Ts 119/18

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 29 grudnia 2020 r. Pozycja 387 POSTANOWIENIE z dnia 6 października 2020 r. Sygn. akt Ts 119/18 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Jakub Stelina – przewodniczący Piotr Pszczółkowski – sprawozdawca Stanisław Piotrowicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z 19 lutego 2020 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej Spółki z o.o., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE 1. W skardze konstytuc yjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 27 lipca 2018 r. (data nadania) Spółka z o.o. (dalej: skarżąca ) wystąpił a o zbadanie zgodności : 1) art. 118 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kod eks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm. ; dalej: k.p.c. ) ,, przyznającego adwokatowi lub radcy prawne- mu ustanowionemu w związku z wniesieniem skarg i konstytucyjnej uprawnienia do sporzą- dzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi w przypadku, gdy nie stwierdza podstaw do jej wniesienia z uwagi na brak podstaw innych niż formalne ” z: art. 32 us t. 2 w związku z art . 45 ust. 1; art. 31 ust. 3 zdanie ostatnie; art. 10 ust. 2 w związku z art. 4 5 ust. 1; art. 45 ust. 1; ar t. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust . 5; art. 77 ust. 1 i 2; art. 77 ust. 1 i 2 w związku z art. 2; art. 77 ust. 1 i 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 1 17 3 k.p.c. z: art. 45 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 2 ; art. 10 ust. 1, art. 2 Kon- stytucji; 3) ar t. 244 § 1 k.p.c. oraz art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudni a 2 016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzecz ypospolitej Polskiej (Dz. U. poz. 22 61 , ze zm. ; dalej: ustaw a o Prokuratorii ) z art. 45 ust. 1 w zwi ązku z art. 2 Konstytucji; 4) art. 29 k.p.c. ,,w zakre sie, w jakim w yłącznym do rozpoznania pow ództ wa jest Sąd, z którego działani em wiąże się powództwo ” z art. 45 ust. 1 Konstytucji. OTK ZU B/2020 Ts 119/18 poz. 387 2 2. Postanowieniem z 19 lutego 2020 r. (dorę czonym pełnomocnikowi skarżącej 27 lu- tego 2020 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyj- nej. Stwierdził, że art. 117 3 i art. 118 § 5 k.p.c. nie były podstawą orzeczenia wskazanego p rzez skarżącą jako ostateczne. W ocenie Trybunału skarżąca nie uzasadniła ponadto zarzutu niekonstytucyjności art. 244 § 1 k.p.c. ora z art. 33 ustawy o Prokuratorii , a przytoczone przez nią argumenty na jego poparcie dotyczą sposobu zastosowania w jej sprawie przepisów prawa cywilnego. W zakresie zarzutu niekonstytucyjności art. 29 k.p.c. Trybunał odmówił nadania dalszego bi egu skardze konstytucyj nej na podstawie art. 53 ust. 1 pkt. 1 i 3 w związku z art. 61 ust. 4 pkt. 1 i 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r . o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytuc yjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ). 3. W zażaleniu z 5 marca 2020 r. (data nadania) skarżąca wniosła o uchylenie zaskar- żonego orzeczenia i skierowanie skargi konstytucyjnej do rozpoznania oraz zasądzenie kosz- tów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu według norm przepisanych, a także kosztów sta- wiennictwa na ro zprawie „ według klucza 350 km x 2 x 0,8358 zł/km co stanowi 585,06 zł za każdą rozprawę ” . W uzasadnieniu wskazała, że skarga konstytucyjna skierowana została do Trybunału „ na podstawie prawomocnego orzeczenia ” , a wię c nie występuje w sprawie pro- blem braku orzeczenia, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem skarżącej , za- kwestionowane art. 117 3 i art. 118 § 5 k.p.c. stanowiły podstawę orzeczeń zapadłych w jej sprawie , gdyż ich wykładnia pozwoliła ustalić, czy działanie pozwanego