SK 47/25

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 15 grudnia 2025 r. Pozycja 122 POSTANOWIENIE z dnia 4 grudnia 202 5 r. Sygn. akt SK 47/25 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki – przewodniczący Wojciech Sych – sprawozdawca Michał Warciński Rafał Wojciechowski Jarosław Wyrembak , po rozpoznaniu , na posiedze niu niejawnym w dniu 4 grudnia 202 5 r. , skargi konstytucyjnej B .O. o zbadanie zgodności: art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzin- nych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) , w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. , „w zakresie, w jakim uniemożliwia osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 [powołanej ustawy] , innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z oso- bą wymagającą opieki, przyznani [e] prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z ty- tułu niepodejmowania lub rezygnowania z z atrudnienia lub innej pracy zarob- kowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej eg- zystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy istnieją osoby zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji osoby niepełnosprawnej, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i ef ektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia”, z art. 2 w związku z art. 32 ust . 1 w związku z art. 18 w związku z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji , p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. OTK ZU A/2025 SK 47/25 poz. 122 2 UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 20 września 2024 r. B .O. (dalej: skarżąca) wniosła o stwierdzenie, że art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ; dalej: u. ś.r. ), w brzmieniu obowiązującym do 31 grud- nia 2023 r., w zakresie wskazanym w komparycji niniejszego postanowienia, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 18 w związku z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji. 1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następując ą spraw ą: Skarżąca ubiegała się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełno- sprawną babcią. Decyzją z 1 marca 2022 r. burmistrz odmówił skarżącej przyzn ania świad- czenia pielęgnacyjnego, wskazując w uzasadnieniu, że wprawdzie skarżąca jest spokrewniona z babcią w linii prostej, jednak nie jest osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu, w związku z czym mogłaby otrzymać świadczenie pielęgnacyjne, gdyby nie było osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, były one małoletnie lub legitymowały się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności . Decyzja powyższa została utrzymana w mocy decyzją samorzą- dowego kolegium odwoławczego z 6 kwietnia 2022 r. Wyrokiem z 29 grudnia 2022 r. Woje- wódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę na decyzję samorządowego kole- gium odwoławczego. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 26 kwietnia 2024 r. oddalił skargę kasacyjną skarżącej . W uzasadnieniu wyroku powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, w której stwierdzono, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oso- bom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opie- ki , osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki , orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnoprawności. Wyrok ten skarżąca wskazała jako ostateczne rozstrzygnięcie o jej konstytucyjnych prawach i wolnościach. 1.2. Zdaniem skarżącej, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego wydany na podstawie zaskarżonego art. 17 ust. 1 a pkt 2 u.ś.r. naruszył następujące zasady konstytucyjne: wynikające z art. 2 Konstytucji zasady: demokratycznego państwa prawnego i sprawie dli - wości społecznej w związku z zasadą równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), w związku z zasadą ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji), w związku z zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji). Nie ma bowie m , w jej ocenie, konstytucyjnego uzasa - dnienia „różnicowania sytuacji Skarżącej, od sytuacji innych opiekunów osób niepełnospra - wnych , w sytuacji gdy preferowani przez ustawodawcę opiekunowie (dzieci osoby wymaga - jącej opieki) z obiektywnych względów (a to sprawowania opieki nad inną osobą niepełno - sprawną w stopniu znacznym, znacznej odległości między miejscem zamieszkania osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji osoby niepełnosprawnej od miejsca zamie szkania