Ts 292/22

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 2 5 marca 2024 r. Pozycja 57 POSTANOWIENIE z dni a 22 listopada 2023 r. Sygn. akt Ts 292/22 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.L. o zbadanie zgodności: 1) art. 15zz r 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach zwią- zanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, in- nych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 202 1 r. poz. 2095 , ze zm.) w zakresie, w jakim „ przewiduje w okresie obo- wiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszone- go z powodu COVID - 19 , oraz w okresie 6 miesięcy po ich odwołaniu, brak biegu przedawnienia karalności czynu oraz przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe” , 2) art. 15zzr ust. 6 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobie- ganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaź- nych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych , „w brzmieniu obowiązu- jącym od dnia wprowadzenia niniejszego przepisu Ustawą z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapo- bieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób za- kaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 568), która weszła w życie z dniem 31 marca 2020 r., do dnia jego uchylenia z dniem 16 maja 2020 r. na mocy Ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osło- nowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS - CoV - 2 (Dz. U. z 2020 r. poz. 875 z późn. zm.)”, w zakresie, w jakim „ przewidywał w okre- sie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID - 19, brak biegu przedawnienia karalności czy- nu oraz przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa, przestęp- stwa i wykroczenia skarbowe oraz w sprawach o wykroczenie; modyfikując tym samym normę wyrażoną w art. 103 § 1 Kodeksu Karnego, zakazującą wykonania kary po upływie terminu przedawnienia jej wykonania, poprzez wprowadzenie regulacji powodującej w przypadku okoliczności wywołują- cych spoczywanie terminu przedawnienia brak biegu przez okres występo- wania tych okoliczności po ustaniu których termin przedawnienia biegnie da- lej, a okresu spoczywania nie wlicza się do czasu decydującego o przedaw- nieniu”, OTK ZU B/2024 Ts 292/22 poz. 57 2 – z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: n ada ć dalsz y bieg skardze konstytucyjnej . UZASADNIENIE 1. W skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 23 grudnia 202 2 r. (data nadania), M.L. (dalej: skarżąc y ) – reprezentowan y przez pełnomocnika z wybo- ru – wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia. 2. Skarga została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym : Prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z 30 listopada 2005 r. (sygn. akt […] ) skarżący został skazany na karę 2 l at pozbawienia wolności. Postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z 25 marca 2014 r. (sygn. akt […] ) wykona- nie kary zostało warunkowo zawieszone na okres 5 lat próby. Postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z 13 cz e rwca 2016 r. (sygn. akt […] ) zarzą- dzono wykonanie kary orzeczonej wyrokiem z 25 marca 2014 r. Sąd Rejonowy w G. posta- nowieniem z 16 września 2016 r. (sygn. akt […] ) wstrzymał wykonanie kary do czasu ukoń- czenia postępowania o ułaskawienie, wszczętego na wniosek obrońcy z 6 wrz e śnia 2016 r. Postanowieniem Sądu Rejonowego w P. z 27 pa ź dzie rnika 20 1 6 r. ( sygn. akt […] ) postępo- wanie z wniosku o odroczenie wykonania kary 2 lat pozbawienia wolności zost ało zaw i eszo- n e z u wagi na wstrzymanie wykonania kary przez Sąd Rejonowy w G . W związku z negatywnym zaopiniowaniem prośby o ułaskawienie, postanowieniem Sąd u Rejonowego w P. z 2 7 maja 202 1 r. ( sygn. akt […] ) podjęto postępowanie z wniosku o odroczenie wykonania kary 2 lat pozbawienia wolności. Dnia 22 września 202 1 r. został z ł o ż ony p r zez obrońcę ska rżącego wniosek o umorze- nie postępowania wykonawcze g o z powodu przedawnienia wykonania kary. Post anowieniem Sądu Rejonowego w P. z 22 września 202 1 r. ( sygn. akt […] ) wstrzymano wykonanie kary 2 lat pozbawienia wolności do czasu r o zpoznania wniosków obrońcy o odroczenie wykonania kary i umorzenie postępowania wykonawczego z