SK 23/15

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 25 maja 2021 r. Pozycja 24 POSTANOWIENIE z dnia 15 kwietnia 2021 r. Sygn. akt SK 23/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie : Stanisław Piotrowicz – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Leon Kieres Rafał Wojciechowski Jarosław Wyremba k – sprawozdawca, po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 kwietnia 2021 r., skargi konstytucyjnej [ … ] sp. z o.o. o zbadanie zgodności: art. 94a ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271, ze zm.), w brzmieniu zmienionym przez art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych spe- cjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz. U. Nr 122, poz. 696, ze zm.), z art. 2, art. 20, art. 22, art. 31 ust. 3 oraz art. 54 ust. 1 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNIENIE I 1. Skarga konstytucyjna [ … ] sp. z o.o. z ostała złożona do Trybunału 16 marca 2015 r. 1.1. Skarżąca zakwestionowała art. 94 a ust. 1 ustawy z dnia 6 wrześn ia 2001 r. – Pra- wo farmaceutyczne (Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271, ze zm.; dalej: prawo farmaceutyczne lub p.f.), w brzmieniu zmienionym przez art. 60 pkt 7 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o refun- dacji leków, środków spożywcz ych specjalnego przezn aczenia ż ywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz. U. Nr 122, poz. 696, ze zm.; dalej: ustawa refundacyjn a), obowiązującym od 1 stycznia 2012 r., zgodnie z którym zabroniona jest reklama aptek i punktów aptecznych oraz ich działalności , przy czym reklamą w rozumieniu tego przepisu nie jest informacja o lokalizacji i godzinach pracy apteki lub punktu aptecznego. OTK ZU A/2021 SK 23/15 poz. 24 2 1.2. Skarżąca przedstawiła następujący sta n faktyczny: Decyzją z 3 sierpnia 2012 r. Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny w B. stwi erdził naruszenie zakazu reklamy aptek, o którym mowa w art. 94a ust. 1 p.f., w odniesieniu do prowadzon ej przez skarżącą apteki w B . , nakładając jednocześnie na skarżącą, z tytułu tego naruszenia, karę pieniężną w wysokości 4 00 0 zł. Skarżąca o dwo łała się do Gł ównego Inspek- tora Farmaceutycznego, który decyzją z 1 października 2012 r. utrzymał w mocy decyzję or- ganu pierwszej instancji. Skarżąca wniosła skargę na decyzję Głównego Inspektora Farma- ceutycznego do Wojewódzkiego Są du Administracyjnego w Warszawie, który 5 marca 2013 r. oddalił skargę (sy gn. akt [ … ] ). Skarga kasacyjna, którą skarżąca złożyła do Naczelne- go Sądu Administra cyj nego, została oddalona wyrokiem z 21 października 2014 r. (sygn. akt [ … ]). Wyrok NSA został dor ęczony skarżąc ej 26 stycznia 2015 r. 1.3. Skarżąca sformułowała wobec zakwestionowanego przepisu następujące zarzuty: – zarzut nieproporcjonalnego, n ieznajdującego usprawiedliwienia w żadnym interesie publicznym ograniczenia wolności dz iałalności gospod arczej, w tym prawa do konkurowania z innymi przedsiębiorcami, do ustalania zasad zbywania towarów i usług , do promowania i reklamowania swojej działalności (tj. zarzut naruszenia art. 20 i art. 22 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji); – zarzut naruszenia wolności pozyskiwania i rozpowszechniania informacji poprzez uni emożliwienie rozpowszechniania informacji o prowadzonej działalności, a w konsekwen- cji uniemożliwienie klientom aptek pozyskiwania informacji o działalności apte k, ich usłu- gach zdrowotnych, ofercie cenowej oraz korzystania z opieki farmaceutycznej (tj. zarzut na- ruszenia art. 20 i art. 22 w związku z art. 54 ust. 1 Konstytucji); – zarzut naruszenia zasad prawidłowej legislacji w zakresie ustanawiania ograniczeń prawa do wykonywania dzi