Ts 260/16

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 31 stycznia 2018 r. Pozycja 26 POSTANOWIENIE z dnia 23 listopada 2017 r. Sygn. akt Ts 260/16 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej K.F. w sprawie zgodności: art. 11 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – P rawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.) z art. 2, art. 42 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a : odmówić nadania dalszego biegu skardze konstyt ucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 16 grudnia 2016 r. (data nadania), K.F. (dalej: skarżąca) wystąpiła o stwierdzenie, że art. 11 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zakresie, w jakim przepis ten wiąże sądy admini- stracyjne również w sprawach innych osób niż osoba, przeciwko której wydano prawomocny, skazujący wyrok w postępowaniu karnym, j est niezgodny z art. 2, art. 42 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została złożona w związku z następującą sprawą. Wyrokiem z lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł . oddalił wniesioną przez skarżącą skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Ł . z sierpnia 2013 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. W uza- sadnieniu dec yzji sąd uwzględnił ustalenia faktyczne dotyczące popełnienia czynu zabronio- nego zawarte w wyroku Sądu Rejonowego w Ł . z września 2011 r. Podkreślił, że zgodnie z art. 11 p.p.s.a. ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazu- jącego, co do popełnienia przestępstwa, wiążą sąd administracyjny. Naczelny Sąd Admini- stracyjny wyrokiem z sierpnia 2016 r. podzielił argumentację sądu pierwszej instancji i odd a- lił skargę kasacyjną skarżącej. Zdaniem skarżącej art. 11 p.p.s.a. w zakresie, w jakim przepis ten wiąże sądy admini- stracyjne również w sprawach innych osób niż osoba, przeciwko której wydano prawomocny, skazujący wyrok w postępowaniu karnym, narusza zasadę domniemania niewinności (art. 42 ust. 3 Konstytucji) i określoności (art. 42 ust. 1 Konstytucji) oraz uniemożliwia podjęcie sku- OTK ZU B/2018 Ts 260/16 poz. 26 2 tecznej obrony w toczącym się postępowaniu podatkowym (art. 42 ust. 2 Konstytucji). Ponad- to – jak twierdzi skarżąca – w wyniku obowiązywania zaskarżonego przepisu została ona po- zbawiona prawa do sprawiedliwego procesu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające u stawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz. U. poz. 2074) do postępowań przed Try- bunałem wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 30 l isto- pada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. poz. 2072; dalej: ustawa o TK) stosuje się przepisy tej ustawy. Skoro postępowanie zainicjo- wane rozpatrywaną skargą nie zostało zakoń czone przed 3 stycznia 2017 r., tj. dniem wejścia w życie ustawy o TK, to zarówno wstępne, jak i merytoryczne rozpoznanie tej skargi określa- ją przepisy tej ustawy. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy o TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpo- znaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie po- stępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybu- nał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań, jest oczywiście bezzasadna, a także gdy zachodzą prze- słanki, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 2-4 ustawy o TK. Analizowanej skardze konstytucyjnej nie może zostać nadany dalszy bieg z uwagi na jej oczywistą bezzasadność. Skarżąca twierdzi, że art. 11 p.p.s.a. w zakresie, w jakim przepis ten wiąże sądy admi- nistracyjne również w sprawach innych osób niż osoba, przeciwko której wydano prawomoc- ny, skazujący wyrok w postępowaniu karnym, narusza art. 2, art. 42 oraz art. 45 ust. 1 Kon- stytucji. Z uzasadnienia powyższych zarzutów wynika, że związanie sądów administracyj- nych – ustaleniami poczynionymi w prawomocnym wyroku karnym prowadzi do naruszenia konstytucyjnej zasady domniemania niewinności, określoności oraz prawa do obrony. Ponad- to, jak podnosi skarżąca, oznacza to de facto pozbawienie jej prawa do sądu, gdyż nie ma żadnej możliwości zanegowania ustaleń poczynionych przez sąd kamy w prawomocnym wy- roku. W pierwszej kolejności Trybunał przypomina, że zgodnie z art. 11 p.p.s.a. „[u ]stalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd administracyjny”. Już z samej treści tego przepisu wynika, że związa- nie sądu administrac yjnego ustaleniami faktycznymi poczynionymi w toku prowadzonego postępowania karnego ogranicza się jedynie do tych ustaleń, które dotyczą faktu popełnienia przestępstwa. Wprowadzenie tego rozwiązania – jak słusznie wskazały sądy administracyjne w sprawie s karżącej – ma na celu zagwarantowanie ochrony pewności obrotu