osoby wymagającej opieki, sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu) nie mogą realizować sw y ch obowiązków, tj. sprawować opieki nad niepełnosprawnym rodzicem” (skarga, s. 21). Skarżąca wskazała, że pozostaje „w trudnej sytuacji materialnej i społecznej”, gdyż nie może zarobkować wskutek konieczności sprawowania opieki nad babcią, a obowiązujące przepisy uniemożliwiają jej otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego. Uzależnienie przyznania jej prawa do świadczenia OTK ZU A/2025 SK 47/25 poz. 122 3 pielęgnacyjnego od legitymowania się przez osoby spokrewnione z osobą wymagającą opieki w pierwszym stopniu orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest zbędne z punktu widzenia celu tego świadczenia, którym jest częściowe pokrycie wydatków pono - szonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełno - spra wnemu dziecku lub niepełnosprawnej osobie dorosłej. 2. W postanowieni u z 23 kwietnia 20 2 5 r., sygn. Ts 1 81/24 (OTK ZU B/202 5 , poz. 201 ) , Trybunał Konstytucyjny postanowił nadać skardze konstytucyjnej dalszy b ieg. 3. W piśmie z 17 czerwca 2025 r. Rzecznik Praw Obywatelskich (dalej: Rzecznik) zgłosił udział w postępowaniu i wniósł o stwierdzenie, że art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., w brzmie - niu obowiązującym do czasu jego uchylenia przez art. 43 pkt 4 lit. b ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429), w zakresie, w jakim za jedyną prze- słankę uprawniającą do świadczenia pielęgnacyjnego osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uznaje legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez oso by spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest niezgodny z art. 69 i art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji. W piśmie z 27 sierpnia 2025 r. Rzecznik przedstawił uzasadnienie powyższego stano- wiska. 3.1. W obszernej argumentacji Rzecznik zwrócił między innymi uwagę , że na gruncie przepisów u.ś.r. orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności rzutuje na możliwość spra- wowania przez osoby, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., opieki nad inną osobą legi- tymującą się takim orzeczeniem lub orzeczeniem ze wskazaniem na konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Wskazał, że powyższe rozwiązanie ma charakter niekonsekwencji systemowej , ponieważ w innych aktach prawnych niezdolność do pracy nie jest nierozerwalnie związana z orzeczeniem o niepełnosprawności. Również samo orzeczenie o niepełnosprawności nie stanowi przesłanki bezwzględnie implikującej niezdolność do pra- cy. Celem art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest wsparcie osób rezygnujących z pracy na rzecz opieki nad niepełnosprawną osoba bliską. W ocenie Rzecznika, ustanawianie zbędnych kryteriów limitu- jących dostęp do tego wsparcia bez indywidulanej analizy każdego przypadku stanowi za- przeczenie celu tego przepisu. Ustalenie realnej niezdolności do opieki wymaga szerszego wglądu w indywidualną sytuację jednostki. Samo wypełnienie formalnej przesłanki posiada- nia orzeczenia o niepełnosprawności nie stanowi dostatecznego i wyczerpującego dowodu, że ktoś nie jest w stanie sprawować opieki. Tak samo jak nieposiadanie orzeczenia o niepełno- sprawności nie implikuje każdorazowej możliwości sprawowania opieki. 3.2. Jako wzorce kontroli Rzecznik wskazał art. 69 i art. 71 ust. 1 zdanie drugie Kon- stytucji. Zgodnie z art. 69 Konstytucji, władze publiczne udzielają osobom niepełnospraw- nym, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczeniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji ustanawia zaś zasadę szcze- gólnej pomocy państwa dla rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej i społecz- nej. Rzecznik stwierdził, że ograniczenia z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., czyli wymóg legitymo- wania się orzeczeniem o niepełnosprawności, aby osoby z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. mogły uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, stoi w sprzeczności z powyższymi przepisami Konstytu- cji. R zecznik wskazał również, że powyższy wymóg nie spełnia testu proporcjonalności, po- nieważ nie realizuje efektywnie założonego przez ustawę celu, a wręcz go utrudnia i nierzad- ko uniemożliwia; nie jest konieczny i są inne metody adekwatnej weryfikacji, czy komuś świadczenie przysługuje; nie jest proporcjonalny w aspekcie obciążenia jednostki a efektami regulacji. OTK ZU A/2025 SK 47/25 poz. 122 4 4 . W piśmie z 17 września 202 5 r. Prokurator Generalny poinformował o braku „uza- sadnien ia do przedstawienia przez Prokuratora Generalnego stanowiska w sprawie o sygnatu- rze SK 47/25”. 