Ts 69/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 28 marca 2023 r. Pozycja 65 POSTANOWIENIE z dnia 8 lutego 2023 r. Sygn. akt Ts 69/19 Tryb unał Konstytucyjny w składzie: Mariusz Muszyński – przewodniczący Jakub Stelina – sprawozdawca Stanisław Piotrowicz , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowieni e Trybunału Konstytucyjnego z 21 lipca 2020 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyj- nej J.A. , p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażaleni a . Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASA D NIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 30 kwietnia 2019 r. (data nadania) J. A. , reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru (dalej: skarżący), zarzucił niezgodność art. 4 w związku z art. 6 ust. 1 - 3 w związku z art. 7 w związku z art. 17 w związku z art. 18 w związku z art. 36 ustawy z dnia 21 kwietnia 1936 r. o stosunku Państwa do Muzuł mańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 30, poz. 240, ze zm.) w związku z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 sierpnia 1936 r. o uznaniu Statutu Mu zułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolit ej Polskiej (Dz. U. Nr 72, poz. 517 ; dalej: rozporządzenie RM ) w związku z § 29 w związku z § 5 pkt 13 w związku § 35 Statutu Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiącego załą cznik do przedmiotowego rozporządzenia RM z: 1) art. 53 ust . 1, 2 i 5 w związku z art. 25 ust. 1, 2, 3 i 5 w związku z art. 12 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 w związ- ku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; 2) art. 64 w zwią - zku z art. 21 ust. 1 w związku z art. 53 ust. 2 zdanie 2 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji . Postanowieniem z 21 lipca 2020 r. (doręczonym skarżącemu 27 lipca 2020 r.) Trybu- nał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał stwierdził, że rozpatrywana skarga nie została wniesiona przez uprawniony podmiot. P rawo do wystąpienia ze skargą do Trybunału mają tylko te podmioty, którym przy- sługują konstytucyjne wolności lub pra wa. W skazane w skardze wolnoś ci i prawa przysługują OTK ZU B/2023 Ts 69/19 poz. 65 2 Muzułma ńskiemu Związkowi Religijnemu w Rzeczypospolitej Polskiej (dalej: MZR), nie zaś Gminie Wyznaniowej MZR w W . (dalej: Gmina Wyznaniowa) , z powodu utraty przez nią osobowoś ci prawnej przez jej zniesienie 31 stycznia 2017 r. W kon sekwencji Trybunał uz nał, że skarga konstytucyjna została wniesiona przez podmiot nieistniejący i odmówił nadania jej dalszego biegu . Na powyższe postanowienie skarżąc y złożył – w ustawowym terminie – zażalenie . Z askarżonemu postanowieniu z arzucił naruszen ie art. 56 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) w związku z art. 79 Konstytucji , polegające na odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej przez wadliwe przyjęcie, że Gmina Wyznaniowa nie jest podmiotem uprawnionym do wnie- sienia skargi konstytucyjnej. W jego ocenie Trybunał przedwcześnie uznał utrat ę przez Gmi- nę osobowości prawnej . S karżą c y w skazuje ponadto , że przedmiotem skargi są przepisy, któ- re „ stanowić miały podstawę pozbawienia [ G miny W yznaniowej ] osobowości prawnej , co w konsekwencji sprawia, że do oceny rzeczywistego statusu [ G miny W yznaniowej ] niezbęd- ne jest merytoryczne rozpozna nie skargi konstytucyjnej ”. W konsekwencji wskazano również naruszenie: art. 6 ust. 1 w związku z art. 13 w zwią zku z art. 9 ust. 1 w związku z art. 11 Konwencji o o chronie p raw c złowieka i p odsta- wowych w olności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. , zmienionej następnie Pro- tokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 ( Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284; dalej: „K onwencja”) oraz art. 6 ust. 1 w związku z art . 13 Konwencji w związku z art. 1 Pro- tokołu nr 1 do Konwencji sporządzonego w Paryżu dnia 20 marca 1952 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175) , polegające na zamknięciu Gminie Wyznaniowej drogi prawnej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- s tępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2 393 ; dalej: u.o.t.p.TK), skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał rozpa- t ruje za ż a lenie w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym. Rozpoznając zażalenie bada zakwestionowane postanowienie pod kątem prawidłowego zidentyfikowania w nim przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. Trybunał stwierdza, że zaskarżon e postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sfor- mułowane w zażaleniu nie podważają podstawy odmowy nadania skardze dalszego biegu. 