ałalności gospodarczej (tj. zarzut naruszenia art. 20 i art. 22 w związku z art. 2 Konstytucji). Narusze nie to występuje, zdaniem skarżącej, w dwóch wy- miarach – niejasności przepisu oraz uchybień w procesie legislacyjnym, polegających na tym, że: a) prze pis, wprowadzony w ramach nowelizacji prawa farmaceutycznego dokonanej w ust awie refundacyjnej, pozostawał poza sferą regulowaną ustawą refundacyjną (ni e doty- czył refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieni owego oraz wyrobów medycznych) ; b) przepis został dodany do projektu ustawy refundacyjnej na etapie prac sejmowych, przy czym inicjatywa w tym zakresie nie pochodziła od strony rzą- dowej, a więc autora projektu ustawy; c) przepis został dodany do projektu u stawy refunda- cyjnej bez oceny skutków regulacji i bez konsultacji społecznych oraz uzgodnień międzyre- sortowych. 1.4. Skarżąca wskazała, że w orzecznictwie sądów administracyjnych, pojęcie reklamy aptek i ich działalności jest in terpretowane niezmiernie szero ko, obejmując wsz elkie aktyw- ności apteki niebędące podaniem informacji o lokalizacji i godzinach pracy apteki. Sądy ad- mini stracyjne uznają za reklamę apteki lub jej działalności każdego rodzaju informację, której celem jest zachęta do nabycia oferowanych p rzez aptekę towar ów i która w taki sposób jest odbierana przez klientów. Reklamą apteki może być każde działanie zmierzające do zwięk- szenia sprzedaży, każde przedstawienie (wypowiedź) dokonane w celu wspierania zbytu to- warów lub usług, zachęcanie do korz ys tania z jej usług . Za dział ania reklamowe powinny być, w świetle orzecznictwa, uznane również działania, których zamierzon ym celem jest po- zyskanie nowych klientów lub u trzymanie starych. Tymczasem, zdaniem skarżącej, istotą każdej działalności gospodarcz ej – a w takiej form ule działają w Pols ce apteki – jest prawo do pozyskiwania nowych klientów i utrzymywania starych. Dla wz mocnienia argumentacji, skarżąca przedstawiła fragmenty pism Ministerstwa Gospodarki, Związku Prac odawców Aptecznych PharmaNET, Konfederacji Lewiatan, Izby OTK ZU A/2021 SK 23/15 poz. 24 3 Gospo darczej Farmacja Polska, Izby Gospodarczej Właścicieli Punktów Ap tecznych i Aptek, złożonych w konsultacjach społecznych do nowelizacji ustaw y refundacyjnej w 2013 r., w których podmioty te zwracają uwagę na konieczność doprecy zowania brzmienia art. 94a p. f. o całkowitym zakazie reklamy aptek i ich działalności, który – zdaniem tych podmiotów – ma n egatywny wpływ na ochronę zdrowia, rynek pracy, konkurencyjność gospodarki i przedsiębiorczość, a także stoi w sprzeczności z zasada mi proporcjonalnośc i i wolnoś ci go- spodarczej. W przedstawionych pismach wskazano na niejasności co do prawidłowej inter- pretacji przepisu oraz na takie decyzje organów administracyjnych, jak zakaz uczestnictwa w programie franczyzowym, zakaz informowania o mo żliwych metodach p łatności (np. ka rtą płatniczą), zakaz akceptowania kart rabatowych, zakaz realizacji kart ubezpieczenia lekowe- go, zakaz informowania o prowadzonych us ługach farmaceutycznych i numerze telefonu, kwestionowanie możliwości sprzedaży leków po niżej kosztu zaku pu. Zdaniem Izby Gospo- darczej Właścicieli Punktów Aptecznych i Aptek, prakt yka wykazuje, że stosowanie za kazu reklamy aptek daleko wykracza po za założenia przyjęte przy jego wprowadzaniu, tj. wska - zywaną wtedy konieczność ograniczenia rekla my aptek w związk u z wydatkami refundacyj- nymi. Skarżąca powołała się na dyrektywę 2006/123/W E Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. dotyczącą usług na rynku wewnętrznym (dalej: dyrektywa 2006/123/WE) , zgodnie z którą „[n]iezbędne jest zaprzestanie stosow ania całk owitych