prawnego oraz powagi wymiaru sprawiedliwości, dzięki unikaniu sytuacji, w której na podstawie tych sa- mych stanów faktycznych zapadałyby różne orzeczenia w postępowaniu karnym i sądowad- ministracyjnym. Trybunał zwraca uwagę na to, że ustalenia wynikające z prawomocnego wyroku kar- nego nie są wyłączone spod oceny w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Zgodnie bo- wiem z art. 133 § 1 p.p.s.a. podstawą orzeczenia sądu administracyjnego jest cały materiał faktyczny i dowodowy zebrany w danej sprawie. Nie ulega zatem wątpliwości, że sądy admi- nistracyjne nie ograniczają się jedynie do powtórzenia ustaleń poczynionych w prawomoc- nym wyroku karnym. Oznacza to, że skarżąca w toku postępowania miała zagwarantowaną możliwość prezentowania dodatkowych dowodów przemawiających za jej stanowiskiem. Nie jest natomiast tak, że ich nieuwzględnienie przez sąd automatycznie prowadzi do pozbawienia OTK ZU B/2018 Ts 260/16 poz. 26 3 strony prawa do sądu. Co więcej, organ postępowania administracyjnego zapoznał się z cało- ścią argumentacji skarżącej i dopiero po wszechstronnej analizie uznał, że jest ona nieprzeko- nująca. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, prawo do sądu swoimi gwarancjami obejmuje: po pierwsze, prawo dostępu do sądu, tj. prawo uruchomienia procedury przed sądem – organem o określonej charakterystyce (niezależnym, bezstronnym i niezawisłym); po drugie, prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności; po trzecie, prawo do wyroku sądowego, tj. prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia danej sprawy przez sąd; po czwarte, prawo do odpowiedniego ukształtowania ustroju i pozycji organów rozpoznających sprawy (zob. wyro- ki z: 9 czerwca 1998 r., K 28/97, OTK 4/1998, poz. 50; 12 maja 2003 r., SK 38/02, OTK ZU nr 5/A/2003, poz. 38; 24 października 2007 r., SK 7/06, OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 108). W analizowanej sprawie powyższe gwarancje zostały spełnione, zaś zarzuty skarżącej wiążą się w istocie z ustaleniami dokonanymi przez sąd administracyjny, poczynionymi w oparciu o ustalenia sądu karnego, przy jedno czesnym odrzuceniu argumentacji skarżącej. W związku z powyższym twierdzenia skarżącej o naruszeniu art. 45 ust. 1 Konstytucji przez zakwestionowany art. 11 p.p.s.a. s ą bezzasadne w stopniu oczywistym. W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 42 Konstytucji przez zaskarżony art. 11 p.p.s.a. Trybunał stwierdza, że wzorzec kontroli konstytucyjności został wskazany w sposób niewłaściwy. Z utrwalonego , orzecznictwa Trybunału, a także stanowiska doktryny, w spo- sób niebudzący wątpliwości wynika, że gwarancje zawarte w art. 42 Konstytucji, a więc za- sady ustawowej określoności czynu zabronionego, prawa do obrony oraz domniemania nie- winności, swoim zakresem obejmują jedynie postępowanie karne, a także inne postępowania o zbliżonym do postępowania karnego charakterze i przedmiocie (zob. wyrok z : 26 listopada 2003 r., SK 22/02, OTK ZU nr 9/A/2003, poz. 97; 3 listopada 2004, K 18/03, OTK ZU nr 10/A/2004, poz. 103 oraz P. Wilińs ki, Proces karny w świetle konstytucji , Warszawa 2011, s. 167 i n.). Nie ulega natomiast wątpliwości, że w postępowaniu podatkowym, prowadzonym na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, kwestia zawinienia nie ma żadne- go znaczenia. Wobec powy ższego oczywiste jest, że art. 42 Konstytucji nie stanowi adekwat- nego wzorca kontroli w odniesieniu do zaskarżonego przepisu. Nie istnieje bowiem podstawa prawna tego, by gwarancje przewidziane w art. 42 Konstytucji rozciągać także na inne postę- powania. Po nadto w skardze konstytucyjnej skarżąca jako wzorzec kontroli art. 11 p.p.s.a. wska zała art. 2 Konstytucji. Należy więc przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym orzecznic- twem Trybunału Konstytucyjnego art. 2 Konstytucji nie może stanowić samodzielnego wzor- ca kontroli w postępowaniu inicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej (zob. np. posta- nowienie z: 20 lutego 2008 r., SK 27/07, OTK ZU nr 1 /A/2008, poz. 22 i wyroki z : 23 listo- pada 1998 r., SK 7/98, OTK ZU nr 7/1998, poz. 114 ; 10 lipca 2000 r., SK 21/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 144 oraz 13 stycznia 2004 r., SK 10/03, OTK ZU nr 1 /A/2004, poz. 2). Wyni- ka z tego, że art. 2 Konstytucji może być powołany jako wzorzec kontroli w postępowaniu skargowym tylko wówczas, gdy zostanie odniesiony do treści innyc h norm konstytuc yjnych chroniących poszczególne wolności i prawa naruszone przez kwestionowaną w skardze kon- stytucyjnej regulację. W tym stanie rzeczy, Trybunał Konstytucyjny , na podstawie art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy o TK, postanowił jak w sentencji.