Ts 183/19

O R Z E C Z N I C T W O TRYBUNAŁU KONSTYTUCYJNEGO ZBIÓR URZĘDOWY Seria B Warszawa, dnia 25 maja 2020 r. Pozycja 14 9 POSTANOWIENIE z dnia 18 lutego 20 20 r. Sygn. akt Ts 183/19 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Zielonacki , po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Spółdzielni Mieszkaniowej „Przy Metrze” w Warszawie o zbadanie zgodności: art. 398 20 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.) w zakresie, w jakim nie przewiduje sankcji za naruszenie nakazu związania sądu, któremu sprawa została przekazana, wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy, i tym samym w zakresie, w jakim dopuszcza możliwość rozpatrywania przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej opartej o podstawy sprzeczne z dokonaną już w danej sprawie przez Sąd Najwyższy wykładnią przepisów prawa , z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej . UZASADNIENI E 1. W skardze konstytucyjnej , wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 9 grudnia 201 9 r. (data nadania) , Spółdzielnia Mieszkaniowa „Przy Metrze” w Warszawie (dalej: skarżąc a ), reprezentowan a przez radcę prawnego ustanow ionego pełnomocnikiem z wyboru, wystąpił a z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego . W pozwie z 17 maja 2011 r. , skierowanym przeciwko dwóm osobom fizycznym, skarżąca wniosła o orzeczenie nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym, ab y poz - wani solidarnie zapłacili jej kwotę 91.078,13 zł wra z z ustawowymi odsetkami od 16 listo - pada 2001 r. do dnia zapłaty , z tytuł u uzupełnienia wkładu budowlanego związanego z posiadanym przez pozwanych prawem do domu jednorodzinnego. Nakazem z 25 lipca 2011 r. , wydanym w postępowaniu upominawczym , Sąd Okręgowy w Warszawie nakazał pozwanym zapłacić solidarnie na rzecz skarżącej kwotę dochodzoną pozwem. Powyższy nakaz został prz ez pozwanych zaskarżony sprzeciwem, w którym podniesiono zarzut przedawnienia roszczenia. Wyrokiem z 4 czerwca 2013 r. (sygn. akt […] ) Sąd Okręgowy w Warszawie uwzględnił powództwo odnośnie do kwoty 65 . 521,74 zł wraz z odsetkami ustawowymi od OTK ZU B/2020 Ts 183/19 poz. 14 9 2 16 listopada 2001 r. do dnia zapłaty, zaś w pozostałym zakresie oddalił powództwo. Od tego orzeczenia apelacje wniosły obie strony. Wyrokiem z 26 maja 2014 r. (sygn. akt […] ) Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację skarżącej, zaś wskutek apelacji pozwanych zmienił wyrok sądu pierwszej instancji w ten sposób, że oddalił powództwo. W ocenie sądu drugiej instancji należało uwzględnić podniesiony przez pozwanych zarzut przedawnienia roszczenia. Orzeczenie to zostało zaskarżone przez skarżącą skargą kasacyjną . Wyrokiem z 17 grudnia 2015 r. (sygn. akt […] ) Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 26 maja 2015 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu sądowi. W uzasadnieniu przedmiotowego judykatu wskaza no , że wobec faktu, iż dzia - łalność spółd zielni mieszkaniowej w sferze wewnętrznej ( tj. w stosunkach pomiędzy spółdzielnią a jej członkami ) nie ma charakteru działalności gospodarczej, termin przedawnienia roszczeń wynosi dziesięć lat. Z tego też powodu roszczenie skarżącej o uzu - pełnienie wkładu budowlanego nie uległo przedawnieniu . Po ponownym rozpoznaniu sprawy, w yrokiem z 20 listopada 201 7 r. (sygn. akt […] ) Sąd Apelacyjny w Warszawie – uzna wszy , że w czasie orzekania jest związany wykładnią Sądu Najwyższego przedstawioną w tej sprawie – zmienił wyrok sądu pierwszej instancji jedynie w przedmiocie odsetek od kwoty należności głównej, a w p ozostałym zakresie oddalił apelacje obu stron. