Cywilnej zdają się zajmować składy orzekające Izby Pracy i Ubezpieczeń Spo- łecznych. Na przykład w wyroku z 5 marca 2019 r., sygn. akt I BP 10/17, Sąd Najwyższy odd alił skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem po jej merytorycznym rozpatrzeniu, choć skarżąca – realizując wymóg wynikający z art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c. – ograniczyła się do wskazania, że brak było podstaw złożenia skargi o w znowienie postępowania, a z askarżone orzeczenie nie podlegało zaskarżeniu skarg ą kasacyjną. W uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 15 października 2020 r., sygn. akt III PZP 4/20, odpowiadając na pytanie: OTK ZU A/202 1 SK 136/20 poz. 61 15 „Czy strona wnosząca skargę o stwierdzenie n iezgodności z prawem prawom ocnego orzecze- nia (art. 424 1 k.p.c.) ma obowiązek wy kazać, że złożyła do uprawnionego organu wniosek o wniesienie skargi nadzwyczajnej i nie został on uwzględniony (art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c.) oraz czy niewykazanie tej okolicznoś ci powoduje odrzucenie skar gi na podstawie art. 424 8 § 1 k.p.c.?”, Sąd Najwyższ y wprost stwierdził, że: „Strona wnosząca skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku (art. 424 1 k.p.c.) nie ma obowiązku wykaza- nia, że wzruszenie zaskarżone go wyroku w drodze skargi n adzwyczajnej nie było i nie jest możliwe; tym samym skarga nie podlega odrzuceniu na podstawie art. 424 8 § 1 k.p.c. w związku z art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c. albo art. 424 8 § 2 k.p.c.” Uchwale tej Sąd Najwyższy postanowił jednocześn ie nadać moc zasady prawnej i ustalił, że przyjęta w niej wykładnia prawa obowi ązuje od dnia jej podjęcia. Również w judykaturze samej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego odnotować można wypowiedzi prezentujące stanowisko odmienne od tego, jakie zajął Sąd Najwy ższy w posta- nowieniu z 28 m aja 2020 r., odrzucając skargę o stwierdzenie niezgo dności z prawem w sprawie, na kanwie której skarżący wniósł skargę konstytucyjną rozpoznaną w niniejszym postępowaniu przez Trybunał. W postanowieniu z 11 września 2020 r., sygn . akt [ … ] , Sąd Najw yższy przyjął, że „nie było niezbędne wykazanie prze z skarżącą, iż podjęła bezskuteczne kroki w celu skłonienia uprawnionego podmiotu do wystąpienia ze skargą nadzwyczajną. Kluczowe znaczenie dla przyjęcia takiego wniosku ma treś ć art. 424 1 § 1 k.p.c., w k tórym ustawodawca określił, że jedną z przesłanek do puszczalności skargi o stwierdzenie niezgod- ności z prawem prawomocnego orzeczenia jest, by zmiana lub uchylenie zaskarżonego wyro- ku nie było możliwe w drodze przysługujących str onie środków prawnych. Praw o wniesienia skargi nadzwyczajnej jest ograniczone p odmiotowo i zgodnie z art. 89 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym przysługuje wyłącznie Prokuratorowi Generalnemu, Rzecznikowi Praw Obywa- telskich oraz – w zakresie swojej właściwości – Prezesowi Prokuratorii G eneralnej Rzeczypo- spolitej Polskiej, Rzecznikowi Pra w Dziecka, Rzecznikowi Praw Pacjenta, Przewodniczące- mu Komisji Nadzoru Finansowego, Rzecznikowi Finansowemu, Rzecznikowi Małych i Śred- nich Przedsiębiorców i Prezesowi Urzędu Och rony Konkurencji i Konsumen tów. Ponadto, zgodnie z art. 115 ust. 1a ustawy o Są dzie Najwyższym skarga nadzwyczajna od prawomoc- nego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie, które uprawomocniło się przed wej- ściem w życie ustawy, może być wniesiona wyłąc znie przez Prokuratora Gene ralnego lub Rzecznika Praw Obywatelskich. Powódka w niniejszej sprawie niewątpliwie nie należy do wskazanego kręgu podmiotów uprawnionych do wystąpienia ze skargą nadzwyczajną, można natomiast rozważać, czy samej możliwości zwróc enia się do któregokolwiek z nich nie nale- żałoby uznać za