zaka- zów dotyczących informacji handlowych dostarczanych p rzez przedstawicieli zawodów regu- lowanych, nie poprzez usuwanie zakazów doty czących treści informacji handlowej, lecz przez zniesienie tych zakazów, które generalni e zakazują korzys tania przez przedstawicieli danego zawodu z jednej lub więcej form przekazy wania informacji handlowych, jak np. zakaz wszelkiej reklamy w jednym lub ki lku rodzajach mediów” (motyw 100 preambuły), a „[p]aństwa członkowskie znoszą wszelkie c ałkowite zakazy d o tyczące i nformacji handlo- wych dostarczanych przez zawody regulowane. (...) Zasady dotyczące wykonywania zawodu odnoszące się do informacji handlowych muszą być niedyskryminacyjne, uzasadnione nad- rzędnym interesem publicznym i proporcjon al ne” (art. 24 dyre ktywy). Sk arżąca zakwestionowała proporcjonalność zakazu reklamy aptek. Zdaniem skarżą- cej, zakaz ten nie ma uzasadnienia w postaci ważnego interesu publicznego. Skarżąca wska- zała, że reklama leków (choć ograniczo na) jest dozwolona, dozwolo na jest również r eklama suplementów diety, natomiast reklama profesjonalnego doradcy w doborze tych produktów jest całkowicie zakazana. Według skarżącej, bra k jest dowo du na to, że poprzedni, mniej ry- gorystyczny przepis nie był wystarczającym środki em do o siągnięcia przyśw i ecającego usta- wodawcy celu w sferze reklamy aptek – w poprzednio obowiązującym stanie prawnym, za- bronion a była reklama działalności aptek lub punktów aptecznych skierowana do publicznej wiadomości, która w bezpośredni sposób odnosiła się do produktów leczniczych lub wyro- bów medycznych umieszczonych na wykazach leków refundowanych, lub produktów leczni- czych lub wyrobów medycznych o nazwie identycznej z n azwą produktów leczniczych lub wyrobów medycznych umieszczonych na tych wykazach. Skar żąca oceniła, że ar t. 94a ust. 1 p.f. nie spełnia wymagań dostatecznej jasności, określoności i jednoznaczności, czym narusza zasadę zaufania do państwa i tworzonego prze z nie prawa. Zdaniem skarżącej, brak definicji reklamy aptek i ich działalności jest ź ró dłem poważnych wą t pliwości interpr etacyjnych, prowadzących do wniosków absurdalnych i nie- zgodnych z wzorcami konstytucyjnymi. W jej odczuciu, art. 94a ust. 1 p.f. nie dokonuje w sposób wystarczający rozróżnienia między reklamą a informacją handlową, co w praktyce orzeczniczej prowad zi do utożsamienia reklamy z każdą informacją o charakterze handl o- wym, niebędącą informacją o l okalizacji i godzinach pracy apteki. Tymczasem, w ocenie skarżącej, działania sprzedażowe są normalnym zjawiskiem handlowym i nie st an owią re- klamy przed siębiorcy . OTK ZU A/2021 SK 23/15 poz. 24 4 Skarżąca stwierdziła, że zmiana art. 94a ust. 1 p.f. pojawiła się w końcowej fa zie prac legis lacyjnych nad ustawą refundacyjną i została wp rowadzona w drodze poprawki posel- skiej, bez przeprowadzenia uzgodnień międzyresortowyc h np. z Ministrem Gospodarki czy Prezesem UOKiK, bez konsultacji społecznych, bez analizy skutków regulacji, bez zbadania zg odności projektu z prawem UE. Zaskarżony przepis nie był też w toku prac parlamentar- nych opiniowany pod kątem zgodności z ustawą zas ad niczą. Zdaniem sk a rżącej, o koliczn ości wprowadzenia kwestionowanego przepisu wskazują, że generalny zakaz reklamy aptek nie był wszechstronnie rozważoną propozycją organów władzy publicznej, lecz wynikał z zabie- gów samorządu zawodowego aptekarzy (zwłaszc za Naczelnej Rady Aptekarskie j), który dą- żył do ograniczenia, bądź nawet wyeliminowania , konkurencji na rynku aptecznym, a nie do ochrony zdrowia publicznego. 