3. N iniejsza skarga konstytucyjna , jak wskazuje Trybunał, została wniesiona przez pełnomocnika J. A. – wskazanego jako skarżący – powołującego się na pełnienie funkcji Mu- ftiego. Jednocześnie sprecyzowano, że nie działa on w interesie własnym , lecz jako organ , czyli Mufti , w imieniu Gminy Wyznaniowej w W. , uprawniony z mocy prawa do działań prawnych w imi eniu Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej (da- lej: MZR) i jego poszczególnych gmin wyznaniowych. W skardze wskazano na naruszenia praw podmiotowych Gminy Wyznaniowej, zatem skarżącym de facto jest Gmina Wyznaniowa w W. (dalej: Gmi na Wyznaniowa) , reprezento- wana przez J. A. , w imieniu której wniósł skargę profesjonalny pełnomocnik procesowy . 4 . Zasadniczym zarzutem wobec badanej skargi jest brak zdolno ści skargowej Gminy Wyznaniowej , która utraciła podmiotowość prawną, a wraz z nią zdolność sądową . P rawdą jest, że p oszczególne gminy wyznaniowe , działające w ramach struktury MZR posiadają oso- OTK ZU B/2023 Ts 69/19 poz. 65 3 bowość prawną i mogą być podmiotem praw i obowiązków. Jednakże 31 stycznia 2017 r. Gmina Wyznaniowa utraciła osobowość prawną, co potwierdza pism o Wojewody Mazowiec- kiego z 23 sierpnia 2017 r. odmawiające wydania zaświadczenia o osobowości prawnej oraz treść samej skargi i zażalenia . D o Trybunału wpłynęło ponadto pismo z 31 sierpnia 2020 r. pełnomocnika MZR , rep rezentowanego przez Pana T. M. (powołuj ącego się również na peł- nienie funkcji Muftiego) , które dodatkowo potwierdziło zniesienie Gminy Wyznaniowej, jak również sam spór wewnątrz wspólnoty. Wskazano, że podjęta 17 grudnia 2016 r. uchwała Najwyższego Kolegium MZR zniosła 31 stycznia 2017 r. Gminę Wyznaniową w W . O prze - dmiotowym fakcie powiadomiony został Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, Wo- jewoda Mazowiecki oraz Dyrektor Departamentu Wyznań Mniejszości Narodowych i Etnicz- nych M S W i A, a ta kże sama g mina . 4.1 . Do utr aty osobowości prawnej doszło już w trakcie postępowania prz ed Sądem Okręgowym w W. , jeszcze przed wydaniem ostatecznego rozstrzygnięcia wskazanego przez skarżąc ego – postanowienia Sądu Najwyższ ego z 14 grudnia 2018 r. (sygn. akt […] ) , odrzu- cającego zażalenie Gminy Wyznaniowej . W zaskarżonym postanowieniu Trybunał wyraźnie wskazał , że jako podmiot nieistnie- jący, Gmina Wyznaniowa nie jest już beneficjentem wolności i praw określonych w Konsty- tucji. U traciła ona osobowość prawną, a tym samym zdolno ść prawn ą , s ą dow ą i do czynno ś ci prawnych . W obecnym składzie Trybunał podziela tę ocenę. Ocena podmiotowości prawnej skarżącego podmiotu należy do wymogów formalnych skargi konstytucyjnej. Zarzut skarżą- cego , że Trybunał przedwcześnie ocenił utratę osobowości prawnej , jest zatem chybiony. 4.2 . Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że prawo wniesienia skargi jest bowiem pra- wem osobistym i ściśle związanym z określonym podmiotem. Utrata osobowości prawnej przez Gminę Wyznaniową – jeszcze w trakcie postępowania sądowego – oznacza więc wyga- śnięc ie prawa przysługującego jej na podstawie art. 79 Konstytucji. Warto odnotować rów- nież, że sytuacja prawna Gminy Wyznaniowej musi mieć charakter rzeczywisty i realny, a przy tym ma trwać w chwili wnoszenia skargi. Wymagane jest więc wykazanie, że narusze- ni e posiada charakter aktualny, a nie potencjalny, co wydaje się trudne w przypadku , gdy gmina została już zniesiona i nie istnieje. Gmina Wyznaniowa 31 stycznia 2017 r . utraciła byt prawny, a tym samym możliwość skutecznego zainicjowania postępowania sądowe go. Posz ukują c ochrony prawnej skarżący wnió sł skargę konstytucyjną , powołując się na zaskarżenie przepisów które , jak podnosi , stanowiły podstawę jej zniesienia. W jego ocenie brak uznania podmiotowości prawnej był nieprawidłowy i stanowił wynik zastosow ania nie- konstytucyjnych przepisów. Jak wynika z dołączonych do skargi orzeczeń i pism z 31 stycz- nia 2017 r . , Gmina Wyznaniowa została poddana likwidacji i wykreśle n iu z rejestru na pod- stawie uchwały z 17 grudnia 2016 r. Najwyższego Kol egium MZR , a nie ex l ege . W związku z tym, jako podmiot nieistniejący, nie jest beneficjentem wolności i praw okre ślonych w Kon- stytucji. Zarzut skarżącego , że likwidacja Gminy Wyznaniowej przez T.M. (powołującego się na funkcję Muftiego MZR) została dokonana w sposób nieuprawn iony , nie podlega ocenie czy też kontroli Trybunału Kon stytucyjnego . Tak samo nie podlega weryfikacj i skutecznoś ć czynności podjętych w wyborach do organów władz MZR , w tym umocowani e do dokonania czynności procesowych przez osoby powołujące się na sprawow anie w Związku funkcji po- chodzących z wyborów. Trybunał ponownie stwierdza , że spory dotyczące skuteczności wyboru władz MZR powinny być rozstrzyg ane wewnątrz jego struktur. Autonomia związków wyznaniowych, czyli ich zdolność do tworzenia i rządzenia się własnym prawem wewnętrznym , jest istotnym przejawem kolektywne j wolności sumienia i wyznania. OTK ZU B/2023 Ts 69/19 poz. 65 4 Mając na uwadze powyższe ustalenia, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak na wstępie.