uwagi na przedawnienie. Sąd Rejonow y w P : – postanowieniem z 26 listopada 2021 r. (sygn. ak t […] ) uchyl ił postanowienie z 22 września 2021 r. w przedmiocie wstrzymania wykonania kary pozbawienia wolności ; – p ostanowieniem z 10 marca 2022 r. ( sygn. akt […] ) nie uwzględni ł wniosku o wstrzymanie wykonania kary, uzasadnionego stanem zdrowia ska rżącego ; – postanowieniem z 15 grudnia 2022 r. (sygn. akt […] ) nie uwzględnił wniosku obrońcy o umorzenie postępowania wykonawczego , ze względu na przepis y art. 15zzr oraz art. 15zzr 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapo- bieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, ze zm. ; dalej: ustawa marcowa ) . 3 . Zdaniem skarżące go art. 15zz r ust. 6 oraz art. 15zzr 1 ustawy marcowej – narusz yły konstytucyjn ą zasad ę ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa , a także konstytucyjn e praw o do sądu . OTK ZU B/2024 Ts 292/22 poz. 57 3 4 . Zarządzeniem Prezesa Trybunału Konstytu c yjnego z 7 lutego 202 3 r. (którego odpis został doręczony pełnomocnikowi skarżące go 13 lutego 202 3 r.) skarżąc y został wezwan y do usunięcia brak ów formaln ych skargi konstytucyjnej przez : 1) wskazanie ostatecznego orzeczenia, w rozumieniu art. 79 Konstytucji, w związku z którym wniesiona została skarga konstytucyjna; 2) udokumentowanie daty doręczenia orzeczenia wskazanego jako ostateczne zgodnie z punktem 1 niniejszego zarządzenia; 3) poinformowanie, czy od wskazanego – zgodnie z punktem 1 zarządzenia – osta- tecznego orzeczenia został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia; 4) doręczenie odpisów lub kopii poświadczonych za zgodność z oryginałem: a) ostatecznego orzeczenia, w związku z którym została wniesiona skarga konstytu- cyjna, b) orzeczeń (wyroków, postanowień, decyzji, innych rozstrzygnięć) potwierdzających wyczerpanie drogi prawnej, c) załączników złożonych wraz ze skargą konstytucyjną (oprócz pełnomocnictwa i po- stanowienia z 15 grudnia 2022 r.). We wniesionym do Trybunału 2 0 lutego 202 3 r. (data nadania) piśmie procesowym skarżąc y wykonał powyższe zarządzenie , wskazując że ostatecznym orzeczeniem w jego sprawie jest postanowienie Sądu Rejonowego w P. z 15 grudnia 2022 r. (sygn. ak t […] ) oraz nie wniósł nadzwyczajnego środka zaskarżenia; skarżący udokumentował także datę doręcze- nia mu ostatecznego orzeczenia w sprawie oraz złożył do akt postępowania kopie żądanych dokumentów. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. 2 . Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie uczyniono art. 15zzr 1 oraz art. 15zzr ust. 6 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiega- niem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywoła- nych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, ze zm.; dalej: ustawa marcowa), zaś jako wzorce kontroli skarżąc y powołał art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji . 2.1. Artykuł 15zz r został dodany do ustawy marcowej 31 marca 2020 r. przez art. 1 pkt 14 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach zwią- zanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób za- kaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 568) i stanowił, co następuje : „ 1. W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID - 19 bieg przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed sądem lub organem, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, OTK ZU B/2024 Ts 292/22 poz. 57 4 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju – nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. 2. Wstrzymanie rozpoczęcia i zawieszenie biegu terminów, o których mowa w ust. 1, nie dotyczy terminów w rozpoznawanych przez sądy sprawach wskazanych w art. 14a ust. 5, terminów w sprawach wyboru lub powołania organów, których kadencje są określone w Kon- stytucji Rzeczypospolitej Polskiej, terminów wyborów do organów jednostek samorządu tery- torialnego oraz terminów w sprawach wniosków i pytań prawnych do Trybunału Konstytu- cyjnego. 