2. W piśm ie z 26 s tycznia 2016 r. Prokurator Generalny przedstawił stanowisko, we- dług którego: – art. 94a ust. 1 p.f. jest n iezgodny z art. 20 i art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 Konsty- tuc ji i z art. 54 ust. 1 w związk u z art. 31 ust. 3 Konstytucji, oraz jest zgodny z zasadą okre- śloności prawa wywiedzioną z art. 2 Konstytucji ; – w pozostałym zakre si e postępowanie na l eży umorzyć. 3. W piśmie z 29 marca 2016 r., uzupełniającym skargę konstytucyjną, skarżąca przedstawiła dodatkowe argumenty dotyczące niezgodności kw estionowanego art. 94a ust. 1 p.f. ze wskazanymi w skardze wzorcami konstytucyjnymi, w z wiązku z wydaniem przez Try- bunał K onstytucyjny wyroku z 4 listopada 2015 r., sygn. K 1/14 (OTK ZU nr 10/A/2015, poz. 163), o zakazie reklamy Otwartych Funduszy Emerytalnych (OFE). W wyroku tym Try- bunał uznał zakaz reklamy OFE za niezgodny z art. 54 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Kon- styt ucji. Skarżąca zwróciła uwagę na podobieństwo zakazu rekla my OFE i zakazu reklamy aptek. Skarżąca wskazała również na publikację, w maju 2015 r., streszczenia raportu Urzę- du Ochro ny Konkurencji i Konsumentów dotyczącego detalicznej sprzeda ż y leków, a także na uchylenie ustawy z dnia 27 lipca 2002 r. o szczególnyc h warunkach sprzedaży konsu- men ckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego, którą wymieniła skarżąca w skardze konstytu- cyjnej, a której uchylenie nie zmienia jednakże i stoty zarzutu wskazanego w skardze. W wymienionym powyżej piśmie z 29 marca 2016 r., uzupełniającym skargę konsty- tucyjną, skarżąca wniosła dodatkowo o stwierdzenie, że ar t. 94a ust. 2, 3 i 4 p.f., w brzmieniu zmienionym przez art. 60 pkt 7 ustawy refundacyjn ej, obowiązującym od 1 stycznia 2012 r., w zakresie, w jakim odnosi się do art. 94a ust. 1 p .f., jest niezgodny z art. 2, art. 20, art. 22, art. 31 ust. 3 oraz art. 54 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem skarżącej, art. 94a ust. 2-4 p.f. oraz za- kwestionowany wcz eśniej ustęp 1 tego artykułu stanowi ą całość. Skarżąca stwierdziła, bez podnoszenia dodatkowyc h argumentów, że ocena konstytucyjności art. 94a ust. 1 p.f. powin- na zostać dokonana z uwzględnieniem również pozostałych ustępów tego przepisu w zakre- sie, w jakim odnoszą się do ar t. 94a ust.1 p.f. Wszystkie podniesione w stosunku do art. 94a ust. 1 p.f. zarzuty pozostają, zdaniem skarżącej, adekwatne również w stosunku do art. 9 4a ust. 2-4 p.f. W piśmie z 29 marca 2016 r. skarżąca wniosła również o stwierdzenie , że art. 129b p.f., wprowadza jący karę pieniężną za naruszenie art. 94a p.f., jest niezgodny z art. 42 ust. 1 w związku z ar t. 2 Konstytucji. Zdaniem s karżącej, kwestiono wany przepis nie sp ełnia wy- mogu określoności przepisów prawa represyjnego nakazująceg o formułowanie znam ion czy- nu zabronionego w sposób na tyle jednoznaczny, precyzyjny i jasny, ab y ryzyko kary było rozpoznawal ne dla adresatów normy. Skarżąca podkreśliła, że zakwestionowany przepis ma charakter represyjny, a zatem należy do niego stosować konstytucyjne gwarancje ustawowej OTK ZU A/2021 SK 23/15 poz. 24 5 określoności czynu i kary. Tymczasem, zdaniem skarżącej, pojęcie „reklamy” użyte w art. 94a p.f. jest terminem niedookreślonym. Skarżąca wskazała, że przy aktualnym brzmieniu przepisu, pojęcie „reklamy apteki” może być roz umiane bardzo szeroko i niejedno- licie. W ocenie skarżącej, brak jednoznacznej ustawowej definicji reklamy apteki stanowiącej czyn zagrożony karą pieniężną prowadzi do niepewności po stronie podmiotu prowadzącego aptekę, które z podejmowanych przez niego dz ia łań zostaną uznan e za działa nia o charakterze reklamowym. Biorąc pod uwagę orzecznictwo sądów administracyjnych, podmiot ta ki może jedynie nabrać przekonania, że w zasad zie jakakolwiek czynność nakierowana na osiągnięcie zysku z prowadzonej działalności go spodarczej będzie uznana za niedoz woloną reklamę. 