Ts 60/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 31 lipca 2018 r. Pozycja 122 POSTANOWIENIE z dnia 26 czerwca 2018 r. Sygn. akt Ts 60/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Grzegorz Jędrejek , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.S. oraz G.S.K. w sprawie zgodności: art. 1002 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459) z art. 21 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art . 1 Protokołu nr 1 Konwencji o ochronie praw c zł owieka i podstawowych w olności (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175), p o s t a n a w i a: nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej . UZASADNIENIE W sporządzonej przez adwokata i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 9 marca 2017 r. skardze konstytucyjnej M.S. oraz G.S.K. (dalej: skarżące) zarzuciły niezgodność art. 1002 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r. poz. 459; dalej: k.c.) z art. 21 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1 Konstytucji oraz art . 1 Protokołu nr 1 Konwencji o ochronie praw c złowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1995 r. Nr 36 , poz. 175, ze zm.; dalej: konwencja). S karga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Pozwem z 31 maja 2010 r. L.C., E.B. oraz T.B., jako osoby należąc e do ustawowych spadkobierców po J.C. i w związku z tym uprawnione do zachowku, wniosł y o za sądzenie z tego tytułu po 6.666,00 zł od spadkobierców testamentowych J.C. Postępowanie, wszczęte na skutek powyższego pozwu , zostało zawieszone 8 maja 2013 r. z powodu śmierci powódki L.C. Pismem z 14 czerwca 2016 r. skarżące, jako spadkobierczynie zmarłej powódki , podtrzymując żądanie zawarte w pozwie, wniosły o podjęcie postępo wania z ich udziałem . Postanowieniem Sądu Rejonowego w B. z 12 września 2016 r. podjęto postępowanie z udziałem skarżących jako następców prawnych zmarłej L.C. Sąd Rejonowy w B., w sprawie z powództwa skarżących, wyrokiem z 24 października 2016 r., powołując się na treść art. 1002 k.c., oddalił pozew, wskazując, że skarżące jako spadkobierczynie uprawnionej do zachowku L.C. , nie będące jednocześnie uprawnionymi do zachowku po pierwszym spadkodawcy, nie nabyły roszczen ia z tego tytułu . Stanowisko sądu pierwszej instancji OTK ZU B/2018 Ts 60/17 poz. 122 2 podtrzymał Sąd Okręgowy w B. , który wyrokiem z 14 lutego 2017 r. zmienił zaskarżony wyrok jedynie w zakresie odstąpienia od obciążania powódek kosztami procesu , oddalając apelacje w pozostałym zakresie. Zdaniem skarżących , art. 1002 k.c. narusza prawo do dziedziczenia, powodując utratę przez skarżące części majątku należnego ich spadkodawczyni tylko z tego powodu, że spadkodawczyni ta nie dożyła prawomocnego zakończenia wytoczonej przez nią sprawy o zachowek, a skarżące nie należą do osób uprawnionych do zachowku po pie rwszym spadkodawcy , co skutkuje tym, że roszczenie o zachowek wygasło. Użycie w redakcji art. 1002 k .c. sformułowania „tylko wtedy” w ocenie skarżący ch powoduje, że przepis ten ogranicza prawo dziedziczenia, które co do zasady oznacza wstąpienie w całokształt sytuacji prawnej zmarłego , gdyż zgodnie z art. 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej. Gdyby, jak podkreślają skarżące, w systemie prawa nie było art. 1002 k.c., na skarżące – w oparciu o treść art. 922 § 1 k. c. – przeszłoby roszczenie L .C. o zachowek. Skarżące zaznaczyły, że tego rodzaju ograniczenia w żaden sposób nie można uznać za konieczn e w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego bądź dla ochrony środow iska, zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób, tym bardziej, że gdyby spadkodawczyni żyła, spadkobiercy testamentowi musieliby jej zapłacić zachowek. Ograniczenie możliwości dziedziczenia normą art. 