Ts 80/17

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 18 czerwca 2020 r. Pozycja 186 POSTANOWIENIE z dnia 28 kwietnia 20 20 r. Sygn. akt Ts 80/17 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Sych – przewodnicząc y Julia Przyłębska – sprawozdawca Justyn Piskorski , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytu- cyjnego z 20 czerwca 2017 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej D . Co Ltd. oraz International Ltd., p o s t a n a w i a: 1. Uwzględnić zaż alenie i nadać skardze konstytucyjnej dalszy bieg w części obej- mującej zbadanie zgodności : 1) a rt. 240 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2003 r. N r 60 , poz. 535 , ze zm. – w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r.) w związku z art. 449 ustawy z dnia 15 maja 2015r. – Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2015 r. poz. 978 , ze zm.) z a rt. 77 ust. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z a rt. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i art. 2 Konsty tucji Rzeczypospolitej Pol- skiej, a także art. 64 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 21 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – w zakresie, w jakim przepis art. 240 pkt 2 i 3 ustawy Prawo upadłościowe znajduje za stosowanie do postępowań, w których przed dniem 1 stycznia 2016 r. wpłynął wniosek o ogłoszenie upadłości, w tym sytuacji, gdy strona zgłaszająca wierzytelność nie mogła powziąć informacji o dacie wpłynięcia wnio- sku o ogłoszenie upadłości; nie wskazuje rod zaju dokumentów, jakie wierzyciel winien przeds tawić w formie dowodów oraz nie konkretyzuje sposobu dokonania przez wierzy- ciela określenia wierzytelności ; 2) art. 240 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2003 r. N r 60 , poz. 535 , z e zm. – w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r.) z art. 77 ust. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczy pospolitej Polskiej w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także art. 64 us t. 1 i ust. 2 oraz art. 21 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – w zakresie, w jakim przepis art. 240 pkt 2 i 3 ustawy Prawo upadłościowe: znajduj e zastosowanie do postępowań, w których przed dniem 1 stycznia 2016 r. wpłynął wniosek o ogłoszenie upadłości, w tym sytuacji, gdy strona zgłaszająca wierzytelność nie mogła powziąć informacji o dacie wpłynięcia wniosku o ogłoszenie upadłości; nie wskazuje rodzaju dokumentów, jakie wierzyciel winien przeds taw ić OTK ZU B/2020 Ts 80/17 poz. 186 2 w formie dowodów oraz nie wskazuje sposobu dokonania przez wierzyciel a określenia wierzytelności; 3) art. 242 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2003 r. Nr 60 , poz . 535 , ze zm. – w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 201 6 r.) z art. 77 ust. 2 , art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zwią zku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a także art. 64 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 21 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucj i Rze- czypospolitej Polskiej – w za kresie, w jakim przepis ten nie przewiduje obowiązku we- zwania wierzyciela reprezentowanego przez pełnomocnika procesowego, którym jest ad- wokat lub radca prawny , do uzupełnienia braków formalnych zgłosz enia wierzytelności przed dokonaniem jego zwrotu. 2. W pozostałej części nie uwzględnić zażalenia . Orzeczenie zapadło jednogłośnie. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 12 kwietnia 2017 r. (data nadania) D . Co Ltd. oraz Inter n a- tional Ltd. (dalej: skarżąc e) wystąpiły o stwierdzenie, że art. 240 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – P rawo u padłościowe (ówcześnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 1749, ze zm., obecnie: Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, ze zm.; dalej: prawo upadłościowe), w brzmieniu ob owiązującym przed 1 stycznia 2016 r., w związku z art. 449 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. – P rawo restrukt uryza- cyjne (ówcześnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 1574, ze zm., obecnie: Dz. U. z 2017 r. poz. 1508, ze zm.; dalej: prawo restrukturyzacyjne), są niezgodne z art. 77 ust. 2 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 3 1 ust. 3, art. 32 ust. 1 i art. 2, a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 21 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji. Ponadto skarżące wniosły o uznanie art. 240 prawa up adłościowego w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r. za sprzeczny z art. 77 ust. 2 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i art. 2, a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 21 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art . 