4. W piśmie z 6 września 2016 r. Prokurator Generalny zmodyfikował sw oje pierwot- ne stanowisko i wy raził pogląd, według które go: – zaskarżony art. 94a ust. 1 p.f. jest zgodny z art. 20 i art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 Konstyt ucji, z art. 54 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz z zasadą określoności prawa wywiedzioną z art. 2 Konstytucji ; – w pozos tałym zakresie postępowanie należy umorzyć z powodu niedopuszczalności wydania wyroku. 4.1. Odnosząc się do zarzutu niedostatecznej określoności zaskarżonego przepisu, Prokurator Generalny ocenił go z punktu widzenia jego precyzyjności, jasności i prawidł owo- ści, dochodząc do wniosku, że nie doszło do naruszenia wymogów prawidłowej legislacji. Zdaniem Prokuratora Generalnego, nie można przyjąć, że zakwestionowana regulacja jest wieloznaczna i nie pozwala tym podmiotom, do których jest skierowana, na przewidzenie konsekwencji prawnych ich zachowań. W ocenie Prokuratora Ge n eralnego, możliwe jest wskazanie adresatów rozważanych unormowań, zakresu dozwolonych i zakazanych działań oraz sankcji, jakie mogą grozić w przypadku nieprzestrzegania zakazów. 4.2. Proku rator Generalny zbadał też proporcjonalność ograniczenia praw i wol ności skarżącej, tj. wolności działalności gospodarczej oraz wolności słowa. Prokurator Gene ralny doszedł do wniosku, że ocena proporcjonalności ograniczeń wolności gospodarczej, które są podyktowane ochroną zdrowia publicznego, powinna być dokonywana z d użą ostrożnością, z uwzględnieniem konstytucyjnych obowiązków nałożo- nych na władze publiczne w zakresie ochrony zdrowia, co determinuje znaczną swobodę ustawodawcy określani a środków prawnych służących tej ochronie. Przedsiębiorca decydują- cy się na prowa dz enie apteki ma świadomość działania na rynku regul owanym, na którym istnieje szereg przepisów ograniczających swobodę gospodarczą. Występując o udzielenie zezwolenia na prowadzenie apteki, przedsiębiorca musi godzić się na respektowanie nałożo- nych prawem farmaceutycznym rygorów. Odnosząc powyższe do kryteriów testu proporcjonalności, Prokurator Generalny do- szedł do wniosku, że badany przepis jest przydatny do osiągnięcia założonego celu, kt órym jest ograniczenie spożycia leków, a w konsekwencji – uzyskani e określonych celów w zakre- sie ochrony zdrowia. Pro kurator Generalny podniósł dalej, że ustaw o dawca, chroniąc – pozo- stającą w ścisłym związku z godnością człowieka, która stanowi źródło wolności i praw jed- nostki – wartość, jaką jest zdrowie publiczne, ma s zczególną legitymację do dokonywania ingerencji w w olność działalności gospodarczej. Dlatego – po przyjęciu założenia, że państwo nie powinno wspierać, lecz ograniczać działani e polegające na nakłanianiu konsumentów do korzystania z usług aptek, którego t o nakłaniania efektem może być nadmierna konsumpcja leków – ustawodawca, korzystając z przysłu g ującej mu swobody, był uprawniony do uznania, iż wprowadzenie zakazu reklamy aptek jest środkiem niezbędnym dla zapewnienia właściwe- go poziomu ochrony zdrowia. Co więcej, zdaniem Prokuratora Generalnego, zakaz ust ano- OTK ZU A/2021 SK 23/15 poz. 24 6 wiono z zachowaniem proporcjonalności sensu stricto . Ustawodawca nie wykluczył bowiem bezwzględnie dopuszczalności informowania o działalności aptek. Nie jest zakazane infor- mowanie o ich lokalizacji i g odzinach pracy. Klienci mogą również dowiedzieć się w każdej aptece o dostępności konkretnych artykułów i ich cenach. Nie jest natomiast dozwolone sto- sowanie reklam, które nie posiadają w głównej mierze funkcji informacyjnej, lecz