Ts 52/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 8 kwietnia 2021 r. Pozycja 66 POSTANOWIENIE z dn ia 24 lutego 2021 r. Sygn. akt Ts 52/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Rafał Wojciechowski , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J.S. w sprawie zgodności: „art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościa- mi (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 65) w części stanowiącej zwrot «jeżeli poprzedni wł aściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.», w jakim pomija prawo do odszkodo- wania poprzednich właścicieli nieruchomości bądź jego następców prawnych, któr[z]y faktyczną możliwość wła dania nieruchomością utracili przed 5 kwietnia 1958 r., a więc uzależnia prawo do odszkodowania od daty pozbawienia po- przedniego właściciela nieruchomości bądź jego następców prawnych faktycznej możliwości władania nieruchomością (…) z art. 64 ust. 1 i 2 o raz art. 21 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 i art. 31 ust. 3 w zw. z art. 2 Konstytucji” , p o s t a n a w i a : nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg . UZASADNIENI E W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 18 marca 2020 r. (data nadania) J.S. (d alej: skarżący), reprezentowany przez pe łnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego. Skarżący jest nastę pcą prawnym K .K.S. – właściciela nieruchomości poł ożonej przy ul. […] w W. Nieruchomość ta została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. W arszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ; dalej: dekret ) i z dniem jego wejścia w życie przeszła na w łasność gminy m.st. Warszawy, a od 1950 r. – na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o tere- nowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14 poz. 130 , ze zm. ) – na wła- sność Ska rbu Państwa. Decyzją z 7 lutego 2014 r . (nr […] ) Pr ezydent m.st. Warszawy orzekł o odmowie usta- lenia odszkodowania za część ww. nieruchomości. R ozstrzygnięcie to uchylił Wojewoda Ma- zowiecki (dalej: organ odwoławczy) decyzją z 11 marca 2014 r. (nr […] ) i przekazał sprawę OTK ZU B/202 1 Ts 52/20 poz. 66 2 do ponownego rozpo znania. Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 19 maja 2015 r. (nr […] ) ponownie odmówił ustalenia odszkodowania za część nieruchomości zabudowane j Szpitalem Ginekologiczno - Położ niczym . Decyzja ta została również uchylona przez organ odwoławczy decyzją 30 czerwca 2015 r. (nr […] ) i przekazana do ponownego rozpoznania. Prezydent m.st. Warszawy d ecyzją z 30 czerwca 2017 r. (nr […] ) odmówił ustalenia odszkodowania za sporną nieruchomość . W uzasadnieniu wskazał, że nie spełnia ona przesła- nek wymaganych do przyznania odszkodowania za nieruchomości przejęte na własno ść Skar- bu Państwa dekretem, o których mowa w art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruc homościami (ów cześnie: Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 , ze zm. ; obecnie: Dz. U. z 2020 r. poz. 1990, ze zm. ; dalej: u.g.n. ) . Uznał bowiem, że zarówno „waru- nek dotyczący utraty możliwości władania działką przez dawnych właścicieli po dniu 5 kwie - tnia 1958 r., jak i przeznaczenie działki pod budownictwo jednorodzinne nie zostały spełnio- ne” (decyzja, s. 6) . Wskazał przy tym, że p owierz chnia przedmiotowej nieruchomości została zajęta pod budynek Szpitala Ginekologiczno - Położniczego w Warszawie, który został otwarty w lipcu 1953 r., co oznacza, że pozbawienie poprzednich właścicieli faktycznej możliwości władania nastąpiło przed dniem 5 kwietni a 1958 r. Natomiast plan zabudowania , uchwalony przez Kolegium T ymczasowe Zarządu Miejskiego 22 lipca 1937 r. , zgodnie z którym przed- miotowa nieruchomość była przeznaczona pod zabudowę zwartą 4 kondygnacyjną – w ocenie organu – wykluczał moż liwość zabudowy jednorodzinnej. Decyzją z 19 stycznia 2018 r. (nr […] ) Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję . N a powyższą decyzję skarżący wniósł skargę, którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA) oddalił wyrokiem z 15 czerwca 2 018 r. (sygn. akt […] ). W SA nie zgodził się jednak ze stanowiskiem organó w , że plan zabudowania wykluczał możliwość za- budowy nieruchomości domem jednorodzinnym. Uznał, że „takie stwierdzen i a planu nie wy- kluczał y (…) same przez się, możliwości zabudowy jednorodzinnej, a tym samym i przezna- czenia takiej nieruchomości pod budownictwo jednorodzinne. Trudno bowiem z takich zapi- sów planu wyprowadzić zakaz zabudowy jednorodzinnej, jeżeli tylko spełnione byłyby inne warunki z tego planu” (wyrok WSA, s. 7). W pełni zaś podzielił ustalenia organów w zakresie nieprzysługiwan ia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość . Jak wskazał, o bie prze- słanki określone w art. 215 ust. 2 u.g.n . nie zostały bowiem spełnione łącznie. Od powyższego rozstrzygnięcia skarżący wniósł skargę kasacyjną, którą Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: NSA) wyrokiem z 10 grudnia 2019 r. (sygn . akt […] ) oddal ił. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 23 lipca 2020 r. (doręczonym 18 sierpnia 2020 r.) i 16 grudnia 2020 r. (doręczonym 22 grudnia 2020 r.) skarżący został wezwa ny do usunięcia b ra ków formalnych skargi przez doręczenie : 1) odpisu albo kopii po- świadczonej za zgodność z oryginałem wraz z czterema kopiami: a) decyzji: Prezydenta m.st. Warszawy z 30 czerwca 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość; Wojewody Mazowieckiego z 19 sty cznia 2018 r. (nr […] ); b) wyroku W SA z 15 czerwca 2018 r. (sygn. akt […] ); 2) oryginału lub poświadczonej za zgodność z orygina- łem kopii pełnomocnictwa szczególnego upoważniającego do sporządzenia i wniesienia skar- gi konstytucyjnej oraz do reprezentowania s karżącego w postępowaniu prz ed Trybunałem Konstytucyjnym, z dokładnym wskazaniem sprawy do k tórej zostało udzielone, wraz z czte- rema kopiami; 3) decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z 7 lutego 2014 r. (nr […]) i 19 maja 2015 r. (nr […] ); 4) decyzji Wojewody Mazowieckiego z 11 marca 2014 r. (nr […] ) i 30 czer - w ca 2015 r. (nr […] ); 5) dokumentu potwierdzającego datę doręczenia skarżącemu wyroku NSA z 10 grudnia 2019 r. (sygn. akt […] ). Pismem procesowym z 25 sierpnia 2020 r. (data nadania) oraz 28 grudnia 2020 r. (data nadania) skarżący ustosunkował się do wezwań w sprawie usunięcia brakó w formalnych skargi przedkładając stosowne dokumenty. OTK ZU B/202 1 Ts 52/20 poz. 66 3 Zdaniem skarżącego „[a]rt. 215 ust. 2 UGN w zakresie zwrotu jeżeli poprzedni wła- ściciel bądź jego nast ępcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. lub tylko daty « 5 kwietnia 1958 r. » uderza w prawo własności i prawo dziedziczenia (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji), równość obywateli wobec prawa i zakaz dys- kryminacji (gwarantowane w art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji) oraz prawo do odszkodowania (art. 21 ust. 1 Konstytucji), które może wprawdzie być ograniczane, jednak tylko w sytua- cjach usprawiedliwionych interesem publicznym oraz za słusznym odszkodowaniem, co w tej sprawie nie występuje. Dokonane zróżnicowanie nie znajduje uzasadnienia w wartościach wskazanych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, nie spełnia także przesłanek konieczności i propor- cjonalności ograniczenia. (…) ów bezpodstawny podział obywateli godzi w zasadę zaufania obywatela do państwa i prawa (art. 2 Konstytucji)” (s. 2 skargi). W ocenie skarżącego „zawarte w art. 215 ust. 2 UGN kryterium czasowe w nieuza- sadniony i arbitralny sposób różnicuje sytuacj ę podmiotów będących w takiej samej sytuacji pra wnej (…) uprawniając do odszkodowania jedynie tych byłych właścicieli (lub ich następ- ców prawnych), którzy zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania działką przezna- czoną pod budownictwo jednorodzinne po 5 kwietnia 1958 r.” (skarga, s. 12 - 13) . C ezur ę sta- nowi arbitralnie ustalona data utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępo - wania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy o no wyeliminowaniu – już w początkowej fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona wymagania przewidziane w ustawie o raz nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna spełnia przesłanki przekazania jej do mery- torycznego rozpoznania, ponieważ : 1) skargę sporządził adwokat, który przedłożył pełnomocnict wo szczególne do spo- rządzenia i wniesienia tego środka prawnego, a także do reprezentowania skarżącego w po- stępowaniu przed Trybunałem; 2) skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną, ponieważ od wyroku Naczel- nego Sądu Administracyjnego z 10 grudnia 2 019 r. (sygn. akt […] ) nie przysługuje żaden zwykły środek zaskarżenia; 3) dochowany został , przewidziany w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK , trzymiesięczny termin wniesienia skargi, gdyż ostateczne rozstrzygnięcie, w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 20 stycznia 2020 r., a skarga konstytucyjna została wniesiona do Trybunału Konstytucyjnego 18 ma rca 2020 r. (data nadania); 4) prawidłowo określony został przedmiot kontroli, tj. art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65) „ w części sta- nowiącej zwrot «jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.», w jakim pomija prawo do odszkodowania poprzednich właścicieli nieruchomości bądź jego następców prawnych, któr[z]y faktyczną możliwość władania nieruchomośc ią utracili przed 5 kwietnia 1958 r., a więc uzależnia prawo do odszkodowania od daty pozbawienia poprzedniego właściciela nieruchomości bądź jego następców prawnych faktycznej możliwości władania nieruchomo- ścią” ; 5) zakwestionowanemu w skardze przepisowi skarżący zarzucił naruszenie art. 64 ust. 1 i 2, art. 21 ust. 1 w zw iązku z art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 31 ust. 3 w zw iązku z art. 2 Kon- OTK ZU B/202 1 Ts 52/20 poz. 66 4 stytucji. W jego ocenie sporny przepis „ uderza w prawo własności i prawo dziedziczenia (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji), równość obywateli wobec prawa i zakaz dyskryminacji (gwa- rantowane w art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji) oraz prawo do odszkodowani a (art. 21 ust. 1 Kon- stytucji) (…). Dokonane zróżnicowa nie nie znajduje uzasadnienia w wartościach wskazanych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, nie spełnia także przesłanek konieczności i proporcjonalności ograniczenia. (…) ów bezpodstawny podział obywateli godzi w zasadę zaufania obywatela do państ wa i prawa (art. 2 Konstytucji) ” (s. 2 skargi). 6) prawidłowo wskazano , w ja ki sposób zakwestionowany w skardze przepis narusza powyższe prawa. W związku z powyższym i zważywszy na to, że sformułowane przez skarżącego za- rzuty nie są oczywiście bezzasadne (art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK), Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK – postanowił nadać skardze konstytucyjnej dalszy bie g.