5. Do dnia wydania niniejszego orzeczenia Sejm Rzeczypospolitej Polskiej nie przed- stawił stanowiska w sprawie, pomimo prawidłowego zawiadomienia o tym obowiązku. II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 1. W sprawach inicjowanych skargą konstytucyjną na każdym etapie – aż do wydania orzeczenia kończącego postępowanie – Trybunał Konstytucyjny bada, czy nie zachodzi któ- rakolwiek z ujemnych przesłanek procesowych, pociągająca za sobą obligatoryjne umorzenie postępowania. Dotyczy to wszelkich kwestii wstępnych, jak również przesłanek formalnych, wspólnych dla kontroli inicjowanej w trybie skargi konstytucyjnej, wniosku lub pytania prawnego. Merytoryczne rozpoznanie zarzutów sformułowanych w skardze konstytucyjnej jest uzależnione od spełnienia wszystkich warunków jej dopuszczalności (zob. np. postano- wienie TK z 1 marca 2010 r., sygn. SK 29/08, OTK ZU nr 3/A/2010, poz. 29 i powołane tam orzecznictwo). Podkreślić również należy, że Trybunał nie jest związany postanowieniem o nadaniu skardze dalszego biegu wydanym na etapie wstępnej kontroli (zob. np. wyrok peł- nego składu TK z 25 września 2019 r., sygn. SK 31/16, OTK ZU A/2019, poz. 53 oraz posta- nowienie TK z 17 października 2023 r., sygn. SK 27/22, OTK ZU A/2023, poz. 77 i powoła- ne tam orzecznictwo). Mając powyższe na uwadze, Trybunał rozpoczął analizę skargi konstytucyjnej B .O. (dalej: skarżąc a ) od zbadania , czy nie zachodzą przeszkody w jej merytoryczn ym roz pozna- niu . 2. Przedmiotem kontroli skarżąca uczyniła art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listo- pada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 202 5 r. poz. 1 208 ; dalej: u.ś.r.) , w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r. , „w zakresie, w jakim uniemożliwia oso- bom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 [u.ś.r.], innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przyznani [e] prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu nie- podejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawo- wania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawno- ści albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziec- ka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy istnieją osoby zobowią- zane w pierwszej kolejności do alimentacji osoby niepełnosprawnej, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efe ktywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia” . Zakwestionowany przepis, na co zwróciła uwagę sama skarżąca w petitum skargi, utracił moc obowiązującą w związku z wejściem w życie 1 stycznia 2024 r. ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 , ze zm.; dalej: u.ś.w. ; zob. art. 43 pkt 4 lit. b u.ś.w. ). W pierwszej kolejności Trybunał zbadał zatem, czy w sprawie nie zaszła przesłanka umorzenia postępowania określona w art. 59 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) , zgodnie z którą Trybunał na posiedzeniu nie- OTK ZU A/2025 SK 47/25 poz. 122 5 jawnym wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli akt normatywny w zakwe- stionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał. Przypomnieć należy, że w odniesieniu do postępowań zainicjowanych skargą konsty- tucyjną ustawodawca uczynił jednak wyjątek, stanowiąc w art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK, że Trybu- nał nie umarza postępowania z przyczyny, o której mowa w art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK, jeżeli wydanie orzeczenia jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych praw i wolności skar- żącego. Trybunał w obecnym składzie przychyla się przy tym do poglądu wyrażonego przez Trybunał w wyroku z 21 czerwca 2017 r., sygn. SK 35/15 (OTK ZU A/2017, poz. 51) , zgod- nie z którym „nie jest tak, iżby zainicjowanie postępowania w sprawie kontroli konstytucyjnej w trybie skargi konstytucyjnej w odniesieniu do przepisu, który przed wydaniem wyroku Trybunału utracił moc obowiązującą (został zmieniony albo uchylony) było równoznaczne z zaistnieniem sytuacji, o której jest mowa w art. 59 ust. 3 uotpTK. W kontekście art. 59 ust. 3 uotpTK podkreślenia wymaga, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego – utrwalonym na gruncie art. 39 ust. 3 ustawy [z dnia 1 sierpnia 1997 r. o T