nakłaniają do nabycia ofe rowanych artykułów. Według Prokuratora Generalneg o, zalety badanej regula- cji przeważają nad j e j wadami. Brak możliwości reklamy apteki nie stanowi nadmiernego ciężaru nałożonego na przedsiębiorców. Zakaz ten kierowany jest do wszystkich przedsię- biorców, ni e preferuje żadnych podmiotów i nie narusza zasad równej konkurencji. Odnosząc się do powoływ a nej przez skarżącą dyrektywy 2006/123/WE, Prokurator Generalny wskazał, że nie znajduje ona zastosowania do usług zdrowotnych, a implementując tę dyrektywę do po l skiego porządku prawnego ustawą z dnia 4 marca 2010 r. o świadczeniu usług na terytorium Rzec zypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 278, ze zm.), prawodawca wyłączył usługi farmaceutyczne z zakresu stosowania tej ustawy. Prokurator Generalny uznał rów n ież, że ocena zaskarżonego przepisu z punktu widze- n ia art. 54 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji jest identyczna z oceną jego zgodności z art. 20 i art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji i opiera się na tych samych argumen- tach. 5. W pi śmie z 23 sierpnia 2017 r., uzupełniającym skargę konstytucyjną, skarżąca przedstawiła dodatko w e argumenty za niezgodnością art. 94a ust. 1 -4 p.f. z art. 2, art. 20, art. 22, art. 31 ust. 3 i art. 54 ust. 1 Konstytucji oraz za niezgodnością art. 129b p.f. z art. 42 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. Sk arżąca przedstawiła krytyczne uwagi dotyczące zmiany stanowiska wyrażonego przez Prokuratora Generalnego, polegającej na odejściu od pogląd u o niekonstytucyjności zaskarżonego przepisu na rzecz przekonani a o jego zgodności ze wszystkimi wskazanymi przez sk arżącą wzorcami konstytucyjnymi. Skarżąca u waża nowe stanowisko Prokuratora Generalnego za nieuzasadnione, a przeprowadzony na nowo test pr oporcjonalności – za pro- wadzący do wniosków błędnych i nieznajdujących oparcia w rzeczywistości. Skarżąca za- kwestiono wała tezę, że celem wprowadzonej regulacji był a ochrona zdrowia i ograniczenie spożycia leków. Jej zdaniem, faktycznym celem regulacji było ograniczenie konkurencji na rynku aptecznym. Skarżąca wskazała, że obecna interpretacja zaskarżonego przepisu za re- k lamę apteki każe uważać w zasadzie wszystk i e działania apteki pozytywnie ją wyróżniające na tle innych. Skarżąca nie uważa, że umieszczenie w witrynie apteki naklejki „Mówimy po litewsku” lub informacji o możliwości zakupów określoną kartą płatniczą (przykłady z prak- tyki organów inspekcji farmaceut ycznej) mogłoby mieć jakikolwiek wpływ na większe lub mniejsze spożycie leków w społeczeństwie. Ponadto jeżeli faktycznie celem ustawodawcy było ograniczenie kon s umpcji leków, to ewentualne ograniczenie działalnoś ci gospodarczej aptek nie powinno wykracza ć poza tę część tej działalności, która związana jest ze sprzedażą leków. Działalność aptek nie ogranicza się bowiem do sprzedaży leków i zakaz reklamy aptek jest rozwiązaniem nieproporcjonalnym przynajmniej w takim zakresie, w jakim wpływa na sprzedaż pro d uktów niebędących lekami. Skarżąca zakwestionowała również przydatność zaskarżonej regulacji do realizacji zakładanego celu, bowiem według dostępnych dla skarżą- ce j danych sprzedaż leków stale rośnie. Skarżąca nie zgodziła się również z poglądem Proku- ratora Generalnego, ż e „państwo nie powinno wspierać, lecz ograniczać działanie polegające na nakłanianiu konsumentów do korzystania z usług aptek”. Zdaniem skarżącej, decyzja o zakupie leku dokonuje się na wcześniejszy m etapie i w sytuacji gdy zaistnieje potrzeba ta- kiego zakupu, należałoby raczej wspierać dokonywanie zakupu w aptece, gdzie można sko- rzysta ć z fachowej porady farmakologicznej, a nie