32 ust. 1 Konstytucji. Dodatkowo skarżące zarzuciły niezgodność art. 242 prawa upadłościowego w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r. i po 1 stycznia 2016 r. z art. 77 ust. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i art. 2, a także z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 21 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji. Postanowieniem z 20 czerwca 2017 r. Trybunał Konstytucyjny na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 60 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 4 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym ( ówcześnie: Dz. U. poz. 2072; obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK) odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w odniesien iu do art. 242 p rawa upadłościowego , w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r. , oraz w zakresie d otyczącym art. 240 pkt 1 i 4 - 8 p rawa upadłościowego, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r., ze wzglę- du na to, że przepis y te nie był y podst awą ost atecznego orzeczenia wydanego w sprawie skar- żących. Natomiast w pozostałym zakresie, Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze dalszego biegu na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 w związku z art. 60 ust. 1 u.o.t.p. TK ze względu na oczywistą b ezzasadność zarzutów. Ponadto Trybunał Konstytucyjny ustalił, że zarzuty skargi konstytucyjnej odnoszą się jedynie do art. 240 pkt 2 i 3, a nie art. 240 pkt 1 i 4 – 8 prawa upadłościowego w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r. Niezależnie od p owyższego Trybunał stwierdził, że sformułowane zarzuty dotyczą w istocie sytuacji, w której skarżące, reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, nie dopełniły wymagań określonych w art. 239 prawa upadło- ściowego w brzmieniu obowiązującym przed 1 sty cznia 2016 r. Wynika to wprost z uzasad- OTK ZU B/2020 Ts 80/17 poz. 186 3 nień obu rozstrzygnięć wydanych w sprawie skarżących. Natomiast zakwestionowanie zgod- ności z Konstytucją art. 240 pkt 2 i 3 prawa upadłościowego, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r., w zakresie, w jakim uczyniły to skarżące, nie ma związku ani z tre- ścią tego przepisu w jego brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r., ani z wydanym w sprawie skarżących ostatecznym orzeczeniem. T rybunał Konstytucyjny ustalił, co następuje: 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 li stopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym ( Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyj- nego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie t rzech sędziów, rozpatruje je na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5 - 8 u.o.t.p. TK) , badając przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidł owo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. 2. 1. S karżące nie zakwestionowały stanowiska zajętego w zaskarżonym postanowieniu, zgodnie z którym to nie art. 240 pkt 1 - 8 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (ó wcześnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 1749, ze zm., obecnie: Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, ze zm.; dalej: prawo upadłościowe) w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r., ale jedynie pkt 2 i 3 tego przepisu mogły być przedmiotem skargi konstytucyjnej . Podob nie skarżące nie zakwestionowały, iż art. 242 w brzmieniu obowiązującym po 1 stycznia 2016 r. nie by ł pod- stawą postanowienia sądu w analizowanej sprawie. W związku z tym w części obejmującej art. 240 pkt 1 i 4 - 8 oraz art. 242 w brzmieniu obowiązującym po 1 stycznia 2016 r. Trybunał Konstytucyjny postanowił nie uwzględnić zażalenia. 2.2. Podstawą odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w zakresie kon- troli konstytucyjności (zgodności ze wskazanymi wzorcami kontroli): 1) art. 240 pkt 2 i 3 p ra- wa upadłościowego w brzmieniu obowiązującym p rzed 1 stycznia 2016 r. w związku z art. 449 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. – Prawo restrukt uryzacyjne (ówcześnie: Dz. U. z 2016 r. poz. 1574, ze zm., obecnie: Dz. U. z 2017 r. poz. 1508, ze zm.; dalej: prawo rest ru kturyzacyj- ne) ; 2) art. 240 pkt 2 i 3 p rawa upadłościowego w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r.; 3) art. 242 p rawa upadłościowego w brzmieniu obowiązującym przed 1 sty cznia 2016 r. – były, zgodnie z uzasadnieniem postanowienia TK z dnia 20 cze rwca 2017 r., przepi- s y