przez skarżącą Ska r- bu Państwa było zgodne z prawem . Jak twierdzi, w powołanych przepisach – wbrew zasadzie wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji – ustanowiono procedurę pozostającą poza zakresem rzeczywistej kontroli są du właściwego dla danej sprawy i skutkującą brakiem „ p rocedury umożliwiającej kontrolę konstytucyjną postępowania w sprawie ” . Wskazała ponadto , że „ problem konstytucyjny związany z art. 29 k.p.c. nie leży w naruszeniu niezawisłości kon- kretnych osób sprawujących wymiar sprawiedliwości w instytucji Sądu, ale w postrzeganiu samej instytucji Sądu w sytuacji gdy roszczenie związane jest z działaniem tegoż Sądu jako instytucji ” . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stęp owania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: u.o.t.p. TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Kon- stytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyj nej dalszego biegu. Trybunał, w składz ie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posied zeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 p kt 3 l it. c w związku z art. 61 ust. 5 - 8 u.o.t.p. TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istni enie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał Konstytucyjny uznaje, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe. W zażaleniu skarżąca nie zdołał a bowiem podważyć podstaw odmowy nadania skardze kon- stytucyjnej dalszego biegu . 2.1. W wy roku Sąd u Okręgowego w K. z 23 maja 2017 r., sygn. akt [ … ] , utrzymanym wyrokiem Sądu Apelacyjnego w K. z 1 lutego 2018 r., sygn. akt [ … ] ( w związku z którym skarżąca wniosła skargę do Trybunału Konstytucyjnego ) , rozstrzygnię to o nie zasadności roszczenia odszkodowawczego dochodzonego przez skarżącą od Skarbu Państwa na podsta- wie art. 417 1 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459, ze zm.) . W sprawie stwierdzono, że postanowienie Sądu Okręgowego w K. OTK ZU B/2020 Ts 119/18 poz. 387 3 z 7 kwie tnia 2014 r., sygn. akt [ … ] , oddalające zażalenie skarżącej na postanowienie Sądu Rejonowego w T. z 29 listopada 2013 r., sygn. [ … ] , którym oddalono wniosek skarżącej o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w celu wniesienia skargi konstytucyjnej o stwierdze- nie niezgodności art. 118 § 5 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 101; obecnie : Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c. ) z art. 45 ust. 1 i art. 79 ust. 1 Konstytucji , nie jest niezgodne z prawem. Okoliczność ta skutkowała prawomocnym oddaleniem powództwa skarżącej. Sądy orzekające w sprawie nie rozstrzygały przy tym ani o procedurze wyznaczenia dla skarżącej pełnomocnika z urzędu, ani o kw estiach związanych z przygotowaniem przez pełnomocnika opinii o braku podstaw do wniesienia przez skarżącą skargi konstytucyjnej . Mając na uwadze powyższe, T rybunał przychyla się do wyrażonej w zaskarżonym orzeczeniu oceny , zgodnie z którą art. 117 3 i art. 118 § 5 k.p.c. nie stanowiły podstawy praw- nej ostatecznego orzeczenia o prawach podmiotowych skarżącej. S karga w omawianym zakresie nie odpowiada warunkowi określonemu w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK, dlatego należało – na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK – odmówić nadania jej dalszego biegu w części odnoszącej się do sformułowanych przez skarżącą zarzut ów niekonstytucyjności art. 117 3 i art. 118 § 5 k.p.c. , co Trybunał zasadnie uczynił w zaskarżonym postanowieniu. 