SK 52/20

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria A Warszawa, dnia 30 czerwca 2022 r. Pozycja 42 POSTANOWIENIE z dnia 23 czerwca 2022 r. Sygn. akt SK 52/20 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Krystyna Pawłowicz – przewodniczący Zbigniew Jędrzejewski Mariusz Muszyński Jakub Stelina – sprawozdawca Bogdan Święczkowski , po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 czerwca 2022 r., skargi konstytucyjnej P. Ś . o zbadanie zgodności: art. 85 § 2 w zw iązku z art. 85 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) w zakresie, w jakim nie przewidują możliwości wniesienia zażalenia na zarządzenie prezesa sądu okrę- gowego, w którym stwierdza się, że interesy kilku oskarżonych, reprezentowa- nych przez tego samego obrońcę nie pozostają w sprzeczności , z: – art. 32 ust. 1 w zw ią zku z art. 78 Konstytucji, – art. 42 ust. 2 Konstytucji, – art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji, – art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji, p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie. Orzeczenie zapadło jednogłośnie . UZASADNIENIE I 1. W skardze konstytucyjnej z 30 stycznia 20 20 r. P . Ś . (dalej: s karżąc y ) wni ósł o stwierdzenie niezgodności art. 85 § 2 w z wiązku z art. 85 § 3 ustaw y z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm. ; obecnie: Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm.; dalej: k.p.k. ) w zakresie , w jakim nie przewidują możliwości wniesienia zażalenia na zarządzenie prezesa sądu okręgowego, w którym stwierdza się, że inte resy kilku oskarżonych, reprezento wanych przez tego sa mego obrońcę nie pozostają w sprzeczności , OTK ZU A/2022 SK 52/20 poz. 42 2 z art. 32 ust. 1 w związku z art . 78, art. 42 ust. 2, art. 78 w związku z art. 176 ust. 1, art. 45 ust . 1 w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji . 1.1. Skarga konstytucyjna została złożona w związku z następującym stanem faktycz- nym i prawnym: Skarżący, jako podejrzany w sprawie karnej, wniósł do prokuratora regionalnego wniosek w trybie art. 9 § 2 w związk u z art. 85 § 2 k.p.k. o wystąpienie z wnioskiem do wła- ściwego sądu okręgowego w przedmiocie stwierdzenia sprze czności interesów pomiędzy po- dejrzanymi reprezentowanymi przez tego samego o brońcę. W odpowiedzi na pismo prokura- tora p rezes sądu okręgowego wydał zarządzenie , w którym st wierdził, że interesy procesowe skarżących nie pozostają w sprzeczności. Skarżący na to zarządzenie wniósł zażalenie, które zostało uznane, kolejnym zarządzeniem prezesa sądu okręgowego , za niedopuszczalne z mo- cy ustawy. Z kolei na to zarządze nie skar żący wniósł zażalenie do sądu apelacyjnego, który postanowieniem z 30 p aździernika 2019 r., utrzymał zarządzenie prezesa sądu okręgowego w mocy. 1.2. Skarżący podniósł, że art. 85 § 2 w związku z art. 85 § 3 k.p.k. nie zawierają regu- l acji umożliwiającej wniesienie zażalenia na decyzję procesową o niestwierdzeniu sprzeczno- ści interesów kilku po dejrzanych bronionych przez tego samego obrońcę . Z kwestionowanych przepisów wynika, że w w ypadku gdy sąd orzeknie, że interesy oskarżonych pozostają w sprzec zności, s tronie przysługuje środek zaskarżenia w postaci zażalenia. W wypadku gdy sąd orzeknie, że interesy oskarżonych nie pozostają w sprzeczności, s tronie nie przysługuje środek zaskarżenia, co prowadzi do sytuacji, w której s trona nie może zaskarżyć ta kiego po- stanowienia, choć może być dla niej niekorzystne lub nieprawidł owe. Ozna cza to, że możli- wo ść wniesienia środka zaskarżenia uzależniona jest jedynie od kierunku postanowienia, cze- go nie można racjonalnie wytłumaczyć inaczej, aniżeli stwierdzeniem, ż e w regulacji z art. 85 k.p.k. występuje tzw. pominięcie prawodawcze us tawodawcy. Skutkuje to brakiem kontroli instancyjnej nad prawidłowością postanowienia sądu o stwierdzeniu braku sprzeczności w interesach podejrzanych a w efekcie podważeni em konstytucy jnej zasady równości wobec prawa, prawa do sądu, prawa obywatela do zaskarżania orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji oraz zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego, a także narusza prawo do obrony. 2. Pismem z 26 czerwca 2020 r. do spraw y przyłączył się Rzecznik Praw Obywatel- skich i wniósł o stwierdzenie, że art. 85 § 2 w zw iązku z art. 85 § 3 k.p.k. w zakresie, w jakim nie przewidują możliwości wniesienia zażalenia na zarządzenie prezesa sądu okręgowego, w którym stwierdza s ię, że intere sy kilku oska rżonych, reprezentowanych przez tego samego obrońcę nie pozostają w sprzeczno ści, są niezgodne z art. 32 ust. 1 w zw iązku z art. 78, art. 42 ust. 2, art. 78 w zw iązku z art. 176 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 Konsty- tucji. 