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną w nieśli pozwani , p odnosząc przy tym ponownie zarzut przedawnienia roszczenia oraz wskazując na uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 9 marca 2017 r. (sygn. akt […] ), której sentencja brzmi: „Roszczenie spółdzielni mieszkaniowej o uzupełnienie przez jej członka wkładu budowlanego jest związane z prowadzeniem działalności gospodarczej i przedawnia się z upływem trzech lat (art. 118 k.c.)”. Wyrokiem z 26 września 2019 r. (sygn. akt […] ) Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego z 20 listopada 2017 r. , uzna wszy , że wyrażona w art. 398 20 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm.; dalej: k.p .c.) zasada związania wykładnią prawa przedstawioną przez Sąd Najwyższy w danej sprawie nie ma charakteru bezwzględnego. 2. Zdaniem skarżące j 398 20 k.p.c. w zakresie, w jakim nie przewiduje sankcji za naruszenie nakazu związania sądu, któremu sprawa została przekazana, wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy, i tym samym w zakresie, w jakim dopuszcza możliwość rozpatrywania przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej opartej o podstawy sprzeczne z dokonaną już w danej sprawie przez Sąd Na jwyższy wykładnią przepisów prawa , jest niezgodny z art. 45 ust 1 w związku z art. 2 Konstytucji „z uwagi na zaistniałe naruszenie prawa do otrzymania wiążącego rozstrzygnięcia w sprawie, bez nieuzasadnionej zwłoki poprzez umożliwienie dokonywania w trybie nadzwyczajnej kontroli orzeczeń, w tej samej sprawie, wielokrotnej i różnej wykładni tego samego przepisu prawa, usprawiedliwiając powyższe dążeniem do ujednolicenia orzecznictwa Sądu Najwyższego, co z kolei godzi w zasady demokratycznego państwa prawa” . Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje : 1. Zgodnie z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie po- stępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393 ; dalej: u.o.t.p. TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, pod- czas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom. OTK ZU B/2020 Ts 183/19 poz. 14 9 3 2. Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie uczyniono art. 398 20 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks post ę powania cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 1460, ze zm. ; dalej: k.p.c. ), który stanowi, co następuje: „ Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orz eczenia wy- danego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy ”. Jako wzorce kontroli skarżąca powołała art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. 3. Trybunał stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna spełnia przesłanki warun - kujące przekazanie jej do rozpoznania merytorycznego, gdyż została sporządzona w imieniu skarżącej przez radcę prawnego (art. 44 ust. 1 u.o.t.p. TK) , zaś s karżąc a : 1) wyczerpał a przysługującą jej dr ogę prawną (art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK), ponieważ wyrok Sądu Najwyższego z 26 września 2019 r. (sygn. akt […] ) jest prawomocn y i nie przy- sługują od niego żadne zwykłe środki zaskarżenia ; 2) dochował a przepisanego – trzymiesięcznego – terminu do wniesienia skargi konsty- tucyjnej (art. 77 ust. 1 u.o.t.p. TK) , ponieważ odpis orzeczenia Sądu Najwyższego został do- ręczony skarżące j 28 listopada 2019 r., a skarga została wniesiona do Trybunału 9 grudnia 2019 r. ; 3) prawidłowo określił a przedmiot kontroli (art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p. TK) ; 4) wskazał a , które konstytucyjne prawa i wolności oraz w jaki sposób – je j zdaniem – zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p. TK) ; 5) p rzedstawił a s tosowne uzasadnienie sformułowanych przez nią zarzutów (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p. TK). 