Ts 88/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 16 kwietnia 2021 r. Pozycja 72 POSTANOWIENIE z d n ia 29 stycznia 202 1 r. Sygn. akt Ts 88/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Pszczółkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M. J. w sprawie zgodności: art. 46 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. Nr 234, poz. 1570, ze zm.) , a także § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 maja 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nak azów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 792) z art. 57 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie; art. 57 w związku z art. 233 ust. 3; art. 233 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , p o s t a n a w i a: nadać dalszy bi eg skardze kons tytucyjnej . UZASADNIENI E 1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 21 maja 2020 r. (data nadania) M. J. (dalej: skarżący ), reprezentowany przez pełnomocnika ustanowio - nego z wyboru, wystąpił z żądaniem na tle nast ępującego stanu faktycznego. 1.1. S karżący , w trybie art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. − Prawo o zgroma- dzeniach (Dz. U. z 2019 r. poz. 631; dalej: ustawa o zgromadzeniach), złożył 28 kwietnia 2020 r. zawiadomienie do Urzędu W. (dalej: Urz ąd Miasta) o zamiarze przeprowadzeni a 10 maja 2020 r. demonstracji Pismem z 30 kwietnia 2020 r. ( [ … ] ; dalej: decyzja o zakazie zgromadzenia ) Urząd Miasta, wskazując na zakaz zgromadzeń , wynikający z § 14 ust. 1 rozporządzeni a Rady M ini- strów z dnia 19 kwietnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 697, ze zm. ; dalej: rozpo- rządzenie RM z kwietnia 2020 r. ) , poinformował skarżącego, że jego zgr omadzen ie nie może być zarejestrowane. Odwołanie od decyzji o zakazie zgromadzenia zostało odrzucone postanowie niem Są- du Okręgowego w W. (dalej: Sąd Okręgowy) z 30 kwietnia 2020 r. (sygn. akt […] ; dalej: po- stanowienie Sądu Okręgowego). Sąd Okręgow y wyjaśnił, że decyzja o zakazie zgromadzenia OTK ZU B/202 1 Ts 88/20 poz. 72 2 jest pismem informacyjnym, a nie decyzją. Skarżący od powyższego orzeczenia wniósł zaża- lenie. Sąd Apelacyjny w W. (dalej: Sąd Apelacyjny) , postanowieniem z 1 maja 2020 r. (sygn. akt […] ) , uchylił powyższe postan owienie. W uza sadnieniu wskaza ł , że decyzja o za- kazie zgromadzenia stanowi decyzję administracyjną. Sąd Okręgowy postanowienie m z 2 maja 2020 r. (sygn. akt […] ) oddalił odwołanie od decyzji o zakazie zgromadzenia . Zażalenie od powyższego orzeczenia zostało oddalone pos tanowieniem Sądu Apelacyjnego z 3 maja 2020 r. (sygn. akt […] ). Orzeczenie to zostało wskaza ne przez skarżącego jako ostateczne rozstrzygnięcie w jego sprawie. 1.2. S karżący – powołując się na § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2 020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491, ze zm.; dalej: rozporządzenie MZ) , stosownie do którego zakaz zgromadzeń nie obowiązuje w przypadku gdy liczba uczestników zgromadzenia wynosi nie więcej niż 50 osób – 4 maja 2020 r. złożył now y wniosek . Pismem z 6 maja 20 20 r. ([…] ; dalej: decyzja Urzędu ) Urząd Miasta, wskazując na rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 maja 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 792 ; dalej: rozporządzenie RM z maja 2020 r. ) oraz wprowadzony tam zakaz zgromadzeń , poin- formował skarżącego o braku możliwości zarejestrowa nia zaplanowanego przez niego zgro- madzenia. Sąd Okręgowy postanowien iem z 7 maja 2020 r. ( sygn. akt […] ) oddalił odwołanie od decyzji Urzędu Miasta podnosząc , że wskazany przez skarżącego § 11 ust. 2 rozporządzeni a MZ przestał obowiązywać . Wyjaśnił on , że na mocy § 1 rozporządzeni a Ministra Zdrowia z dnia 31 marca 2020 r. , zmieniające go rozporządzenie w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 565; dalej: rozporządzenie zmieniają- ce ) , uchylono rozdziały 2 - 6 rozporządzeni a MZ , a przepis § 11 ust. 2 znajdował się w roz- dziale 5 . Oznac za to zatem , ż e został on uchylony z dniem wejścia w życie § 1 rozporządze- nia zmieniającego . Z tego względu Sąd Okręgowy uznał, że odwołanie skarżącego wraz z jego wnios kiem o zgodę na zgromadzenie na podstawie § 11 ust. 2 rozporządzenia MZ , jako uchyloneg o przed dniem ich złożenia , jest bezzasadne. Podkreśl ił , że odwołanie należało od- dalić z uwagi na obowiązujący wówczas stan prawny ukształtowany ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi ( obecnie: Dz . U. z 2019 r. poz. 1239, ze zm. ; dalej: ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych ) oraz wydanymi na podstawie art. 46a i b tej ustawy rozporządzeniami Rady Ministrów, a w szczególności na podstawie § 14 ust. 1 rozporządzen i a RM z maja 2020 r. Ostatni z wymieni onych przepisów zakazuje do odwołania organizowania zgromadzeń z uwagi na przesłankę zagrożenia życia i zdrowia ludności, o której mowa w art. 14 pkt 2 ustawy o zgromadzeniach . Sąd Okręgowy wskazał również na § 21 rozporządzenia RM z maja 2020 r . , zgodnie z którym traci moc roz- porządzenie RM z kwietnia 2020 r. Zażalenie od powyższego orzeczenia zostało oddalone postanowieniem Sądu Apela- cyjnego z 8 maja 2020 r. (sygn. akt […] ). Z ostało ono w skazane przez skarżącego jako drugie ostateczne rozstrzygniecie w jego sprawie. 2. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2020 r. ( dalej: za- rządzenie TK ) , doręczonym 13 lipca 2020 r. , skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej m.in. przez: 1) doręczenie poświad czon ych za zgodność z oryginałem odpisów , kopii orzeczeń oraz decyzji wydanych w toku postępowań, które były podstawą wniesienia skargi; 2) wyjaśnienie, czy: OTK ZU B/202 1 Ts 88/20 poz. 72 3 a) po wydaniu wskazanych w skardze postanowień w sprawach tych zapadły jeszcze jakieś inne rozstr zygnięcia, a jeżeli tak, to doręczenie ich odpisów poświadczonych za zgod- ność z oryginałem wraz z czterema kopiami, b) od wskazanych przez skarżącego postanowień został wniesiony nadzwyczajny śro- dek zaskarżenia ; 3) sprecyzowanie, czy skarżący kwestionuje w skazany w petitum skargi § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia RM z maja 2020 r. , czy wskazany w uzasad nieniu skargi § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia RM z kwietnia 2020 r.; 4) wskazanie, w jaki sposób art. 46 ust. 4 pkt 4 ustawy o zwalczaniu chorób zakaź- nych na rusza art. 57 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie, art. 57 w związku z art. 233 ust. 3 i art. 233 ust. 3 Konstytucji . W piśmie procesowym z 17 lipca 2020 r. (data nadania; dalej: pismo procesowe) skarżący wyjaśnił, że nie wniósł nadzwyczajnego środ ka zaskarżenia do Sądu Naj wyższego oraz że w postępowaniach , w związku z którymi wniesiono skargę konstytucyjną, nie zapa- dły żadne kolejne orzeczeni a . Sprecyzował również, że przedmiotem skargi uczynił § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzeni a RM z maja 2020 r. , kt óry ostatecz n i e ukształtował stan prawny w jego sprawie. Odnosząc się do zarządzenia TK w części dotyczącej wskazania, w jaki sposób art. 46 ust. 4 pkt 4 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych narusza art. 57 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie, wyja śnił, że „[a]bsolutny co do zasady zakaz zgromadzeń istotę prawa do zgromadzeń narusza w sposób oczywisty ” i że prawo to może być ograniczone wyłącznie ustawą. Tymczasem art. 46 ust. 4 pkt 4 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych deleguje to „uprawnienie kon stytucyjne na poziom rozporządzenia”. Zaznaczył również , że delegacja ustawowa w powyższym przepisie ma cechy delegacji blankietowej, ponieważ ustawodawca nie wskazał przesłanek wprowadzenia zakazu zgromadzeń oraz nie określił , w jakim sto pniu prawo to mo że być ograniczone. Powtórzył przy tym część argumentacji przedstawionej w skardze konstytucyjnej ( przytoczonej w pkt 3 tej części niniejszego postanowienia ) doty- czącej możliwości ograniczenia wolnoś ci organizowania pokojowych zgromadzeń wy łącznie jedną us tawą. Niezależnie od powyższego wyjaśnił, że rozporządzenie RM z maja 2020 r. nie jest ustawą wymienioną w art. 233 ust. 3 Konstytucji. R ównież w tym przypadku powtórzył on część swojej argumentacji przedstawionej skardze konstytucyjnej ( przytoczonej w p kt 3 tej części niniejszego postanowienia ). W dalszej części pisma procesowego skarżący rozważał, czy „rzeczywiście istnieje realne zagrożenie dla życia i zdrowia w znacznych rozmiarach uprawniające jakikolwiek organ do wydania zakazu zgromadzeń «a prior i»”. Wskazał , że „zagrożenie COVID19 ( … ) jest (…) znikome, a na pewno nie ma znacznych rozmiarów wskazanych w [a] rt. 14 ust. 2 [ustawy o zgromadzeniach] i można je wyeliminować powszechnie stosowanymi środkami bezpieczeństwa (maseczki, dystans społeczny 2 metry)”. Zdaniem skarżą cego , „ aby wydać zakaz zgromadzeń , zagrożenie , o którym mowa w art. 14 ust. 2 ustawy o zgromadzeniach , musi mieć realny i rzeczywisty charakt er, a nie być oparte na „hipotezach i dywagacjach”. Tymczasem – jak podnosi skarżący – podmi oty orzekające w jego sprawie w ogóle tego nie badały. Skarżący podniósł także , że ustawodawca „ wydając rozporządzenie nie dokonał wy- kładni skutków wydania