3. Prokurator Generalny w piśmie z 15 października 2020 r. wniósł o um orzenie po- stępowania ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku (art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytu- cyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK), ponieważ uznał, że istotą niniej szej skargi jest zaniechanie ustawodawcze. 4. Pismem z 30 listopada 202 0 r. Marszałek Sejmu w imieniu Sejmu przedstawił sta- nowisko, że art. 85 § 2 w związku z art. 85 § 3 k.p.k. w zakresie, w jakim nie przewidują możliwości wniesienia zażalenia na zarządzenie prezesa sądu, w którym stwierdza się, że OTK ZU A/2022 SK 52/20 poz. 42 3 interesy kilku podejrzanyc h, reprezentowanych przez tego samego obrońcę, nie pozostają w sprzeczności, są niezgodne z art. 42 ust. 2 oraz z art. 32 ust. 1 w związku z art. 78 Konsty- tucji. W poz ostałym zakresie wn iósł o umorzenie postępowania (na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK). II Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Na wstępie należało rozważyć kwestię formalną dopuszczalnoś ci wydania wyroku w niniejszej sprawie. Koniec zność taka wynika stąd, że w wyroku z 27 kwietnia 2022 r., sygn. SK 53/20 (Dz. U. poz. 958) , Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż „Artykuł 85 § 2 w związku z art. 85 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks post ępowania karnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 534, ze zm.) w zakresie, w j akim nie przewidują możliwości wniesienia zażalenia na zarządzenie prezesa sądu, w którym stwierdza się, że interesy kilku podejrza- nych , reprezentowanych przez tego samego obrońcę , nie poz ostają w sprzeczności, są nie- zgodne z art. art. 42 ust. 2 w związku z art. 78 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej” . W pozostałym zakresie zaskarżenia Trybunał umorzył postępowanie. W związku z przywołanym wyżej wyrokiem Trybunału – z uwa gi na tożsamość przedmiotu kontroli oraz pok rywające się wzorce kontroli konstytucyjności – konieczne jest rozważenie celowości merytorycznego rozpoznania zarzutów sformułowanych w niniejszej sprawie. 2. Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i try- bie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) Tr ybunał umarza na posiedzeniu niejawnym postępowanie, jeżeli wydanie orze- czenia jest zbędne. Zbędność orzekania zachodzi między innymi wówczas, gdy kwestiono- wana norma l ub normy były już w inn ej sprawie przedmiotem kontroli co do ich zgodności z Konstytucją . Jeśli w sprawie zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa, ziszcza się ujemna przesłanka procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej ( res iudicata ) powodująca nied opuszczalność wydania o rzeczenia. Jeśli zaś w sprawie zachodzi tylko tożsamość przed- miot owa, ziszcza się przesłanka ne bis in idem , prowadząca do uznania orzekania za zbędne . Zasada ne bis in idem wyraża zbędność orzekania w sprawie, jeżeli występuje w niej identyczność zaskarżo nych przepisów, wzorca konstytucyjnego oraz postawionych zarzutów, jak w sprawie, w której Trybunał Konstytucyjny już wcześniej orzekał (por. szerzej J. Króli- kowski, Ujemna przesłanka zbędności orzekania w postępowaniu przed Trybunał em Konsty- tucyjnym , „Studia Prawnicze” nr 4/2008, s. 59 i nast.). W takim wypadku Trybuna ł dokonuje oceny sprawy w kategoriach pragmatycznych, gdyż ocenia celowość prowadzenia postępo- wania i orzekania w kwesti i, która została już jednoznacznie i ostatecznie rozstrzygnięta (por. postanowienie TK z 10 lipca 2007 r., sygn. P 40/06, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 86 i cytowa- ne tam wcześniejsze orzecznictwo). Zasada ta, z jednej strony, stabilizuje sytuację powstałą w wyniku ostatecznego orzeczenia jako formalnie prawomocnego (zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji orzeczenia Trybunału mają bowiem moc powszechnie obowiązującą i są osta- teczne), z drugiej zaś strony, nie zamyka drogi do dalszego procedowania przed Trybunałem pod warunkiem wskazania innych, niż dotychczas b adane, wzorców kontroli. 3. Z zestawienia petitum oraz uzasadnienia niniejszej skargi konstytucyjnej z sentencj ą wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 27 kwietnia 2022 r., o sygn. SK 53/20, jednoznacznie OTK ZU A/2022 SK 52/20 poz. 42 4 wynika tożsamość przedmiotowa obu spraw w znaczeniu przytoczonym powyżej. Tr ybunał Konstytucyjny dokonał już więc oceny konstytucyjności zakw estionowanej przez skarżąc ego normy w identycznym zakresie, jak wskazane jest to w skardze. W tej syt uacji należy stwier- dzić, że ponowne rozpatrzenie sprawy konstytucyjn ości zaskarżonej normy naruszałoby zasa- dę ne bis in idem . Uzasadnia to umorzenie postęp owania w sprawie na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK ze względu na zbędność wydania wyroku . W związku z powyższym Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sent encji.