środek prawny przysłu gujący stronie w rozumieniu art. 424 1 § 1 k.p.c. Osta- tecznie możliwość taką należy jednak odrzucić, gdyż stronie postępowania cywilnego nie służą żadne środki prawne prowadzące do wymuszenia na uprawniony m podmiocie wniesie- nia skargi nadzwyczajnej, a okoli czność, czy i kiedy skarga zostanie w niesiona, zależy wy- łącznie od jego swobodnego uznania. Co więcej, możliwość zwrócenia się do uprawnionego podmiotu o wniesienie przezeń skargi nadzwyczajnej nie jest u jęta w ramy żadnej procedury, z której mogłyby wynik ać rzeczywiste i gwarantowane uprawni enia dla strony do uzyskania ochrony prawnej z wykorzystaniem skargi nadzwyczajnej. Należy wprawdzie odnotować obowiązywanie § 335a - 335m rozporządzenia Ministra Sprawi edliwości z 7 kwietnia 2016 r. – Regulamin wewnętrzn ego urzędowania powszechnych jednoste k organizacyjnych prokura- tury, jednak zgodnie z systematyką wymienionego aktu znaczenie tych przepisów ogranicza się do spraw karnych, a ponadto przepisy te nie mogą b yć uznane za przyznające stronom określone uprawnien ia proceduralne. Przyjęcie, że sama m ożliwość zwrócenia się do któregoś z podmiotów uprawnionych o wniesienie przezeń skargi nadzwyczajnej jest przysługującym stronie środkiem prawnym w rozumieniu art. 42 4 1 § 1 k.p.c., nakazywałoby konsekwentnie uznać, że środki te – na potrzeby oceny dopuszc zalności wniesienia skargi o stwierdzenie OTK ZU A/202 1 SK 136/20 poz. 61 16 niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia – zostają wyczerpane dopiero wtedy, gdy wszystkie z uprawnionych podmiotów nie zadośćuczynią prośbie strony. Brak byłoby jakich- kolw iek podstaw do przyjęcia, że wystarcz a zwrócenie się do jednego z nich, skoro odmowa jednego z uprawnionych podmiotów nie przesądza o negatywnym stanowisku pozostałych. Takie założenie, które wyraźnie lub implicite tkwi w motywacji orzeczeń wydawanych prze z Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej (…), należy uznać za zupełnie dowolne. Obarczanie zaś strony koniecznością zwrócenia się do wszystkich uprawnionych podmiotów przychodzi na- tomiast uznać za uciążliwość prz ekraczającą to, czego można oczekiwać od dbającego n ale- życie o swoje interesy podmiotu pr agnącego dochodzić odszkodowania od Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną bezprawiem judykacyjnym. (…) Należy zgodzić się z argumentacją przedstawioną w dominującym orze cznictwie Izby Cywilnej Sądu Najwyższego, zgodnie z którą ewentualne uchylenie kwestionow anego orzeczenia wskutek uwzględnienia skargi nadzwyczajnej może doprowadzić do eliminacji źródła szkody i bezprzedmiotowości wyda- nego wcześniej orzeczenia stwierdzają cego niezgodność z prawem prawomocnego orzecze- nia. S ytuacja taka nie niesie jednak za sob ą żadnych niedogodności, jeżeli wcześniej nie do- szło do rzeczywistego naprawienia szkody przez Skarb Państwa. Wydany prejudykat stanie się bezprzedmiotowy, jeżeli tylk o uchylenie orzeczenia w drodze skargi nadzwyczajnej rze- czywiście doprowadzi do zniwelowa nia szkody w całości. W sytuacji zaś, w której przed zmianą orzeczenia w wyniku rozpoznania skargi nadzwyczajnej doszłoby do naprawienia szkody przez Skarb Państwa, ni e można wykluczać powstania roszczeń z tytułu bezpod staw- nego wzbogacenia. W tym miejscu z astrzec trzeba, że przyjęcie stanowiska rygorystycznego, które wyklucza wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia przed wykazaniem bezskuteczności starań o wniesienie skargi nadzwycz ajnej, nie eliminuje całkowicie niebe zpieczeństwa uchylenia orzeczenia po dokonaniu naprawienia szkody. Jeżeli przyjąć dominującą interpretację, zgodnie z którą wystarcza wykazanie, że bezskuteczna okazał a się prośba skierowana do jednego z uprawnionych po dmiotów, może się zdarzyć, iż skargę nadzwyczajną wniesie