2.2. Zarządzeniem sędziego T K z 2 października 2019 r. skarżąca została wezwana – pod rygorem wydania przez Trybunał postanowienia o odmowie nadania skardze konstytu- cyjnej dalszego biegu – do usunięcia braków formalnych skargi przez m.in. uzasadnienie za- rzutu niezgodności art. 244 § 1 k.p.c. w związku z art. 33 ustawy o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2016 r. poz. 2261, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. Trybunał stwierdza, że w piśmie z 14 października 2019 r. , będącym od- powiedzią na zarządzenie, skarżąca w ogóle nie ustosunkowała się do powyższego wezwania. Okoliczność ta , stosownie do treści art. 61 ust. 4 pkt 2 u.o.t.p. TK, uprawniała Trybunał do odmówienia w zaskarżonym orzeczeniu nadania skardze dalszego biegu także w zakresie oma wianego zarzutu . 2.3. Odnosząc się do zarzutu niekonstytucyjności art. 29 k.p.c. Trybunał stwierdza, że skarżąca nie uprawdopodobniła , iż z uwagi na treść tego przepisu naruszono w jej sprawie prawo do rozpoznania sprawy przez bezstronny sąd. Z godnie z ar t. 29 k.p.c. powództwo przeciwko Skarbowi Państwa wytacza się według siedziby państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością w iąże się dochodzone roszczenie. Przepis ten określa właściwość miejscową sądu w każdym przypadku, w którym powództwo skierowane jest przeciwko Skarbowi Państwa. W takich sprawach Skarb Państwa występuje jako strona, zaś państwowa jednostka organizacyjna niemająca osobowości praw- nej, z której działalnością wiąże się sprawa ( statio fisci ) , jedynie reprezentuje go w procesi e . J ak podnosi się w orzecznictwie, „ m aterialnoprawna konstrukcja zakładająca jednolitość Skarbu Państwa, jako osoby prawnej, wywiera w sferze przepisów proceduralnych ten skutek, że niezależnie od wielości wskazanych w pozwie i orzeczeniu sądowym państwow ych jedno- stek organizacyjnych lub ich organów, z których działalnością wiąże się dochodzone roszcze- nie, stroną pozwaną jest zawsze Skarb Państwa, a nie wskazane jednostki. Wymóg określenia w procesie właściwej państwowej je dnostki organizacyjnej wynika z k onieczności określenia właściwości miejscowej sądu (art. 29 k.p.c.), zapewnienia należytej reprezentacji Skarbu Pań- stwa (art. 67 § 2 k.p.c.) i s konkretyzowania tej jednostki w orzeczeniu dla celów egzekucji sądowej (art. 1060 k.p.c.) ” (zob. wyrok Sądu Najw yższego z 13 kwietnia 1983 r., sygn. akt IV CR, OSNC z 1984 r. nr 1, poz. 5). Oceniając spełnienie przesłanek formalnych nadania skardze dalszego biegu , Trybunał słusznie zwrócił uwagę w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia na kontekst normatyw- OTK ZU B/2020 Ts 119/18 poz. 387 4 ny , w jak im funkcjonuje zakwestionowany art. 29 k.p.c., gwarantujący rozpoznanie sprawy przez bezstronny sąd . Mianowicie , zgodnie z art. 49 k.p.c . sąd wyłącza sędziego na jego żą- danie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywoł ać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. W sytuacji zaś , w której wyłączeniu podlegają wszyscy sędziowie konkretnego sądu okręgowego, ma zasto- sowanie art. 44 k.p.c., który stanowi, że jeżeli sąd właściwy nie może z powodu prz eszkody rozpoznać sprawy lub podjąć innej czynności, sąd nad nim przełożony wyznaczy na posie- dzeniu niejawnym inny sąd. W sprawie skarżącej , zainicjowanej w związku z działalnością Sądu Okręgowego w K. , Skarb Państwa był reprezentowany przez Prezes a tego Sądu. U znawszy, że orzekający w sp rawie sąd nie jest bezstronny, skarżąca powinna była podjąć próbę wyłączenia sędziów Sądu Okręgowego w K. na podstawie art. 4 9 k.p.c., co stworzyłoby możliwość zastosowania art. 44 k.p.c. i rozpoznania spraw y przez sąd niepowiązany – w przekonaniu skarżącej – z po - zwanym Skarbem Państwa . Skarżąca nie skorzystała jednakże z instytucji wyłączenia sę- dziów, a złożoną do Trybunału skargę konstytucyjną stara się wykorzystać do skorygowania zaniedbań popełnionych w p ostępowaniu poprzedzającym jej wniesienie, co należy uznać za niedopuszczalne. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.