np. w supermarkecie. OTK ZU A/2021 SK 23/15 poz. 24 7 Skarżąca odwołała się również do opinii Komisji Ust awodawczej nr 35 z 30 marca 2016 r. dla Mar szałka Sejmu, w której Komisja Ustawodawcza wyraziła negatywną opinię o zgodności art. 94a ust. 1 p.f. z art. 20 i art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 oraz w zwią zku z art. 54 ust. 1 Konstytucji. Skarżąca wskazała również na wyrok Trybunału Sprawiedliwośc i Unii Europejskiej z 4 maja 2017 r., w którym TSUE orzekł o nadmiernym ograniczeniu swobodnego ś wiadcze- nia usług przez wprowadzenie ogólnego i całkowitego zakazu reklamy działalności stomato- logicznej (brak proporc jonalności zakazu). Skarżąca zwróciła równ i eż uwagę na publikację Sprawozdania Rady Ministrów z wy- konania ustawy refundacyjnej (druk sejmowy nr 1377/VIII kadencja), w którym stwierdzono m.in., że kwestionowany „przepis nie powinien (…) prowadzić do zakazywania aptekom prowadzenia działań zmierzają c ych do podnoszenia standardów świadczonych usług farma- ceutycznych (np. udogodnień dla seniorów), czy angażowania się aptek w inne, społecznie korzystne, inicjaty wy (np. udział w kampaniach prozdrowotnych)”. 6. St anowisko Sejmu wpłynęło do Trybunału Konst y tucyjnego 7 grudnia 2017 r. Mar- szałek Sejmu wniósł o stwierdzenie, że art. 94a ust. 1 p.f. jest zgodny z art. 20 i art. 22 w związku z art. 31 ust. 3 oraz w zwi ą zku z art. 54 ust. 1 Konstytucji. Ponadto wniósł o u mo- rzenie postępowania w pozostałym zakresi e ze względu na niedopuszczalność wydania orze- czenia. 6.1. Odnosząc się do zarzutu naruszenia za sady określoności przepisów prawa, Sejm uznał, że skarżąca nie wy kazała istnienia trudności w interpretowaniu i stoso waniu kwestio- nowanego przepisu, które mogł y by być źródłem niepewności jego adresatów co do ich praw i obowiązków. Orzecznictwo jest bowiem zgodne co do tego, że każde działanie wykraczają- ce poza dozwolony zakres informacyjny (adres i godziny otwarcia) stan owi niedozwoloną reklamę. W ocenie Sejmu, s karżąca nie uzasadniła zarzutu naruszenia zasady określoności przepisów prawa i postępowanie nal eży w tym zakresie umorzyć. 6.2. Zdaniem Sejmu , skarżąca nie uza s adniła również zarzutu naruszenia zasady pra- widłowe j legislacji wynikającej z art. 2 Konstytu c ji, przywołując jedynie genezę badanego przepisu, co powoduje – w ocenie Sejmu – konieczność umo rzenia postępowania w odniesie- niu do tego zarzutu. 6.3. Sejm zw r ócił uwagę, że postępowanie winno zostać umorzone z powodu niedo- puszczalności wydania wyroku w zakresie odnoszącym się do pism procesowych wniesio- nych po upływie 3 miesięcy od dnia doręczeni a skarżącej prawomocnego ostatecznego roz- strzygnięcia w jej spraw i e – tj. w odniesieniu do pisma z 29 marca 2016 r. i pisma z 23 sierp- nia 2017 r. – stanowiącyc h zarówno rozszerzenie zakresu przedmiotowego skargi, jak i jej uzupełnienie o dodatkowe argument y. 6.4. W odniesieniu do zarzutu nieproporcjonalnego ograniczeni a wolności działalności gospodarczej, Sejm wyraził p ogląd, że wprowadzenie zakazu reklamy apte k i punktów ap- tecznych oraz ich działalności powinno być postrzegane jako legitymowane koniecznoś cią zagwarantowania ochrony zdrowia ludzkiego, mieszczącej się w ka tegorii „ważnego interesu publicznego”, o którym m owa w art. 22 Konstytucji. W ocenie Sejmu , spełnia ono kryterium przydatności, bowiem umożliwia realizację celów zakładanych przez ustawoda wcę, do któ- rych należy zaliczyć m.in. ochronę zdrowia, a nawet oc hr onę życia , poprzez ograniczenie spożycia leków. Se jm podniósł, że dotychczasowe rozwiązania o kazały się niewystarczające do osiągnięcia tego celu. Kwestionowany przez skarżącą mechanizm jes t , w ocenie Sejmu , OTK