rybunale K onstytu- cyjnym, Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.] , stanowiącego odpowiednik obowiązującej regulacji – przesłanką uzasadniającą kontrolę konstytucyjności przepisu jest ustalenie, że zachodzi związek pomiędzy kwestionowanym uregulowaniem a ochroną konstytucyjnych praw i wol- ności. Związek ten zachodzi wówczas, gdy spełnione są trzy przesłanki: – po pierwsze – przepis będący przedmiotem oceny zawiera treści normatywne odnoszące się do sfery praw i wolności konstytucyjnie chronionych; – po drugie – nie istnieje żaden alternatywny instru- ment prawny (poza ewentualnym uznaniem przepisu za niekonstytucyjny), który mógłby spowodować zmianę sytuacji prawnej ukształtowanej definitywnie, zanim ów przepis utracił moc obowiązującą; – po trzecie – ewentualna eliminacja danego przepisu z systemu prawne- go stanowić będzie skuteczny środek przywrócenia ochrony praw naruszonych obowiązywa- niem kwestionowanej regulacji prawnej” (zob. także wyrok TK z 29 kwietnia 2020 r., sygn. SK 24/19, OTK ZU A/2020, poz. 19). W niniejszej sprawie Trybunał ocenił, że zostały spełnione warunki, o których stanowi art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK, pozwalające na kontynuację postępowania w przedmiocie kontroli zgodności z Konstytucją art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., pomimo utraty przezeń mocy obowiązują- cej przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał. Zakwestionowana regulacja dotyczy bowiem konstytucyjnych praw i wolności skarżącej, a jej uchylenie nie wpłynęło na zmianę sytuacji prawnej skarżącej . Ponadto, na mocy art. 63 u.ś.w., w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w u.ś.r. w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Z treści przepisu przejściowego wynika zatem, że zaskarżony art. 17 ust. 1a pkt 2 u. ś.r., na podstawie którego odmówiono skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, może być nadal stoso- wany, co znaczy, że nie utracił on mocy obowiązującej w rozumieniu przyjętym w orzecznic- twie Trybunału i jako taki może być przedmiotem kontroli w postępowaniu zainicjowanym niniejszą skargą. 3. Analizując przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie, Trybunał stwierdził, że art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. był już przedmiotem kontroli Trybunału w postępowaniu zainicjo- wanym inną skargą konstytucyjną. W wyroku z 8 lipca 2025 r., sygn. SK 33/23 (OTK ZU A/2025, poz. 78) Trybunał orzekł, że art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r., w brzmieniu ob- owiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim nie przyznaje prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, o której mowa w tym przepisie, sprawującej wyłączną opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i w związku z tym rezygnującej z zatrudnienia, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji . Problem konstytucyjny w przywołanej sprawie był tożsamy z zarzutami sformułowanymi przez skarżącą w sprawie niniejszej: dotyczył dopuszczalności wyłączenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oso- OTK ZU A/2025 SK 47/25 poz. 122 6 bie sprawującej faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i rezygnującej w związku z tym z zatrudnienia (w sprawie o sygn. SK 33/23 również był to wnuk osoby wymagającej opieki), wówczas gdy istnieją inne osoby (spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki), ale z różnych, obiektywnych przyczyn, takich jak w szczególno- ści zły stan zdrowia (bez orzeczenia o niepełnosprawności) lub odległe miejsce zamieszkania od osoby wymagającej opieki, opieki nie sprawują. Trybunał, rozpatrując zarzuty skargi w sprawie o sygn. SK 33/23 , dokonał analizy „zróżnicowania podmiotów, które będąc w po- dobnej sytuacji (sprawują faktyczną opiekę nad osobą dorosłą, niepełnosprawną i rezygnują w związku z tym z zatrudnienia) są inaczej traktowane wyłącznie z przyczyn formalnych i od siebie niezależnych (posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności przez osoby trzecie)” (III cz. uzasadnienia wyroku w sprawie o sygn. SK 33/23, pkt 4). Orzekając o niezgodności art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. , Trybunał potwierdził, że art. 71 ust. 1 Konstytucji formułuje w zdaniu drugim prawo podmiotowe przez stwierdzenie, i ż rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej mają prawo do szczególnej pomocy ze strony pań- stwa. Zwrócił uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne jest ustawowym urzeczywistnieniem szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji, o której mowa w powoła- nym przepisie Konstytucji. „Osoby opiekujące się niepełnosprawnymi członkami rodziny wyręczają z tego tytułu państwo. Pozbawienie prawa do rekompensaty osób, które musiały zrezygnować z pracy zawodowej, by przejąć na siebie obowiązki państwa, powoduje wypa- czenie prawa wynikającego z art. 71 ust. 1 Konstytucji. Jeżeli państwo nie wykonuje swojego obowiązku, ponieważ zajmuje się tym jednostka, to powinno przyznać takiej jednostce odpo- wiednią rekompensatę z tego tytułu” ( ibidem , pkt 7.2). Analizując zgodność zakwestionowa- nej regulacji z konstytucyjną zasadą równości, Trybunał wskazał zaś , powołując się na swoje dotychczasowe orzecznictwo, że z zasady tej wynika nakaz jednakowego traktowania pod- miotów prawa należących do określonej kategorii. W wypadku spraw o świadczenie pielę- gnacyjne relewantnymi cechami wspólnymi opiekunów są: 1) sprawowanie opieki nad osobą wymagającą stałej pielęgnacji, 2) niepodejmowanie z tego powodu pracy i 3) osiąganie przez rodzinę niskich dochodów. W ocenie Trybunału, „orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy nie jest cechą relewantną, jeżeli chodzi o prawo do przyznania świadczenia pielęgna- cyjnego. Wynika to z faktu, że samo formalne orzeczenie nie może być uznane za istotniejsze niż rzeczywista opieka nad osobą potrzebującą pomocy” ( ibidem , pkt 7.3). Odnosząc się do skutków wyroku, Trybunał wyjaśnił, że pomimo jego zakresowego charakteru, derogowana została w całości norma wyrażona w sentencji. „Oznacza to, że osoba, która jako jedyna sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i w związku z tym zrezygnowała z zatrudnienia oraz złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do 31 grudnia 2023 r. (niezależnie od tego, jak wniosek ten został rozstrzygnięty), zachowuje prawo ubiega- nia się o świadczenie pielęgnacyjne według przepisów ustawy o świadczeniach w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.” ( ibidem , pkt 8). 4. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego, w sytuacj i, gdy zaskarżony przepis był już wcześniej przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału oraz gdy postę- powanie zostało zainicjowane przez ten sam podmiot, zachodzi niedopuszczalność wydania orzeczenia ze względu na powagę rzeczy osądzonej (zasadę res iudicata ; zob. np. postano- wienie z 18 lipca 2011 r., sygn. SK 5/11, OTK ZU nr 6/A/2011, poz. 66). Jeżeli natomiast ten sam przepis został już wcześniej zakwestionowany przez inny podmiot w oparciu o te same zarzuty niezgodności z Konstytucją (a zatem w sytuacji wyłącznie tożsamości przedmioto- wej), znajduje zastosowanie zasada ne bis in idem , czyli zakaz ponownego orzekania o tym samym (w tej samej sprawie). Jak przyjmuje Trybunał Konstytucyjny, brak podstaw do przy- jęcia powagi rzeczy osądzonej nie znaczy, że uprzednie rozpoznanie sprawy zgodności z Konstytucją określonego przepisu prawnego z punktu widzenia tych samych zarzutów może OTK ZU A/2025 SK 47/25 poz. 122 7 być uznane za prawnie obojętne. Instytucją wykształconą w orzecznictwie T rybunału i dok- trynie prawnej, w celu zapewnienia stabilizacji sytuacji powstałych w wyniku orzeczenia ostatecznego jako formalnie prawomocnego, jest zasada ne bis in idem (zob. np. postanowie- nia z: 11 grudnia 2019 r., sygn. SK 11/19, OTK ZU A/2019, poz. 72; 15 grudnia 2020 r., sygn. SK 80/19, OTK ZU A/2020, poz. 72; 14 grudnia 2022 r., sygn. SK 32/21, OTK ZU A/2023, poz. 7). Trybunał Konstytucyjny, co do zasady, przyjmuje, że zaistnienie przesłanki ne bis in idem powoduje konieczność umorzenia postępowania z uwagi na zbędność wydania wyroku (art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). 5. W związku z tym, że zarzuty sformułowane w skardze o sygn. SK 47 /25 są tożsame z zarzutami sformułowanymi w sprawie o sygn. SK 33/23, zaś wskutek wyroku Trybunału w owej sprawie utracił moc obowiązującą przepis zakwestionowany w sprawie niniejszej, zaktualizowała się ujemna przesłanka procesowa ne bis in idem , obligująca Trybunał do umo- rzenia postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK ze względu na zbędność wy- dania wyroku. W sprawie, w związku z którą skarżąca wniosła skargę , zostały zastosowane przepisy derogowane przez Trybunał w wyroku o sygn. SK 33/23, co znaczy, że przysługuje jej z mocy art. 190 ust. 4 Konstytucji prawo wznowienia postępowania.