Ts 43/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 19 sierpnia 2020 r. Pozycja 224 POSTANOWIENIE z dnia 21 maja 2020 r. Sygn. akt Ts 43/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Justyn Piskorski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej adwokata S.S. w sprawie zgodności: 1) art. 118 § 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil- nego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1360 , ze zm. ) w zakresie, w jakim „ pozwala są- dowi na oddalenie wniosku, złożonego przez adwokata ustanowionego przez sąd mającego p odjąć czynności poza siedzibą sądu orzekającego, o zwrócenie się do właściwej okręgowej rady adwokackiej o wyznaczenie adwokata z in- nej miejscowości ” z art. 65 ust. 1 i 2 Konsty tucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 394 § 1 ustawy wymienionej w punkcie 1 w brzmieniu obowiązującym do dnia 6 listopada 2019 r. w zakresie, w jakim „ nie przewiduje możliwości za- skarżenia postanowienia sądu oddalającego wniosek adwokata lub radcy prawnego (ustanowionego przez sąd) o zwolnienie go od obowiązku zastę- powania strony w procesie (art. 118 § 3 k.p.c.) oraz postanowienia sądu odda- lającego wniosek adwokata lub radcy prawnego (ustanowio nego przez sąd) o zwrócenie się do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgo- wej izby radców prawnych o wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego z innej miejscowości (art. 118 § 4 k.p.c.) ” z art. 4 5 ust. 1 w związku z art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konst ytucji , p o s t a n a w i a: nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg . UZASADN I ENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 14 marca 2019 r. (data nadania) adwokat S.S. (dalej: skarżący ) w imieniu własnym wystąpił z żądaniem przy- toczonym na tle następującego stanu faktycznego. Postanowieniem z 12 marca 2018 r. ( sy gn. akt […] ) Sąd Rejonowy w Ł. ustanowił dla S.N. pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata dla potrzeb skargi konstytucyjnej w sprawie zgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego Sąd Okręgowy w S. wy- dał ostateczne orzeczenie w sprawie o sygn. a kt […] , a w pierwszej instancji orzekał Sąd Re- jono wy w Z. w sprawie o sygn. akt […] . OTK ZU B/2020 Ts 43/19 poz. 224 2 Pismem z 18 maja 2018 r. ( znak L.dz. […] ) Okręgowa Rada Adwokacka w Ł. wyzna- czyła skarżącego jako pełnomocnika z urzę du do reprezentowania S.N. dla potrzeb skargi konstytucyjnej. S.N. przebywa obecnie w Zakładzie Karnym w S. Postanowieniem z 28 sier pnia 2018 r. ( sygn. a kt […] ) Sąd Rejonowy w Ł . nie uwzglę - dnił wniosku złożonego w trybie art. 118 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks pos tępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 13 60 , ze zm.; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c. ) o zwolnienie z funkcji pełnomocnika z urzędu do reprezento- wania S . N. dla potrzeb skargi konstytucyjnej . N ie przychylił się również do wnio sku o zwró- cenie się do Okr ęgowej Rady Adwokackiej w Ł. o wyznaczenie do reprezentowania innego pe łnomocnika z urzędu mającego siedzibę zawodową w okręgu Sądu Rejonowego w S. lub okręgu Sądu Rejonowego w Z. Nie uwzględniono także wniosku złożonego w trybie art. 118 § 4 k.p.c. o zwrócenie się do Ok ręgowej Rady Adwokackiej w Ł. o wyznaczenie adwokatów mających siedzibę zawodową w okręgu Sądu Rejonowego w Z. oraz w S. celem wykonania czynności poza siedzibą Sądu Rejonowego w Ł . Sąd Rejonowy w Ł. postanowieniem z 25 wrześn ia 2018 r. (sygn. akt […] ) odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie z 28 sierpnia 2018 r. (sygn. jw.) . Postanowieniem z 13 listopada 2018 r. (sygn. akt […] ) Sąd Okręgowy w S. oddalił za- żalenie skarżącego na orz eczenie wymienione wyżej , nieuwzględniające