art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 w związku z art. 60 ust. 1 u.o.t.p. TK . Zatem w ocenie Trybunału, wyrażonym w zakwestionowanym postanowieniu o odmowie nadania skardze dalszego biegu, oczywiście bezzasadne są zarzuty skarżących realizujące, ich zdaniem, uregulowane w art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p. TK , obowiązki wyczerpujące ustawowy wymóg poprawności konstruk- cj i skargi konstytucyjnej, tj: 1) wskazanie, która konstytucyjna wo lność lub prawo skarżącego, i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone (53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK ); 2) uza- sadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatyw- nego, ze wskazaną konstytucyjną wol nością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumen- tów lub dowodów na jego popa rcie (53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK ). W świetle treści wniesionego zażalenia, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, iż skarga konstytucyjna nie jest objęta wadą oczywistej bezzasadności zarzutów realizujących dyspozycję art. 53 ust. 1 pkt 2 i 3 wskazanej ustawy, dlatego Trybunał Konstytucyjny postanowił uwzględni ć zażaleni e i nada ć skardze konstytucyjnej dalsz y bieg we wskazanym zakresie. 2.3. Niep rawidłowo Trybunał stwierdził w zakwe stionowanym rozstrzygnięciu, że skarżące domagały się wprowadzenia do art. 24 0 pk t 2 i 3 prawa upadłościowego, w brzmieniu OTK ZU B/2020 Ts 80/17 poz. 186 4 obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r., określonej treści, zarzucając istnienie luki w prawie. K ierując skargę konstytucyjną skarżące , co wyraźnie podkreślają w treści zażalenia, i co znaj- duje potwierdzenie w t reści skargi konstytucyjnej, wniosły o stwierdzenie niekonstytucyjności przepisów w związku z istniejącą, ich zdaniem, niekompletnością regulacji. Dopiero stwier- dzenie przez Trybunał Konstytucyjny takiego stanu rzeczy, mogłoby skutkować za istnieniem po str onie ustawodawcy obowiązku dokonania określonych zmian w ustawie. Wydając kwe- stionowane postanowienie Trybunał Konstytucyjny nie dokonał wystarczająco pogłębionej analizy tego zagadnienia. Zaniechanie prawodawcze polegać miało – co podn iesiono w skar- dze – na niewskazaniu rodzaju dokumentów, które wierzyciel powinien przedstawić w formie dowodów oraz braku wskazania konkretnego sposobu dokonania przez wierzyciela określenia wierzytelności. Wprawdzie d opiero na etapie zażalenia skarżące stwierdziły, że kwesti onują pominięcie prawodawcze , a nie błędnie nazwane w skardze zaniechanie ustawodawcze . Jednak błędne posługiwanie się terminami „zaniechanie prawodawcze (ustawodawcze)” i „pominięcie prawodawcze” , któremu towarzyszy jednak argumentacja na rzecz pominięcia prawodawcze- go, nie mo że stanowić argumentu przesądzającego dla braku zakwalifikowania potencjalnej luki legislacyjnej do zakresu kognicji Trybunału Konstytucyjnego . Wskazana w skardze i pod- kreślona w zażaleniu na postanowienie TK argumentacja nie pozwala na jednoznaczne odrzu- cenie prawdopodobieństwa istnienia pominięcia prawodawczego podlegającego rozpatrzeniu przez Trybunał. Tylko natomiast w takiej sytuacji można by przesądzić problem na etap ie kon- troli wstępnej. Dlatego w ocenie Trybunału Konstytucyjneg o zagadnienie, czy w treści art. 240 pkt 2 i 3 występuje pominięcie prawodawcze, może zostać zbadane tylko na etapie kontroli merytorycznej. 2.4. Trybunał Konstytucyjny w postanowien iu, na które wniesiono zażalenie , uznał, iż postawione zarzuty nie mają związk u z art. 240 pkt 2 i 3 prawa upadłościowego , w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r. Przepis ten określa , zdaniem TK wyrażonym w po- stanowieniu z dnia 20 czerwca 2017 r., jedynie, co należy podać w zgłoszeniu wierzytelności, a zat em jego treść nie może naruszać art. 77 ust. 2 Konstytucji (zakaz zamykania drogi sądo- wej dochodzenia naruszonych wolności lub praw) oraz art. 45 ust. 1 (prawo do sądu) w związ- ku z art. 31 ust. 3 Konstytucji (zasada proporcjonalności), art. 32 ust. 1 Konst ytucji (zasada równości) i art. 2 Konstytucji (zasada demokratycznego państwa prawnego), a także z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji (prawo do własności i innych praw majątkowych oraz równa ochrona tych praw) oraz art. 21 ust. 1 Konstytucji (zasada ochrony wł asności) w zw iązku z art. 31 ust. 3 Konstytucji (zasada proporcjonalności) oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji (zasada równości). Z taką konkluzją nie zg odził się Trybunał Konstytucyjny w niniejszym składzie. Zaskarżone przepisy art. 240 pkt 2 i 3 zawierają na kaz wskazania wierzytelności oraz