3. Właściwy organ, sąd lub podmiot może wezwać obowiązanego do dokonania czyn- ności wynikających z przepisów prawa, w oznaczonym terminie i w zakresie, w jakim przepis ten zobowiązuje do dokonania czynności, jeżeli niepodjęcie czynności mogłoby spowodować niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzi lub zwierząt, poważną szkodę dla interesu spo- łecznego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. W takim przypadku obowiązany powinien wykonać obowiązek w oznaczonym terminie. 4. W przypadku, gdy termin, o którym mowa w art. 63 2 § 5 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, upływa w okresie, o którym mowa w ust. 1, porozumienie, że stosu- nek pracy będzie kontynuowany na dotychczasowych zasadach może zostać zawarte w termi- nie 30 dni od dnia zakończenia tego okresu. Zawarcie porozumienia w tym terminie wywołu- je takie skutki, jakie wywarłoby zawarcie porozumienia w terminie, o którym mowa w art. 63 2 § 5 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. 5. Czynności dokonane w celu wykonania uprawnienia lub obowiązku w okresie wstrzymania rozpoczęcia albo zawieszenia biegu terminów, o których mowa w ust. 1, są sku- teczne. 6. W okresie, o którym mowa w ust. 1, nie biegnie przedawnienie karalności czynu oraz przedawnienie wykonania kary w sprawach o przestępstwa, przestępstwa i wykroczenia skarbowe oraz w sprawach o wykroczenia ”. Artykuł 15zz r ustawy marcowej został uchylony 16 maja 2020 r. przez art. 46 pkt 20 w związku z art. 76 in principio ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARSCoV2 (Dz. U. poz. 875, ze zm.; dalej: ustawa majowa). Zgodnie zaś z art. 68 ust. 1 - 2 ustawy majo- wej: – terminy, o których mowa w art. 15zzr ust. 1 ustawy marcowej, których bieg nie roz- począł się na podstawie art. 15zzr ust. 1 ustawy marcowej, rozpoczęły bieg po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ustawy majowej (ust. 1); – terminy, o których mowa w art. 15zzr ust. 1 ustawy marcowej, których bieg uległ zawieszeniu na podstawie art. 15zzr ust. 1 ustawy marcowej, biegły dalej po upływie 7 dni od dnia wejścia w życie ustawy majowej (ust. 2 ) . 2.2. Artykuł 15zzr 1 został dodany do ustawy marcowej 27 czerwca 2021 r. przez art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1023 , ze zm. ) i stanowił, co następuje: OTK ZU B/2024 Ts 292/22 poz. 57 5 „1. W okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID - 19, oraz w okresie 6 miesięcy po ich odwołaniu nie biegnie przedawnienie karalności czynu oraz przedawnienie wykonania kary w sprawach o przestęp- stwa i przestępstwa skarbowe. 2. Okresy, o których mowa w ust. 1, liczy się od dnia 14 marca 2020 r. – w przypadku stanu zagrożenia epidemicznego, oraz od dnia 20 marca 2020 r. – w przypadku stanu epide- mii ”. Na mocy art. 28 pkt 1 w związku z art. 40 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmia- nie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Prawo o ustroju sądów powszech- nych, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1860; dalej: ustawa lipcowa) art. 15zzr 1 ustawy macowej uchylony został 1 października 2023 r. Jednocześnie w art. 39 ustawy lipcowej zawarto następujące regulacje przejściowe: „ 1. Terminy przedawnienia karalności czynu oraz przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe, których bieg zgodnie z art. 15zzr 1 usta- wy zmienianej w art. 28 [ustawy marcowej – przyp. TK] nie rozpoczął się, rozpoczynają bieg z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy w zakresie odnoszącym się do art. 28 pkt 1 [ustawy lipcowej – przyp. TK]. 2. Terminy przedawnienia karalności czynu oraz przedawnienia wykonania kary w sprawach o przestępstwa i przestępstwa skarbowe, których bieg uległ zawieszeniu na pod- stawie art. 15zzr 1 ustawy zmienianej w art. 28 [ustawy marcowej – przyp. TK], biegną dalej z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy w zakresie odnoszącym się do art. 28 pkt 1 [ustawy lipcowej – przyp. TK] ”. 3. Trybunał stwierdza, że analizowana skarga spełnia przesłanki warunkujące przeka- zanie jej do rozpoznania merytorycznego. 