inny podmiot. Co więcej, nie jest całkowicie nieprawdopodobna sytuacja, w której uprawniony podmiot początkowo odmawia wniesienia skargi nadzwycza jnej, ale po jakimś czasie zmienia zdanie i skargę j ednak wnosi. Wreszcie, przeciwko uzal eżnianiu dopuszczalności wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia od wcześniejszych bezskutecznych starań o wniesienie skargi nad zwyczajnej przemawia również analiza terminów, w któ rych skargi takie mogą zostać wniesio ne. Zgodnie z art. 89 § 3 ustawy o Sądzie Najwyższym skargę nadzwyczajną wnosi się w terminie 5 lat od dnia uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia, a jeżeli od or zeczenia została wniesiona kasacja lub skarga kasacy jna – w terminie roku od dnia ich roz- poznania. Zgodnie natomiast z art. 424 6 § 1 k.p.c. skargę o stwierdzenie niezgodności z pra- wem prawomocnego orzeczenia wnosi się w terminie 2 lat od dnia jego uprawomo cnienia się. Zważywszy na brak przewidzianych prawem terminów, w których organ uprawniony zobo- wiązany byłby ustosunkować się do wniosku strony o wystąpienie ze skargą nadzwyczajną, całkowicie realne wydaje się uchybienie dwuletniemu terminowi na złożenie s kargi o stwier- dzenie niezgodności z prawem prawomocn ego orzeczenia z powodu oczekiwania n a inicja- tywę procesową podmiotów wymienionych w art. 89 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym. Do- strzec należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego próbowano zapobiec wynikaj ącym stąd negatywnym skutkom, uznając, że w takiej s ytuacji upływ dwuletniego terminu na wniesienie skargi jest równoznaczny z przewidzianym w art. 424 1b k.p.c. przypadkiem, w którym skarga nie przysługuje (post. z 27 marca 2019 r., V CNP 57/17), zawieszaj ąc postępowanie o stwier- dzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. stosowanego per analogiam do czasu podjęcia przez podmiot uprawniony decyzji o wniesieniu skargi nadzwyczajnej (post. SN z 5 czerwca 2020 r. , I CNP 24/19), albo propo- nując stosowanie do dwulet niego terminu z art. 424 6 § 1 k.p.c. w drodze analogii art. 121 OTK ZU A/202 1 SK 136/20 poz. 61 17 pkt 4 k.c. (post. z 16 lipca 2020 r., I CNP 5/20) . Rozwiązania te trudno jednak uznać za mają- ce rzeczywistą podstawę prawną. Podsumowując tę część rozważań, należy również podkre- ślić, że stawia nie przed osobami, które chcą dochodz ić od Skarbu Państwa naprawienia szko- dy z tytułu wydania prawomocnego orzeczenia , wymagania wykazania, że w sprawie nie było i nie jest możliwe wniesienie skargi nadzw yczajnej, może zostać uznane za naruszające prawo do sądu i znacząco ograniczające prawo strony do wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. To zaś rodzi ryzyko naruszenia art. 45 i [art.] 77 Konstytucji RP”. Trybunał odnotował wreszcie, że również w judyk aturze Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwy ższego, rozpatrującej sprawy dotyczące deliktów dyscyplinarnych popełnianych przez profesjonalnych pełnomocników procesowych, zarysował się pogląd odmienny od tego, kt óry zdaje się dominować w judykaturze Izby Cywilnej tego Sądu. Na kanwie sprawy dyscypli- n arnej radcy prawnego w wyroku z 21 września 2020 r., sygn. akt II DSI 30/20, Sąd Najwyż- szy stwierdził, iż „wykładnia art. 424 5 § 1 pkt 5 [k.p.c.] jednoznacznie wskazuj e, że chodzi o sytuacje, w których to stronie nie pr zysługuje środek zaskarżenia, nie zaś o przypadek, kie- dy takiego środka zaskarżenia nie ma w ogóle”. Sąd Najwyższ y zwrócił uwagę na to, że „[p]rzyjęcie tezy o konieczności zwrócenia się do uprawnionego or ganu z wnioskiem o roz- ważenie możliwości wystąpienia z instytucją skargi nadzwyczajnej mo że w istotny sposób przedłużyć postępowanie i być postrzegane jako jeden z przejawów utrudniania stronie dostę- pu do sądu, która nie ma zdolności