dołączenia dowodów bez precyzowania jakich. Tylko na etapie kontroli merytorycznej TK może dokonać wystar- czająco pogłębionej i w konsekwencji zakończon ej autorytatywną konkluzją analiz y relacji treści art. 239 i 240 sprzed nowelizacji, w kontekście oceny, czy w art. 240 pkt 2 i 3 występuje pominięcie prawodawcz e. Trybunał nie prawidłowo odmówił nadania dalszego biegu skardze w odniesieniu do art. 242 prawa upadłościowego, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r., w za- kresie, w jakim przepis ten nie przewiduje obowiązku wezwania wierzyciela, reprezentowane- go przez pełnomocnika procesowego, do uzupełnienia braków formalnych zgłoszenia wierzy- telności przed dokonaniem jego zwrotu. Skarżące podważyły w treści zażalenia twierdzeni e TK zawarte w uzasadnieniu posta nowienia z dnia 20 czerwca 2017 r. , zgodnie z którym ze względu na procesowy charakter zakwestionowanej normy, jak i jej treść, wzorce kontroli wy- nikające z art. 64 ust. 1 i 2, jak również z art. 21 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji są nieadekwatne, a sformułowane zarzuty – oczywiście bezzasadne. Po pierwsze skarżące wskazały, iż konkluzja o przeszkodzie w postaci procesowego OTK ZU B/2020 Ts 80/17 poz. 186 5 charakteru art. 242 prawa upadłościo wego pozostaje logicznie sprzeczna z treścią uzasadnienia skargi konstytucyjnej, a wskazane wzorce kont roli mają istotne znaczenie dla dokonania oceny kwestionowanej regulacji ustawowej. Po drugie , zdaniem skarżących, ocen y konstytucyjności art. 242 prawa upadłościowego można dokonać tylko biorąc pod uwagę przepis art. 240 prawa upadłościowego, do którego art. 242 prawa upadłościowego odsyła. W tym kontekście skarżące wskazują, iż w świetle do- wolności w ocenie przedstawionych przez wierzyciela do wodów jaką daje sędziemu art. 240 p rawa upadłościowego , w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r., zachowanie należ ytej staranności w przygotowaniu zgłoszenia wierzytelności przez wierzyciela , niezależ- nie czy reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika czy też nie, nie gwarantuje uzyskania „pozytywnej” oceny tego zgłoszenia i nadania mu biegu. Zdaniem skarżących, w ie- rzyciele powinni mieć zatem możliwość uzupełnienia zaistniałych w arbitralnej ocenie sędzie- go – komisarza braków formalnych, bądź wypowiedzenia się w ich przedmiocie przed doko- naniem zwrotu zgłoszenia wierzytelności. Należy zauważyć, w ocenie skarżących, iż kwestio- nowane regulacje nie różnicują obowiązków wierzycieli reprezentowanych i niereprezentowa- nych przez profesjonalnych p ełnomocników, zarówno jedni jak drudzy zobowiązani są do przedstawienia niesprecyzowanego przez ustawę rodzaju dokumentów jakie wierzyciel winien przedstawić w formie dowodów. Skarżące podnoszą, że w sytuacji, w której ustawa nie nakła- da dodatkowych formal nych obowiązków na wierzycieli reprezentowanych przez pr ofesjonal- nych pełnomocników, to całkowicie nieuzasadnione pozostaje dokonywanie takiego rozróż- nienia przez Trybunał. Dlatego ich zdaniem, r eprezentacja wierzyciela przez profesjonalnego pełnomocnika p ozostaje bez znaczenia w kontekście niesprecyzowanej w ustawie formy do- wodów jakie winny być przedłożone przez wierzyciela do zgłoszenia wierzytelności, bowiem regulacja ta dotyczy w takim samym stopniu wierzyciela reprezentowanego przez profesjonal- nego pe łnomocnika jak wierzyciela występującego bez profesjonalnej reprezentacji. W takiej sytuacji , jak wskazują skarżące, oczywis tym jest, iż wykluczenie w treści art. 242 prawa upa- dłościowego możliwości wezwania do uzupełnienia braków wierzyciela reprezentowan ego przez profesjon alnego pełnomocnika prowadzi do nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnej wierzycieli. 3 . W kontekście zarzutów podniesionych w zażaleniu i treści skargi konstytucyjnej, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, iż konkluzja za war ta w postanowieniu TK z dnia 20 czer - wca 2017 r., zgodnie z którą sposób naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw przez art. 242 prawa upadłościowego , wskazany przez skarżących, dotknięty jest wadą oczywistej bezzasadności, jest błędna. W związku z p owyższym Trybunał Konstytucyjny stwierdza, iż skarga konstytucyjna w zakresie dotyczącym art. 242 prawa upadłościowego, w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2016 r. , spełnia wymogi formalne sprecyzowane w u.o.t.p. TK. Dalsza analiza trafności argumen tacji podniesionej przez skarżące przekracza ramy kon- troli wstępnej i jest możliwa wyłącznie na etapie merytorycznej kontroli konstytucyjności w oparciu o wskazane w skardze kryteria.