4. W ocenie Trybunału skarga konstytucyjna nie jest obarczona nieusuwalnymi brakami formalnymi, o których mowa w art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p. TK, zaś sformułowane w niej zarzuty nie są oczywiście bezzasadne w rozumieniu art. 61 ust. 4 pkt 3 u.o.t.p. TK. Przedmiotem skargi jest takie rozumienie art. 398 20 k.p.c., które dopuszcza – po skierowaniu sprawy do ponownego rozpoznania s ąd owi powszechn emu – oparcie kolejnej skargi kasacyjnej na podstawach wynikających z poglądu prawnego zajętego przez Sąd Najwyższy w innej sprawie, ale sprzecznych z dokonaną już w konkretnej spra wie przez Sąd Najwyższy wykładnią przepisów prawa, co w konsekwencji umożliwia temu Sądowi wydanie nowego rozstrzygnięcia kasacyjnego. W wyroku z 22 maja 2019 r., sygn. SK 22/16 (OTK ZU A/2019, poz. 48), Trybunał Konstytucyjny stwierdził m.in., że „[i]nsty tucja skargi konstytucyjnej immanentnie jest (…) związana z określonym stanem faktycznym i ostatecznym orzeczeniem, rozstrzygającym konkretną sprawę skarżącego. Umorzenie postępowania z powodu niejednolitości orzecznictwa albo możliwości prokonstytucyjnej wykładni zaskarżonego przepisu czyni skargę konstytucyjną w znacznym zakresie instytucją dysfunkcjonalną. Nawet jeżeli wykładnia zaskarżonego przepisu jest niejednolita, istnieją co najmniej dwa równorzędne nurty jego interpretacji albo nawet jeżeli przepi s można interpretować prokonstytucyjnie, to punktem wyjścia dla oceny zgodności przepisu z Konstytucją powinien być ten przepis w ujęciu ostatecznego orzeczenia rozstrzygającego sprawę skarżącego. Co więcej, należy tak przyjmować także wtedy, gdy ostateczn e orzeczenie w sprawie prezentuje nową, zupełnie nieznaną interpretację przepisu, odbiegającą od utrwalonej i jednolitej wykładni. Konstatacja, że sąd mógł przyjąć za swoją powszechnie akceptowaną wykładnię, a w związku z tym postępowanie należy umorzyć, d aje skarżącemu co najwyżej satysfakcję w sferze symbolicznej. Skarga konstytucyjna z założenia ma być natomiast instytucją gwarantującą wymierną ochronę praw i wolności konstytucyjnych. Wykładnia przepisu, nawet OTK ZU B/2020 Ts 183/19 poz. 14 9 4 powszechnie akceptowana i jednolita, w zasad zie nigdy nie jest jedyną możliwą. Syntetyczna redakcja przepisów prawa daje interpretatorowi często znaczną swobodę w określaniu ich znaczenia. Trybunał nie kontroluje wykładni przepisów, ale same przepisy, których potencjał znaczeniowy może wykraczać poz a ustalone w judykaturze i doktrynie kanony. Kontroli zgodności z Konstytucją wszczętej skargą konstytucyjną, w konkretnej sprawie, rozstrzygniętej konkretnym orzeczeniem, podlega, z natury skargi konstytucyjnej, przepis w rozumieniu przedstawionym w ostatecznym orzeczeniu”. Powyższy pogląd Trybunał w obecnym składzie w pełni podziela i – w tym kontek - ście , a także wziąwszy pod uwagę stanowisko przedstawione w wyroku pełnego składu TK z 24 października 2007 r., sygn. SK 7/06 (OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 108) odnośnie do przedmiotu skargi konstytucyjnej – stwierdza, że dyskwalifikacja formalna skargi w niniejszej sprawie na etapie wstępnej kontroli w istocie wykraczałaby poza ramy art. 61 ust. 1 i 4 u.o.t .p. TK. W związku z powyższym – na podstawie art. 61 ust. 2 u.o.t.p. TK – należało posta - nowić jak w sentencji.