postulacyjnej w zakres ie wniesienia skargi nadzwyczajnej. Może to być takż e w konsekwencji przyczyną ograniczen ia prawa strony do wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej. Przyjęcie stanowiska o subsydiarnym charakterze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem pra- womocnego o rzeczenia, które obecne jest w prakty ce orzeczniczej Izby Cywilnej Sądu Naj- wyższego, oznaczałoby konieczność wykazania przez stronę tego, że bezskutecznie zwróciła się do uprawnionego organu o wniesienie skargi nadzwyczajnej. Należy rozważyć także inny pro blem praktyczny, który przemawia za p rzyjęciem, że strona nie jest zobowiązana do wy- stąpienia z wnioskiem o wywiedzenie skargi nadzwyczajnej. Zgodnie z treścią art. 89 § 3 [u . SN], skargę nadzwyczajną wnos i się w terminie 5 lat od dnia uprawomocnienia się z askar- żonego orzeczenia, a jeżeli od o rzeczenia została wniesiona skarga kasacyjna – w terminie roku od dnia jej rozpoznania. Z kolei jak wynika z art. 424 6 § 1 [k.p.c.] skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wnosi się w termini e dwóch lat od dnia jego uprawomocnie nia się. Ustawodawca nie wskazał przy tym ram czasowych, w których organ zobowiązany jest ustosunkować się do wniosku strony o wystąpienie ze skargą nad- zwyczajną. Może to zatem doprowadzić do sytuacji, że w danej sprawi e minie dwuletni, nie- przywracalny ter min na złożenie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocne- go orzeczenia”. 3.7. Na podstawie wyników analizy orzecznictwa Sądu Najwyższego Trybunał w ni- nie jszej sprawie stwierdził, że w judykaturze Sądu Najw yższego nie doszło jeszcze do ukształ towania się – na gruncie art. 424 1 § 1 in fine i art. 424 5 § 1 pkt 5 k.p.c., odczytywanych w związku z przepisami ustawy o SN dotyczącymi skargi nadzwyczajnej – trwałe go i jednoli- tego sposobu wykładni i stosowania przes łanki niemożności wzruszenia (uchylen ia lub zmia- ny) ostatecznego orzeczenia sądowego w drodze przysługujących stronie innych środków prawnych. To z kolei rodzi niedopuszczalność merytorycznego rozpoznania przez Trybunał zarzutów podniesionych przez skarżąc ego w skardze konstytucyjnej będącej przedmiotem oceny Trybunału w niniejszym postępowaniu. Zarzuty te skierowane są bowiem w rzeczywi- stości wobec jednego ze sposobów wykładni i stosowania przez Sąd Najwy ższy – po wejściu w życi e przepisów ustawy o SN usta nawiających skargę nadzwyczajną – prz episów regulują- cych przesłanki wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem. Rozpoznanie takich OTK ZU A/202 1 SK 136/20 poz. 61 18 zarzutów oznaczałoby konieczność oceny przez Trybunał prawidł owości orzecznictwa Sądu Najwyższego, do czego Trybu nał nie jest właściwy. 3.8. Trybuna ł raz jeszcze przypomniał, że rozstrzygnięcie wątpliwości dotyczących wykładni i stosowania przepisów prawa, mogących prowadzić do niespójności w orzecznic- twie, należy zasadniczo do Sądu Najwyższego (oraz – w zakresie j ego jurysdykcji – Naczel- nego Sądu Adm inistracyjnego). Niezależnie od tego, parlament może w każdej chwili skorzy- stać ze swej kompetencji prawodawczej w celu uchylenia uchybień i luk w systemie praw- nym, kt óre ujawniły się w orzecznictwie sądowym. Mając powy ższe na względzie, Trybunał Konstytuc yjny postanowił, działając na pod- stawie art. 35 ust. 1 u.o.t.p.TK, zasygnalizować Sejmowi i Senatowi istnienie uchybienia w prawie, którego usunięcie jest niezbędne do zapewnienia spójności systemu prawnego Rze- czypospol itej Polskiej, polegającego na braku spójności między rozwiązaniami prawnymi określającymi zasady wnoszenia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomoc- nych orzeczeń sądowych a rozwiązaniami prawn ymi ustanawiającymi instytucję skargi nad- zwyczajnej. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.