3.1. Skarga konstytucyjna została sporządzona w imieniu skarżąc ego przez adwoka- tów (art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK), zaś skarżący: – wyczerpał przysługującą mu drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), ponieważ po- stanowienie Sądu Rejonowego w P. z 15 grudnia 2022 r. (sygn. akt […] ) jest prawomocne i niezaskarżalne; – dochował przepisanego, trzymiesięcznego terminu do wniesienia skargi konstytu- cyjnej (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), ponieważ odpis wskazanego wyżej postanowienia został doręczony obrońcy skarżące go 19 grudnia 202 2 r., a skarga została wniesiona do Trybunału 2 3 grudnia 202 2 r.; – prawidłowo określił przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK); – wskazał, które konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób – je go zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK); – przedstawił uzasadnienie sformułowanych przez ni ego zarzutów (art. 53 ust. 1 pk t 3 u.o.t.p.TK). 3.2. Jednocześnie należy zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny umarza postępowanie na etapie merytorycznym (art. 59 ust. 1 pkt 4 u.o.t.p.TK) albo odmawia nadania dalszego bie- gu skardze na etapie kontroli wstępnej (art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK), jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał. Podkreślenia jednak wymaga, że z art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK wynika, że możliwe jest wydanie wyroku w przedmiocie skargi konstytucyjnej, jeżeli w postępowaniu zainicjowanym tą skargą wydanie orzeczenia o akcie normatywnym, który utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia, jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw. OTK ZU B/2024 Ts 292/22 poz. 57 6 Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 czerwca 2017 r., sygn. SK 35/15 (OTK ZU A/2017, poz. 51) stwierdził, że „nie jest tak, iżby zainicjowanie postępowania w sprawie kon- troli konstytucyjnej w trybie skargi konstytucyjnej w odniesieniu do przepisu, który przed wydaniem wyroku Trybunału utracił moc obowiązującą (został zmieniony albo uchylony) było równoznaczne z zaistnieniem sytuacji, o której jest mowa w art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK. W kontekście art. 59 ust. 3 u.o.t.p.TK podkreślenia wymaga, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego – utrwalonym na gruncie art. 39 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r. [tj. ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.)], stanowiącego odpowiednik obowiązującej regulacji – przesłanką uzasadniającą kontro- lę konstytucyjności przepisu jest ustalenie, że zachodzi związek pomiędzy kwestionowanym uregulowaniem a ochroną konstytucyjnych praw i wolności. Związek ten zachodzi wówczas, gdy spełnione są trzy przesłanki: – po pierwsze – przepis będący przedmiotem oceny zawiera treści normatywne odno- szące się do sfery praw i wolności konstytucyjnie chronionych; – po drugie – nie istnieje żaden alternatywny instrument prawny (poza ewentualnym uznaniem przepisu za niekonstytucyjny), który mógłby spowodować zmianę sytuacji prawnej ukształtowanej definitywnie, zanim ów przepis utracił moc obowiązującą; – po trzecie – ewentualna eliminacja danego przepisu z systemu prawnego stanowić będzie skuteczny środek przywrócenia ochrony praw naruszonych obowiązywaniem kwestio- nowanej regulacji prawnej. O ile uwzględnienie powyższych przesłanek nie zawsze może dać wynik jednoznacz- ny, za trafną należy uznać dyrektywę interpretacyjną art. 39 ust. 3 ustawy o TK z 1997 r., wyrażoną w wyroku TK z 12 grudnia 2000 r. o sygn. SK 9/00 (OTK ZU nr 8/2000, poz. 297), a która zachowuje aktualność na gruncie art. 59 ust. 3 obowiązującej u.o.t.p.TK, zgodnie z którą «[w] razie wątpliwości w tym względzie domniemanie przemawia na rzecz meryto- rycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej»”. Wziąwszy pod uwagę powyższe, Trybunał w obecnym składzie zauważa, że pomimo utraty mocy obowiązującej przez art. 15zzr ust. 6 i art. 15zzr 1 ustawy marcowej, wydanie orzeczenia w postępowaniu zainicjowanym skargą konstytucyjną jest dopuszczalne, a ocena tego zagadnienia w niniejszej sprawie przekracza ramy kontroli wstępnej (tożsame stanowi- sko zajęte zostało w postanowieniu z 13 grudnia 2022 r., sygn. Ts 104/22, OTK ZU B/2023, poz. 22 – odnośnie do badania konstytucyjności art. 15zzu ust. 1 ustawy marcowej, który zo- stał uchylony przez art. 20 ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz nie- których innych ustaw, Dz. U. poz. 830) . W związku z powyższym – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowiono jak w sentencji.