ZU A/2021 SK 23/15 poz. 24 8 niezbędny do realizacji zakładanego przez usta wo dawcę celu, w tym sensie, że nie istnieje inny, mn iej restrykcyjny środek, który pozwalałby n a osiągnięcie tego samego skutku. Zda- niem Sejmu, efektem wprowadzonego zakazu reklamy jest wzmoc nienie przekonania wśród pacjentów o potrzebie korzystania w pier ws zej kolejności z usług lekarza, a następnie dopier o z usług apteki. Sejm nie ma wątpliwości, że reklama jest narzędziem o charakterze perswa- zyjnym, które może wpływać ma zachowania konsumen ta w postaci wzmożonego zaintere- sowania oferowanymi na rynku usłu ga mi lub produktami. Podstawowym celem aptek oraz pu nktów aptecznych jest dążenie do maksymali z acji popytu na określony produkt oferowany w tych placówkach, tj. na zwiększenie dochodów ze spr zedaży produktów leczniczych. Kon- sekwencją tego stanu rzeczy jest , zdaniem Sejmu, nadmierna konsumpcja produktów lecz ni- czych, niejednokrotnie oddziałujących ne g atywnie na stan zdrowia pacjentów. Sejm dostrzegł zatem potrzebę zminimalizowania niekorzystnych skutków mechanizmów wolnorynkowych w zakresie działalności aptek i punktów aptecznych. Sejm zwrócił też uwagę, że za kaz rekla- my komercyjnej wynikając y z art. 9 4a ust. 1 p.f., biorąc pod uwagę powszechny dostęp do aptek i punktów aptecznych, nie stanowi na dmiernego ciężaru w dostępie do nich, a zatem osoby zainteresowan e mogą w sposób w pełni swobodny korzystać z oferowa nych przez te podmioty usług. Zdaniem Sejm u , kwestionowany przepis wypełnia standardy dotyczące ograniczania praw i wolności, wynikające z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 6.5. W ocenie Sejmu, wskazany w skar dze konstytucyjnej art. 94a ust. 1 p.f. jest rów- nież zgodny z art. 54 ust. 1 Konstytucji . Zask a rżony przepis przewiduje bowiem wyłączenie : nie stanowi reklamy informacja o lokalizacji i godzi nach pracy apteki lub punktu aptecznego, a zatem nie ma charakter u a bsolutnego. Sejm przyjął, że takie rozwiązanie je st skutecznym instrumentem umożliwiającym o graniczenie perswazyjnego wpływu reklamy na decyzj e kon- sumentów. Tego celu nie można osiągnąć mn iej inwazyjnymi środkami. 7. W piśmie z 22 lipca 2015 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinform ował, że nie zgł asza ud ziału w postępowaniu. 8. Pismem z 28 grudnia 2020 r. skarżąca skargę konstytucyjną cofnęła – po otrzyma- niu zawiadomienia, że Trybunał Konstytucyjny wyznaczył termin posiedzenia niejawnego i ogłoszenia or zec zenia w sprawie zainicjowanej jej skargą . W uzasadnieniu podkreśliła, że cofnięcie skargi k o nstytucyjnej mieści się w granicach swobodnego uznania skarżącej i jest odzwierciedleniem zasady dyspozycyjności, na której opiera się postępowanie pr zed Trybu- na łem Konstytucyjnym – s trona może zatem, przy zachowa niu wymogów formalnych pisma oraz terminu na jego wniesienie, co fnąć złożoną skargę według własnego uznania. Skarżąca wskazała również, że zawiadomienie z dnia 16 grudnia 2020 r. o rozpozna- niu sprawy na posiedzeniu niejawnym otrzymała w dniu 21 grudnia 202 0 r., co oznacza, że siedmiodniowy termin na cofnięcie skargi, o jakim mowa w art. 56 ust. 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) , został zachowany. II Trybuna ł Konstytucyjny zważył, co następuje : Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), cofn ięcie skargi konstytucyjnej powoduje konieczność umorzenia postępowania . OTK ZU A/2021 SK 23/15 poz. 24 9 Trybunał Konstyt ucyjny stw ierdził, że skarżąca skutecznie wycofała wniesioną skargę konstytucyjną – z zachowaniem wynikających z ustawy warunków. Mając na uwadze wyżej przedstaw ione okoliczności , Trybunał Konstytucyjny posta- nowił jak w sentencji.