jego wniosków. Zarządzeniem z 30 stycznia 2020 r. (doręczonym skarżącemu 2 1 l utego 2020 r.) sę- dzia Trybunału Konstytucyjnego w ezwał skarżącego do usunięcia b r aków formalnych skargi przez : określenie przedmiotu zaskarżenia w odnies ieniu do zakwestionowanego art. 394 § 1 k.p.c. w związku ze zmianą jego brzmienia po wniesieniu skargi konstytucyjnej; wskazanie ostatecznego orzeczenia; udokumentowanie daty doręczenia ostatecznego orzeczenia oraz doręczenie jednego kompletu orzeczeń stanowiących załączniki do skargi w postaci orygina- łów bądź odpisów poświadczonych za zgodność z oryginałem. W piśmie procesowym wniesiony m do Trybunału Konstytucyjnego 28 lutego 2020 r. (data nadania) skarżący u s uną ł braki forma lne i odnió sł się do zarządzenia. Skarżący podtrzymuje stanowisko wyrażone w skardze co do przedmiotu zaskarżenia w odniesieniu do art. 394 § 1 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym do 6 listopada 2019 r. do- datkowo wskazując, że zmiana przepisów k.p.c . , która weszła w życie 7 listopada 2019 r. , nie usunęła niekonstytucyjności przepisu wskazanego w sk ardze. R ozdzieliła jedynie dotychcza- sowy przepis na dwa: art. 394 § 1 k.p.c. i art. 394 1a § 1 k.p.c. , z których pierwszy dotyczy zażaleń wnoszonych do sądu dr ugiej instancji, zaś kolejny zażaleń wnoszonych do innego składu sądu pierwszej instancji. Dokonana zmiana – zdaniem skarżącego – spowodowała je- dynie tylko tyle, że obecnie nie jeden, a dwa przepisy należy zbadać pod względem zgodności z Konstytucją . W zak resie zaskarżonego art. 118 § 4 k.p.c. – jak twierdzi skarżący – doszło do naru- szenia art. 65 ust. 1 i 2 Konstytucji, który wskazuje, że każdemu zapewnia się wolność wybo- ru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy, a obowiązek pracy może być nałożony tylko przez ustawę. Zgodnie z art. 21 ust 3 us tawy z 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2018 r . poz. 1184, ze zm. ; dalej: p.a. ) adwokat świadczy pomoc prawną z urzędu w okręgu sądu rejonowego, w którym wyznaczył swoją siedzibę zawodową ( zgodn ie z art. 4 a ust . 1 p.a. ). Zdaniem skarżącego z żadnego przepisu prawa nie wynika obowiązek działania adwokata w innym okręgu przez zastępcę. W konsekwencji – jak podkreślił skarżący – pozo- stawie nie w kompetencji sądu możliwości nieuwzględnienia wniosku o zwrócenie się do wła- ściwej okręgowej rady adwokackiej o wyznaczenie adwokata z innej miejscowości mimo zaistnienia przesłanek , o których mowa w tym przepisie , stanowi naruszenie Konstytucji. Wniosek wi nien podlegać jedynie kontroli formalnej w sytuacji zaistnienia przesłanek , o któ- rych mowa w przepisie. OTK ZU B/2020 Ts 43/19 poz. 224 3 W zakresie art. 394 § 1 k.p.c. – zdaniem skarżącego – n iezaskarżalność postanowienia o ddalającego wniosek o zwolnienie od obowiązku zastępowania strony w procesie (art. 118 § 3 k.p.c . ), jak również o zwrócenie się o wyznaczenie adwokata z innej miejscowości do określonych czynności (art. 118 § 4 k.p.c . ) , d oprowadzi ła do naruszenia jego prawa do za- skarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji ), do dwuinstancyjne- go postępowania (art. 176 Konsty tucji) do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właści wy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 Kon- stytucji) . Trybunał Konstytucyjn y zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 li stopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz . U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy s pełnia ona wymagania przewidziane w ustawie oraz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK. 2. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej do merytorycznej oceny. 2.1. Skargę sporządził ad wokat we własnej sprawie. 