1002 k.c. – zdaniem skarżących – nie jest dopuszczalne w demokratycznym państwie prawa chroniącym prawo dziedziczenia, tym bardziej , że normę wyrażoną w art. 1002 k.c. uchwalił sejm niedemokratyczny, natomiast K onstytucja została przyjęta w demokratycznym i ogólno - polskim referendum przez ogół społeczeństwa. Nadto, w ocenie skarżących norma ta stoi w zdecydowanej sprzeczności z aksjologią europejskich systemów prawa, które nie znają podobnych ograniczeń pra wa dziedziczenia. Zarządzeniem sędziego Trybunału z 10 października 2017 r. skarżąc e został y wezwane do uzupełnienia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: po pierwsze, dokładne wyjaśnienie, w jaki sposób art. 1002 k.c. narusza konstytucyjne prawa lub wolności skarżących wyrażone w art. 64 ust. 1 Konstytucji; po drugie , udokumentowanie, zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjny (Dz. U. poz. 2072; dalej: u.o.t.p. TK) , daty doręczenia wyroku Sądu Okręgowego w B . z 14 lutego 2017 r.; po trzecie, podanie adresów miejsca zamieszkania skarżących . W odpowiedzi na powyższe zarządzenie, w piśmie z 24 października 2017 r. (data nadania) skarżące udokumento wały datę doręczenia wyroku Sądu Okręgowego w B . z 14 lu- tego 2017 r., podały swoje adresy miejsca zamieszkania oraz wskazały, że art. 1002 k.c. ogranicza prawo dziedziczenia – prawo wstąpienia przez spadkobierców w taką pozycję, jaką zajmował zmarły spadkodawca . R edakcja powyższego artykułu po woduje, że na osoby nienależące do osób uprawnionych do zachowku po pierwszym spadkodawcy nie przechodzi roszczenie z tytułu zachowku, a zatem norma ta ogranicza prawo dziedziczenia, które co do zasady powinno oznaczać wstąpienie w całokształt sytuacji prawnej zmarłego, co zdaniem skarżących potwierdza Sąd Najwyższy w uchwale z 12 maja 1970 r. (sygn. akt III CZP 26/70). Skarżące przywołały również poglądy doktryny, zgodnie z którymi br ak uzasadnienia wyłączenia dziedziczności roszczenia o zachowek może budzić wątpliwości co do zgodności z Konstytucją . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.o.t.p. TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Służy ono wyeliminowaniu – już w początkowej OTK ZU B/2018 Ts 60/17 poz. 122 3 fazie postępowania – spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznego rozstrzygania. Trybunał wydaje postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, gdy nie spełnia ona określonych przez prawo wymagań lub gdy jest oczywiście bezzasadna . Skargę konstytucyjną sporządził i wniósł adwokat , który załączył do skargi stosowne pełnomocnictwo. Skarżące wyczerpał y przysługującą im drogę prawną, ponieważ wyrok Sądu Okręgowego w B . (dalej: Sąd Okręgowy) z 14 lutego 2017 r. jest prawomocny i nie przysługują od niego żadne zwyczajne środki zaskarżenia . D ochował y również trzymie- sięcznego terminu do wniesienia skargi, zastrzeżonego w art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK albowiem w yrok Sądu Okręgowego w B . został doręczony pełnomocnikowi skarżą cych 28 lutego 2017 r., a s kargę wniesiono 9 marca 2017 r., jak również prawidłowo wskazały przedmiot kontroli. Braki formalne zostały prawidłowo usunięte w terminie 7 dni od daty otrzymania zarządzenia wzywającego . W ocenie Trybunału skarżące, prawidłowo wskazał y, które przysługujące im konsty- tucyjne prawa i w jaki sposób zostały – ich zdaniem – naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK), a także należycie uzasadniły sformuł owane w skardze zarzuty (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK). Skoro złożona skarga spełnia wyma gania przewidziane w u.o.t.p. TK i nie zachodzą okoliczności określone w art. 61 ust. 4 pkt 3 ustawy o TK, to – na podstawie art. 61 ust. 2 tej ustawy – zasadne było nadanie jej dalszego biegu.