zaskarżonych norm prawa przez pryzmat Konwencji Praw C zło- wieka, a w szczególności przez nakaz wynika jący z Art. 11 Konwencji do bezwzględnego umożliwienia pokojowego gromadzenia się” . Do pisma procesowego skarżący dołąc zył poświadczone za zgodność z oryginałem odpisy oraz kopie orzeczeń wskazan ych w zarządzeniu TK. OTK ZU B/202 1 Ts 88/20 poz. 72 4 3. Zdaniem s karżącego prawo określone w art. 57 Konstytucji jest na tyle istotne, że ustawodawca , przewidując możliwość jego ograniczenia , posłużył się liczbą pojedynczą − „ustaw a ”, dopuszczając jego ograniczenie wyłącznie jedną ustawą. Tym samym − w jego ocenie − ograniczenie tego prawa kilko ma aktami prawnymi jest niedopuszczalne. Odwołując się z kolei do art. 233 ust. 3 Konstytucji skarżą cy wyjaśnił, że przepis ten, wśród praw i wolności , które mogą być ograniczone w związku z wprowadzeniem stan u klę- ski żywiołowej, nie wymienia wolności or ganizowania pokojowych zgromadzeń . Tym sa- mym – w ocenie skarżącego – nawet ogłoszenie stanu klęski ż ywiołowej nie uprawnia Rady Ministrów do ustanowienia zakazu zgromadzeń (art. 57 Konstytucji). Skarżący wskazał również, że w zakwestionowanych aktach pra wnych ustawodawca „a priori zakazuje […] korzystania z konstytucyjnie chronionych wolności lub praw choć jednocześnie publicznie ogłasza się iż zagrożenie ma jedynie niezweryfikowany charakter i statystyczni e jest pozorne”. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie dochodzi do naduży- ci a „zdarzenia faktycznego [epidemii] do bezpodstawnego ograniczenia podstawowych wol- ności i praw chronionych ustawą zasadniczą ” . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje. 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopad a 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Kons tytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, pod- czas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona ok reślonym przez prawo wymogom. 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejs zej sprawie uczyniono : a) art. 46 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi ( obecnie: Dz. U. z 2019 r. poz. 1239, ze zm. ) , o treści: „1. Stan zagrożenia epidemicznego lub stan epidemii na obszarze województwa lub jego części ogłasza i odwołuje wojewoda, w drodze rozporządzenia, na wniosek państwowe- go wojewódzkiego inspektora sanitarnego. 2. Jeżeli zagrożenie epidemiczne lub epidemia występuje na obszarze więcej niż jed- nego wojew ództwa, stan zagrożenia epidemicznego lub stan epidemii ogłasza i odwołuje, w drodze rozporządzenia, minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw administracji p ublicznej, na wniosek Głównego Inspektora Sanitarnego. […] 4. W rozporządzeniach, o których mowa w ust. 1 i 2, można ustanowić: […] 4) zakaz organizowania widowisk i innych zgromadzeń ludności, […]” , b) § 14 ust. 1 pkt 1 rozporządzeni a Rady Ministrów z d nia 2 maja 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ogran iczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. poz. 792), w brzmieniu: „1. Do odwołania zakazuje się: 1) organizowania zgromadzeń w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 24 lipc a 2015 r. ‒ Prawo o zgromadzeniach (Dz. U. z 2019 r. poz. 6 31); […]”. 3. Trybunał stwierdza, że skarga spełnia przesłanki warunkujące przekazanie jej do rozpoznania merytorycznego . Skarga z ostała sporządzona w imieniu skarżącego przez radcę prawnego (art. 44 ust. 1 u.o.t.p.TK) . OTK ZU B/202 1 Ts 88/20 poz. 72 5 S karżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK), albo- wiem postanowieni a Sądu Apelacyjnego w W. z : 3 maja 2020 r. (sygn. akt […] ) or az 8 maja 2 020 r. (sygn. akt […] ) są prawomocne i nie przysługują od n ich żadne zwykłe środki zaskar- żenia. D ochowa no terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej w stosunku do obu wskaza- nych wyżej orzeczeń (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK) . P rawidłowo określ ono przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK) wskazując, które k onstytucyjne prawa i wolności i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naru- szone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK) oraz przedstawi ono w tym zakresie stosowne uzasad- nienie (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK). W ocenie Trybunału analizowana skarga konsty tucyjna nie jest obarczona nieusuwal- nymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK, zaś sformułowa- ne w niej zarzuty nie są oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p.TK. W związku z powyższym Trybunał Konstyt ucyjny postanowił jak w sentencji.