2.2. P rzysługująca skarżącemu droga prawna została wyczerpana , ponieważ od postanowienia Sądu Okręgowego w S. z 13 listopada 2018 r. (s ygn. akt […] ), oddalającego zażalenie , nie przysługuje żaden zwyczajny środek zaskarżenia. 2.3. Skarżący dochował trzymiesięcznego termin u do wniesienia skargi , zastrzeżonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK, gdyż p owyższe orzeczenie wraz z uzasadnieniem doręczono 20 gru dnia 2018 r., a skarga została złożona w Trybunale 14 marca 2019 r. (data nadania). 2.4. P rawidłowo został określony przedmiot kontroli, tj. art. 118 § 4 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego ( ówcześnie: Dz. U. z 2018 r . poz. 1360, ze zm. ; obecnie: Dz.U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p.c. ) w zakresie, w jakim „ pozwala sądowi na oddalenie wniosku, złożonego przez adwokata ustanowionego przez sąd mającego podjąć czynności poza siedzibą sądu orzekającego, o zwrócenie się do właściwej okręgowej rady adwokackiej o wyznaczenie adwokata z innej miejscowości” oraz art. 394 § 1 k.p.c. w br zmieniu obowiązującym do dnia 6 listopada 2019 r. w zakresie, w ja- kim „ nie przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia sądu oddalającego wniosek ad- wokata lub radcy prawnego (ustanowionego prze z sąd) o zwolnienie go od obowiązku zastę- powania strony w procesie (…) oraz postanowienia sądu oddalającego wniosek adwokata lub radcy prawnego (ustanowionego przez sąd) o zwrócenie się do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych o wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego z innej miejscowości (…) ” . Przepi s y te w brzmieniu obowiązują cym do 6 listopada 2019 r. był y podstawą prawną rozstrzygnięć, w któryc h orzeczono o prawach skarżącego . Wynikające z pisma skarżącego z 28 lutego 2020 r. (data nadania) rozsze rzenie skargi na art. 394 § 1 oraz art. 391 1a § 1 k.p.c ., w związk u ze zmianą przepisów , która weszła w życie 7 listopada 2019 r. (po wniesieniu skargi konstytucyjnej) jest niedopuszczalne. OTK ZU B/2020 Ts 43/19 poz. 224 4 2.5. Zakwestionowa nemu w skardze art. 118 § 4 k.p.c. skarżący zarzucił „ naruszenie wolności wyboru i wykonywania zawodu, a także wyboru miejsca pracy ” (art. 65 ust. 1 i 2 Konstytucji) . Natomiast art. 394 § 1 k.p.c. zarzucił naruszenie prawa do zaskarżenia orzec zeń wydanych w pierwszej instancji (art. 78 Konstytucji), do dwuinstancyjnego postępowania (art. 176 Konstytucji) do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 Ko nstytucji). 2.6. Skarżący wskazał , w jaki sposób – jego zdaniem – zakwestionowane w skardze przepis y narusz a ją powyższe praw a . Stwierdził , że zaskarżony art. 118 § 4 k.p.c. doprowadził do naruszenia art. 65 ust. 1 i 2 Konstytucji przez pozo stawienie sądowi decyzyjności w zakresie oceny uzasadnienia wniosku adwokata o zwrócenie się do właściw ej okręgowej rady adwokackiej o wyznaczenie adwokata z innej miejscowości mimo zaistnienia przesłanki formalnej , o której mowa w przepisie. W ocenie skar żącego w niosek winien podl egać jedynie kontroli formalnej. W zakresie art. 394 § 1 k.p.c. wskazał na brak możliwości zaskarżalności postanowienia oddalającego wniosek o zwolnienie od obowiązku zastępowania strony w procesie (art. 118 § 3 k.p.c . ), jak równi eż o zwrócenie się w sprawie wyznaczenia adwokata z innej miejscowości do określonych czynności (art. 118 § 4 k.p.c . ) , co doprowadziło do naruszenia jego praw. Eliminacja dwuinstancyjnego postępowania sądowego we wskazanych kwestiach zamyka jakąkolwiek inn ą drogę weryfikacji roz strzygnięć sądowych podjętych w pierwszej instancji. 3. W związku z powyższym i zważywszy na to, że sformułowane przez ska rżącego za- rzuty nie są oczywiście bezzasadne, Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 u st. 2 u.o.t.p. TK – postanowił nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg.